Альбрэхт Гаштольд

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Альбрэхт Гаштольд
Альбрэхт Гаштольд
Herb Abdank.svg
Герб «Габданк»
Намеснік наваградскі
1503 — 1506
падчашы літоўскі
студзень 1505 — люты 1509
Папярэднік: Мікалай Радзівіл
Пераемнік: Юрый Радзівіл
ваявода новагародскі
1508 — 1513
Папярэднік: Іван Глінскі
Пераемнік: Ян Забярэзінскі
ваявода полацкі
1513 — 1519
Папярэднік: Станіслаў Глябовіч
Пераемнік: Станіслаў Осцік
ваявода троцкі
1519 — 1522
Папярэднік: Станіслаў Осцік
Пераемнік: Канстанцін Астрожскі
ваявода віленскі
1522 — ?
Папярэднік: Мікалай Радзівіл
Пераемнік: Ян Глябовіч
вялікі канцлер літоўскі
1522 — ?
Папярэднік: Мікалай Радзівіл
Пераемнік: вялікі канцлер літоўскі
 
Смерць: 1539({{padleft:1539|4|0}})
Дынастыя: Гаштольды
Бацька: Марцін Гаштольд
Жонка: Соф'я Васільеўна
Дзеці: Станіслаў Гаштольд
Эфігія(руск.) бел. А. Гаштольда. Ю. Азямблоўскі, 1840

Альбрэхт Гаштольд[1][2] (? — снежань 1539) — Дзяржаўны дзеяч ВКЛ. Прадстаўнік роду Гаштольдаў, сын Марціна, бацька Станіслава.

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Рана пазбавіўся бацькоў і апекаваўся мачахай Ганнай з Гальшанскіх і бабкай княгіняй Трабскай. Верагодна, каля 1492 вучыўся ў Кракаўскім універсітэце.

У 1501 дваранін вялікага княза Аляксандра. Намеснік наваградскі (1503-06), падчашы літоўскі (1505-09), ваявода новагародскі (1508-13), полацкі (1513-19), троцкі (1519-22) і віленскі (з 1522), вялікі канцлер літоўскі (з 1522), стараста бельскі (з 1513) мазырскі (з 1514), гарадзенскі (да 1533)[2].

У 1503 годзе ўдзельнічаў у паспяховым паходзе на крымскіх татараў. У 1505 абараняў ад татараў Навагрудак.

Удзельнічаў у вайне Маскоўскай дзяржавы супраць ВКЛ (1507—1508)[2], узначальваў абарону Смаленска, у наступным годзе ўдзельнічаў у баях пад Оршай[3].

Не падтрымаў бунт М. Глінскага, але ў 15091510 быў зняволены, напэўна, праз інтрыгі свайго супраціўніка М. Радзівіла. У 15081511 г. адхілены ад пасады па падазрэнні ў прыхільнасці да князя Міхаіла Глінскага, даказаў сваю невінаватасць. У час вайны Маскоўскай дзяржавы з ВКЛ (1512—1522) у 1514 г. удзельнічаў у абароне Полацка ад рускіх. Патрабаваў выселіць з ВКЛ польскіх каталіцкіх манахаў за няведанне мовы народа і амаральныя паводзіны[4].

Удзельнічаў у падрыхтоўцы Статута Вялікага княства Літоўскага ад 1529 г.[2], па яго ініцыятыве ў Статут былі ўведзены прававыя нормы, паводле якіх чужынцы, што не з'яўляліся не ўраджэнцамі ВКЛ, не мелі права займаць тут урады і набываць нерухомую маёмасць[4]. Спрыяў абвяшчэнню ў 1529 г. Жыгімонта ІІ Аўгуста вялікім князем літоўскім[2], што было спробай адасобіць ВКЛ ад Польскага каралеўства. Напярэдадні 1495 атрымаў ад бабулі па маці княгіні Марыны, удавы князя С. Гальшанскага-Трабскага і дачкі князя Дзмітрыя «Сякіры» Друцкага-Зубравіцкага, вялізную спадчыну апошняга: Быхаў і Тайманаў на Дняпры, Дубасну ў Бабруйскай воласці, вялікія маёнткі на Кіеўшчыны, верагодна таксама Шклоў.

Шлюб з адзінаю дачкой і спадкаемніцай князя В. Вярэйскага Соф'яй на пачатку 16 стагоддзя прынёс яму замак Любеч, Валожын у Ашмянскім павеце, Койданаў, Радашковічы і Усу ў Менскім павеце. Купіў, вымяняў і атрымаў у спадчыну шмат іншых маёнткаў. Быў найбагацейшым магнатам таго часу, паводле попісу 1528 г. ставіў у войска ВКЛ 466 вершнікаў, г. зн. меў больш за 7 тысяч сем'яў падданых. У 1522 кароль і вялікі князь Жыгімонт Стары надаў яму прывілей прыпячатаць дакумэнты не зялёным, а чырвоным воскам, на што мелі права толькі асобы каралеўскага роду[5]. У 1529 атрымаў графскі тытул ад Папы Рымскага Клімента VII, а ў 1530 — тытул графа на Мураваных Геранёнах ад імператара Карла V.

Сабраў вялікую бібліятэку, дзе акрамя кірылычных славянскіх рукапісаў былі кнігі на лацінскай, польскай і чэшскай мовах. Верагодна быў ініцыятарам першай разгорнутай рэдакцыі беларуска-літоўскіх летапісаў, якая ўключала паданне пра паходжанне літоўскай знаці ад рымскіх патрыцыяў, а таксама пра Пятра Гаштольда, які нібыта ў часы Альгерда спрыяў пашырэнню каталіцтва ў Літве.

Зноскі

  1. Іншыя формы імя: Альберт, Альбрыхт
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Гаштольды // Альбрехт // Биографический справочник — Мінск: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 141. — 737 с.
  3. Валерый Пазднякоў. Гаштольд Альбрэхт Марцінавіч // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. С. 517.
  4. 4,0 4,1 А. М. Нарбут. Гаштольды // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1994. С. 500.
  5. Аляксандр Ярашэвіч. Гаштольды // «Спадчына» № 6, 1992.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

Шаблон:Ваяводы наваградскія