Іўрыт

Іўрыт (на іўрыце עִבְרִית — «яўрэйская мова») — мова семіцкай сям'і, адна з дзяржаўных моў Ізраіля, мова некаторых яўрэйскіх суполак дыяспары, «святая мова» іудаізму.

Паходжанне і ўзрост

У другой палове другога тысячагоддзя да н. э. іўрыт становіцца самастойнай семіцкай мовай, канчаткова адасобіўшыся ад роднасных моў і дыялектаў. Самая старажытная літаратурная крыніца на іўрыце з выяўленых да цяперашняга часу — «Песня Дэворы» (12 стагоддзе да н. э.). Пасля гэты твор увайшоў у тэкст Старога запавету («Кніга Суддзяў Ізраілевых», гл. 5).

Самы старажытны надпіс на іўрыце, «каляндар з Гезеру», датуецца X стагоддзем да н. э.

Іўрыт — аднагодак старажытнагрэчаскай, старажытнаіндыйскай і кітайскай і з'яўляецца адной з найстаражытнейшых моў свету. Такім чынам, яна значна старэй лацінскай мовы.

Іўрыт у СССР

Яшчэ пастановай СНК у 1919 годзе іўрыт у СССР быў абвешчаны рэлігійным, і выкладанне на ім у яўрэйскіх школах забароненае. З тых часоў прыхільнікі іўрыту ў СССР прыраўноўваліся да сіяністаў (гэта значыць «здраднікаў савецкай Радзіме» або нават «расістам»). А значыць, іх лёгка маглі выгнаць з працы або ВНУ, а некаторыя настаўнікі іўрыту нават былі асуджаныя на турэмнае зняволенне па розных зачэпках.

У савецкай літаратуры іўрыт вельмі доўга звалі «старажытнаяўрэйскім», нават калі пытанне яго адраджэння ў Ізраілі было гістарычна вырашана. Рабілася гэта з чыста кан'юктурных палітычных меркаванняў, з мэтай проціпастаўлення «старой і мёртвай» мовы іўрыт «сучаснай і жывой» яўрэйскай мове — ідышу.

Назва

Слова עִבְרִית іўрыт перакладаецца з мовы іўрыт як прыметнік «яўрэйская». Жаночы род тут ужываецца таму, што назоўнік שפה сафа; («мова», «маўленне»), да якога звычайна ставіцца гэты прыметнік, на іўрыце жаночага роду.