Ёнс Якаб Берцэліус
Ёнс Якаб Берцэ́ліус (шв.: Jöns Jakob Berzelius; 20 жніўня 1779, Лінчопінг — 7 жніўня 1848, Стакгольм) — шведскі хімік.
Біяграфія [правіць]
Ёнс Якаб Берцэліус нарадзіўся 20 жніўня 1779 г. у паселішчы Веверсундэ паблізу Лінчопінга на поўдні Швецыі ў сям'і дырэктара школы. Бацька памёр неўзабаве пасля яго нараджэння. Маці Ёнса другі раз выйшла замуж, але пасля нараджэння другога дзіцяці захварэла і памерла. Айчым зрабіў усё, каб Ёнс і яго брат атрымалі добрую адукацыю. Хіміяй Ёнс Якаб Берцэліус захапіўся толькі ў дваццацігадовым узросце.
Па заканчэнні гімназіі паступіў у Упсальскі ўніверсітэт. У 1804 годзе атрымаў ступень доктара медыцыны і заняў пасаду ад'юнкта медыцыны і фармацыі ў медыцынскай вышэйшай школе ў Стакгольме. У 1807 годзе стаў прафесарам гэтай вышэйшай школы, а з 1810 — прафесарам хіміі і фармацыі Каралінскага інстытута. У 1832 годзе пакінуў кафедру ў інстытуце і заняўся складаннем падручнікаў і аглядаў па хіміі.
Берцэліус на вопыце пацвердзіў многія хімічныя законы, вядомыя да таго часу. На працягу 1808—1812 ён атрымаў новыя доказы закона кратных адносін, раней прапанаванага Джонам Дальтанам, і звязаў атамістычную тэорыю з шырокімі і разнастайнымі хімічнымі фактамі.
У 1814 годзе ён апублікаваў табліцу атамных мас 41 простага рэчыва, выбраўшы ў якасці адзінкі параўнання кісларод, атамную масу якога ён прыняў за 100.
У 1818 годзе цалкам выклаў сваю тэорыю прапорцый. Да гэтага часу ён вызначыў атамныя масы 46 элементаў і ўсталяваў працэнтны склад ~ 2000 злучэнняў.
