Ірак

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Ірак
араб.: الجمهورية العراقية
аль-Джумхурыя аль-Іракія
Flag of Iraq.svg Герб Ірака
Сцяг Ірака Герб Ірака

Каардынаты: 33°20′00″ пн. ш. 44°23′00″ у. д. / 33.333333° пн. ш. 44.383333° у. д. (G) (O) (Я)

Iraq on the globe (Afro-Eurasia centered).svg
Дэвіз: «Бог вялікі (الله أكبر)»
Гімн: «موطني»
Дата незалежнасці 3 кастрычніка 1932 (ад Вялікабрытаніі)
Афіцыйныя мовы
Сталіца Багдад
Найбуйнейшыя гарады Багдад, Масул
Форма кіравання Парламенцкая рэспубліка [1]
Прэзідэнт
Прэм'ер-міністр
Джалал Талабані
Нуры Аль-Малікі
Дзярж. рэлігія іслам
Плошча
• Усяго
• % воднай паверхні
57-я ў свеце
437 072 км²
1,1
Насельніцтва
• Ацэнка (2009)
Шчыльнасць

31 234 000[2] чал. (44-я)
71 чал./км²
ІРЧП (2011) 0,573 (сярэдні) (132-ы)
Валюта Іракскі дынар
Тэлефонны код +964
  1. Дэ-юрэ, згодна з канстытуцыяй, прынятай на рэферэндуме ў 2005.
  2. Iraq. International Monetary Fund. Архівавана з першакрыніцы 22 жніўня 2011. Праверана 27 красавіка 2009.

Рэспубліка Ірак, Ірак — дзяржава ў Азіі на Блізкім Усходзе, у Месапатамскай нізіне. Тэрыторыя — 437,072 тыс. кв. км. Мае агульныя межы з Іранам (1.458 км), Іарданіяй (181 км), Кувейтам (242 км), Саудаўскай Аравіяй (814 км), Сірыяй (605 км), Турцыяй (331 км). Працягласць марскога ўзбярэжжа ў Персідскім заліве — 58 км. Сталіца — Багдад. Дзяржаўная мова — арабская.

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

У 1955 падмандатны Ірак падпісаў Багдадскі пакт(руск.) бел., які стварылі імперыялістычныя дзяржавы з мэтай узмацнення кантролю знешнепалітычнай арыентацыі арабскіх краін. Ірак губляў сваю незалежнасць, і гэта не магло не выклікаць супраціву каралеўскай улады і тым, хто яе падтрымліваў.

Да канца 1950-х нацыянальна-вызваленчы рух у Іраку набывае новыя рысы — ствараюцца масавыя палітычныя арганізацыі і партыі, якія ставілі антыімперыялістычныя задачы. У 1956 патрыятычнымі сіламі быў створаны Фронт Нацыянальнага адзінства(англ.) бел. (ФНЕ) пад сцягам барацьбы супраць манархічнага рэжыму і выхаду з Багдадскага пакта. ФНЕ аб'ядноўваў Нацыянальна-дэмакратычную партыю, Партыю незалежнасці, БААС(руск.) бел. і Камуністычную партыю(руск.) бел.. Варта адзначыць, што на дадзены Фронт абапіраліся і вузкія саслоўныя арганізацыі, рознага роду экстрэмісцкія групы, таемныя грамадства, тыпу «Свабодныя афіцэры», патрыярхальна-радавыя кланы. У дадзеным выпадку немагчыма было выказаць здагадку з дастатковай дакладнасцю, ніякая з палітычных сілаў здолее захапіць уладу і якімі дакладна палітычнымі мэтамі яна будзе кіравацца.

Насельніцтва[правіць | правіць зыходнік]

Насельніцтва Ірака — каля 25 млн чал., з якіх 70-80 % складаюць арабы, курды — 15-20 %, туркоманы, асірыйцы і інш. — 5 %.

Пераважная рэлігія — іслам: 97 % вызнаўцаў — мусульмане (60-65 % — шыіты, 32-37 % — суніты), астатняе насельніцтва вызнае розны звон хрысціянскай рэлігіі (нестарыяне, халдзеі, грыгарыяне).

Дзяржаўны лад[правіць | правіць зыходнік]

У сакавіку — красавіку 2003 года ЗША пры падтрымцы Вялікабрытаніі распачалі ваенную акцыю, у выніку якой Ірак быў акупіраваны войскамі кааліцыі. Фармальнае аднаўленне суверэнітэту краіны адбылося 28 чэрвеня 2004, калі адбылася афіцыйная цырымонія перадачы ўладных паўнамоцтваў ад Часовых кааліцыйных улад Часоваму ўраду Ірака.

8 чэрвеня 2004 СБ ААН прыняў рэзалюцыю № 1546, у якой зафіксаваны графік палітычнага працэсу на пераходны перыяд, які завяршаецца ў снежні 2005. У студзені 2005 прайшлі выбары ў Пераходную нацыянальную асамблею (ПНА), у красавіку быў сфарміраваны Пераходны ўрад Ірака (ПУІ). Праект сталай Канстытуцыі Ірака быў зацверджаны на рэферэндуме ў кастрычніку. У снежні 2005 прайшлі новыя агульнаіракскія выбары, па выніках якіх на аснове канстытуцыі былі фармаваныя сталыя органы ўлады.

22 красавіка 2006 былі ажыццёўленыя прызначэнні на галоўныя дзяржаўныя пасады. Дж. Талабані (курд) перавыбралі на пост прэзідэнта. Віцэ-прэзідэнтамі сталі А. Абдельмахдзі (шыіцкая Аб'яднаная іракская кааліцыя) і Т. Хашэмі (суніцкі Фронт іракскай згоды). Старшынёй парламента быў абраны суніт М. Машхадані, яго намеснікамі зацверджаныя курд А. Тэйфур і шыіт Х.Атыя. Урад быў даручана сфарміраваць прэм'ер-міністру Н. Малікі, члену кіраўніцтва шыіцкай партыі «Даава».

З'яўленне канстытуцыйных органаў улады фармальна азначае завяршэнне палітычнага працэсу ў Іраку. Праблематыка іракскага ўрэгулявання, аднак, застаецца на павестцы дня.

На тэрыторыі краіны находзяцца Шматнацыянальныя сілы (ШНС), створаныя для выканання задач падтрымання і забеспячэнні бяспекі «у мэтах паспяховага завяршэння палітычнага працэсу». ШНС дзейнічаюць пад адзіным амерыканскім камандаваннем, яго касцяк складаюць падрадзяленні войскаў ЗША.

У лістападзе 2007 Дж. Буш і Н. Малікі зацвердзілі «Дэкларацыю аб прынцыпах», якая прадугледжвае падрыхтоўку двухбаковай дамовы, якая юрыдычна замацоўвае доўгатэрміновае базіраванне амерыканскіх войскаў у Іраку. 18 снежня 2007 СБ ААН прыняў рэзалюцыю № 1790 аб чарговым падаўжэнні мандата ШНС на адзін год, якое павінна стаць апошнім.

У краіне фактычна ідзе партызанская вайна, назіраецца высокі ўзровень гвалту і тэрарыстычнай актыўнасці.

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]