Іаахім Лялевель

З пляцоўкі Вікіпедыя.
Перайсці да: рух, знайсці
Іаахім Лялевель
Joachim Lelewel
Joachim Lelewel.JPG
Дата нараджэння: 22 сакавіка 1786
Месца нараджэння: Варшава
Дата смерці: 29 мая 1861(1861-05-29) (75 гадоў)
Месца смерці: Парыж
Падданства: Расійская імперыя
Род дзейнасці: гісторык
Бацька: Караль Маўрыкій Тадэвуш Лялевель
Маці: Ева Вяроўкіна-Шалюта
Лагатып ВікіСховішча Іаахім Лялевель на Вікісховішчы

Іаахім (Яўхім) Ляле́вель (Joachim Lelewel; 22 сакавіка 1786, Варшава, Рэч Паспалітая — 29 мая 1861, Парыж, Францыя) — польска-беларускі гісторык і грамадскі дзеяч.

Яго маці Е. Шалюта паходзіла з Беларусі. У 18041808 гг. вучыўся ў Віленскім універсітэце, дзе ў 18151818 і 18211824 выкладаў, узначальваў кафедру ўсеагульнай гісторыі. У 1824 г. пасля выкрыцця таемных студэнцкіх таварыстваў «філаматаў» і «філарэтаў» адхілены ад выкладання як іх ідэйны натхняльнік. Пераехаўшы ў Варшаву, усталяваў сувязь з таемнымі польскімі патрыятычнымі арганізацыямі. У 1828 г. абраны дэпутатам Сейма. З пачатку паўстання 1830—1831 гадоў Іаахім Лялевель як прызнаны ідэолаг вызваленчага руху стаў старшынёй Патрыятычнага таварыства і ўвайшоў у Часовы ўрад, у складзе якога дамагаўся правядзення шэрагу рэвалюцыйных мер (надзяленне часткі сялян зямлёй і інш.). Пасля паразы паўстання эмігрыраваў у ва Францыю, дзе ўзначаліў Нацыянальны польскі камітэт, які аб'яднаў дэмакратычныя сілы польскай эміграцыі. За апублікаванне камітэтам напісанага І. Лялевелям заклікі «Да братоў рускіх», які змяшчаў заклік да сумеснай барацьбы супраць царызму, быў высланы ў 1833 з Францыі. У Бруселі стаў ідэйным кіраўніком польскіх дэмакратычных арганізацый «Маладая Польшча», «Аб'яднанне» і інш.; актыўна ўдзельнічаў у дзейнасці заснаванай у Бруселі міжнароднай Дэмакратычнай асацыяцыі, якая ставіла сваёй мэтай яднанне і брацтва народаў.

Іаахім Лялевель — заснавальнік рамантычнай школы ў польскай гістарыяграфіі. Незалежна ад французскіх гісторыкаў Цьеры, Гізо і інш. І. Лялевель прыйшоў да разумення гістарычнага працэсу як барацьбы класаў (сялян і землеўласнікаў), патрабаваў, каб гісторыя стала летапісам народнага жыцця, падкрэсліваў творчую ролю народных мас у гісторыі. Для яго прац характэрная дэмакратычная, рэспубліканская і антыклерыкальная тэндэнцыі. Гісторыка-сацыялагічныя погляды І. Лялевеля з'явіліся асновай фарміравання польскай прагрэсіўнай грамадскай думкі 1820—1860-х гадоў. (Э. Дэмбоўскі, Т. Крэмпавецкі). Аўтар шматлікіх прац па палітычнай гісторыі Польшчы і ВКЛ з старажытных часоў па 19 ст., гісторыі польскага сялянства, заклаў асновы шэрагу дапаможных дысцыплін у польскай гістарычнай навуцы.

Адзін з заснавальнікаў і рэдактараў часопіса «Tygodnik Wileński».

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Hleb-Koszańska H., Kotwiczówna М., Bibliografia utworów Joachima Lelewela, Ossolineum, Wrocław, 1952;
  • Стефан Кеневич «Лелевель» / Перевод с польского. — М., 1970. — Эл.рэсурс pawet.net
  • Беларуская энцыклапедыя. Т. 9. – Мн., 1999.
  • Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. Т. 4. – Мн., 1997.