Алыча

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Алыча
Prunus cerasifera Nigra boom.jpg
Навуковая класіфікацыя
Міжнародная навуковая назва

Prunus cerasifera Ehrh.

Wikispecies-logo.svg
Сістэматыка
на Віківідах
Commons-logo.svg
Выявы
на ВікіСховішчы
ITIS   24772
NCBI   36595
EOL   631720
GRIN   t:29860
IPNI   60452433-2
TPL   tro-27801090

Алыча[3], вішнясліва (Prunus divaricata) — пладовае дрэва або куст, від роду сліва сямейства ружакветных. Адна з зыходных форм слівы дамашняй (Prunus domestica).

Вядома некалькі падвідаў.

Батанічнае апісанне[правіць | правіць зыходнік]

Flori de corcodus.JPG
Кветкі
Prunus cerasifera branch fruits bgiu.jpg
Плады

Калючыя галінастыя шматствольныя дрэвы, часам кусты, з тонкімі буравата-зялёнымі парасткамі, вышынёй 3-10 метраў[3]. Ствол і старыя галіны пакрытыя цёмна-бурай карой[3].

Лісце яйкападобнае або прадаўгавата-эліптычнае, завостранае да верхавінак.

Кветкі белыя або ружаватыя, з'яўляюцца на парастках трэцяга года, распускаюцца раней за лісце ў пачатку мая[3]. Алыча пышна цвіце і пладаносіць.

Плады — невялікія круглявыя сакавітыя зялёныя, жоўтыя, ружовыя, чырвоныя, фіялетавыя ці амаль чорныя касцянкі да 2 см у папярочніку, часам падоўжаныя або пляскатыя, з лёгкім васковым налётам і слабой падоўжнай баразёнкай[3]. Спеюць у жніўні — верасні.

Распаўсюджанне і экалогія[правіць | правіць зыходнік]

У дзікім выглядзе і ў культуры алыча распаўсюджаная ў гарыстай мясцовасці на Цянь-Шані, Балканах, у Сярэдняй і Малой Азіі, у Іране, на Паўночным Каўказе і Закаўказзі, у Малдавіі і на поўдні Украіны[3].

Алычу апрацоўваюць у Расіі (у Краснадарскім краі, у Растоўскай, Курскай, Варонежскай, Бранскай і іншых галінах), на Украіне, у дзяржавах Азіі і ў Заходняй Еўропе.

На Беларусі інтрадукавана ў сярэдзіне ХІХ ст. з Паўночнага Каўказа і пашырылася на ўсёй тэрыторыі. Добра прыстасавалася да мясцовых умоў, зімаўстойлівая.

Светлалюбная, засухаўстойлівая расліна, непатрабавальная да глебы і вільгаці.

Гаспадарчае значэнне і выкарыстанне[правіць | правіць зыходнік]

Алыча і яе культурныя сарты выкарыстоўваюцца як пладовая культура. Ураджайнасць дарослага дрэва да 300 кг. Плады ўтрымліваюць шмат 2,09-5,73 % цукроў, 3,12-3,75 % арганічных кіслот, у тым ліку лімонную і яблычную, і пекціну, вітаміны — C (да 12,6мг%) і каратын[3]. Плады алычы кісла-салодкія, выкарыстоўваюцца свежымі і ў кансерваваным выглядзе (кампот, сіропы, варэнне, павідла, жэле, усходняя пасціла — лаваш з высушанага на сонца пюрэ з размятых сліў, мармелад, сок, віно). Асноўны кампанент соуса «Ткемалі»(руск.) бел..

Алыча з'яўляецца прышчэпай пры вырошчванні саджанцаў слівы (Prunus domestica), персіка (Prunus persica), абрыкоса (Prunus armeniaca), апыляльнікам для некаторых сартоў слівы.

Расліна ў пару цвіцення вельмі дэкаратыўна, таму выкарыстоўваецца пры закладцы садоў і ў ландшафтным дызайне. Культывуецца ў садах і парках. Ёсць адмысловая садовая форма алычы з пурпуровым лісцем, ружовымі кветкамі і цёмна-чырвонымі пладамі.

Меданос[4].

З насення культурных раслін атрымліваюць невысыхаючы тлусты алей, якім карыстаюцца ў медыцыне[5].

У народнай медыцыне плады ўжываюць як добры лекавы і дыетычны сродак пры захворваннях верхніх дыхальных шляхоў, кашлю і захворваннях горла[3].

Вырошчванне ў культуры[правіць | правіць зыходнік]

Алычу размножваюць тронкамі, прышчэпкай і насеннем.

Для лепшага апылення ў садзе рэкамендуюць высаджваць адначасова 2-3 сарты.

Увосень застаецца доўга ў соку, з-за чаго акуліроўку яе адкладаюць да позняга лета. Алыча не асабліва пераборлівая да глебы, але аддае перавагу сухім глебам, пазбягаючы вільготных. Яна адчувальная да марозу, а таму для атрымання трывалых дрэў варта прывіваць ля кораня.

Захворванні і шкоднікі[правіць | правіць зыходнік]

Пашкоджваецца Capnodis tenebrionis, Perotis lugubris, Lepidosaphes ulmi; паражаецца клястэраспарыёзам, грыбком Exoascus pruni, які вызывае кішэнькі слівы(руск.) бел.[6].

Алыча ў культуры[правіць | правіць зыходнік]

Хаця квiтнее першай алыча,
Iмпэт вясновы у яе iмклiвы,
Ды якасцi ўсе, гэтай апрача,
Горш, чым у позняй, нетаропкай слiвы.

Анатоль Балуценка. «Вясновы імпэт»[7]

Квітнеючае дрэва алычы паказана на карціне аўстралійскага мастака Вальтэра Уітнерса(англ.) бел..

Зноскі

  1. Выкарыстоўваецца таксама назва Пакрытанасенныя.
  2. Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. раздзел «Сістэмы APG» артыкула «Двухдольныя».
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 Митюков А. Д., Налетько Н. Л., Шамрук С. Г. Алыча (слива растопыренная) // Дикорастущие плоды, ягоды и их применение — Мн: Ураджай, 1975. — С. 20-23. — 200 с. — 130 000 экз.
  4. Абрикосов Х. Н. и др. Слива // Словарь-справочник пчеловода — М.: Сельхозгиз, 1955. — С. 341.
  5. Блинова К. Ф. и др. Ботанико-фармакогностический словарь: Справ. пособие / Под ред. К. Ф. Блиновой, Г. П. Яковлева — м: Высш. шк., 1990. — С. 164. — ISBN 5-06-000085-0.
  6. Алыча (руск.)  — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
  7. Анатоль Балуценка. «Вясновы імпэт»

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]