Іўрыт

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці

Іўрыт (на іўрыце עִבְרִית — «яўрэйская») — мова семіцкай сям'і, адна з дзяржаўных моў Ізраіля, мова некаторых яўрэйскіх суполак дыяспары, «святая мова» іўдаізму.

Паходжанне і ўзрост[правіць | правіць зыходнік]

У другой палове другога тысячагоддзя да н.э. іўрыт становіцца самастойнай семіцкай мовай, канчаткова адасобіўшыся ад роднасных моў і дыялектаў. Самая старажытная літаратурная крыніца на іўрыце з выяўленых да цяперашняга часу — «Песня Дэворы» (12 стагоддзе да н.э.). Пасля гэты твор увайшоў у тэкст Старога запавету («Кніга Суддзяў Ізраілевых», гл. 5).

Самы старажытны надпіс на іўрыце, «каляндар з Гезеру», датуецца X стагоддзем да н.э.

Іўрыт — аднагодак старажытнагрэчаскай, старажытнаіндыйскай і кітайскай і з'яўляецца адной з найстаражытнейшых моў свету. Такім чынам, яна значна старэй лацінскай мовы.

Этапы развіцця[правіць | правіць зыходнік]

Біблейскі іўрыт (XII—II стст. да н.э.)[правіць | правіць зыходнік]

Паслябіблейскі іўрыт (I стагоддзе да н.э.II стагоддзе н.э.)[правіць | правіць зыходнік]

Іўрыт эпохі Талмуда і Маса;рэтаў (III—V стст. н.э.)[правіць | правіць зыходнік]

Сярэднявечны іўрыт (X—XVIII стст.)[правіць | правіць зыходнік]

Іўрыт XIX стагоддзя[правіць | правіць зыходнік]

Адроджаны іўрыт (з пачатку XX стагоддзя)[правіць | правіць зыходнік]

Адраджэнне іўрыту[правіць | правіць зыходнік]

Іўрыт у СССР[правіць | правіць зыходнік]

Яшчэ пастановай СНК у 1919 годзе іўрыт у СССР быў абвешчаны рэлігійным, і выкладанне на ім у яўрэйскіх школах забароненае. З тых часоў прыхільнікі іўрыту ў СССР прыраўноўваліся да сіяністаў (гэта значыць «здраднікаў савецкай Радзіме» або нават «расістам»). А значыць, іх лёгка маглі выгнаць з працы або ВНУ, а некаторыя настаўнікі іўрыту нават былі асуджаныя на турэмнае зняволенне па розных зачэпках.

У савецкай літаратуры іўрыт вельмі доўга звалі «старажытнаяўрэйскім», нават калі пытанне яго адраджэння ў Ізраілі было гістарычна вырашана. Рабілася гэта з чыста кан'юктурных палітычных меркаванняў, з мэтай проціпастаўлення «старой і мёртвай» мовы іўрыт «сучаснай і жывой» яўрэйскай мове — ідышу.

Назва[правіць | правіць зыходнік]

Слова עִבְרִית іўрыт перакладаецца з мовы іўрыт як прыметнік «яўрэйская». Жаночы род тут ужываецца таму, што назоўнік שפה сафа; («мова», «маўленне»), да якога звычайна ставіцца гэты прыметнік, на іўрыце жаночага роду.

Пісьмо і чытанне[правіць | правіць зыходнік]

Літары[правіць | правіць зыходнік]

Яўрэйскі алфавіт
чытаецца справа налева
Алеф
א
Бэт
ב
Гімэль
ג
Далет
ד
Хэ
ה
Ваў
ו
Заін
ז
Хэт
ח
Тэт
ט
Ёд
י
Каф
כך
Ламэд
ל
Мэм
מם
Нун
נן
Самэх
ס
Аін
ע
Пэ
פף
Цадзі
צץ
Куф
ק
Рэш
ר
Шын
ש
Таў
ת