Аляксандр Лаўрэнавіч Бурбіс

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Аляксандр Лаўрэнавіч Бурбіс
Алесь Бурбіс.jpg
Консул Беларускай Народнай Рэспублікі ў Маскве
1918
Намеснік наркама замежных спраў БССР
ліпень 1921 — ?
 
Нараджэнне: 8 (20) кастрычніка 1885({{padleft:1885|4|0}}-{{padleft:10|2|0}}-{{padleft:20|2|0}})
г. Вільня
Смерць: 20 сакавіка 1922({{padleft:1922|4|0}}-{{padleft:3|2|0}}-{{padleft:20|2|0}}) (36 гадоў)
г. Мінск

Аляксандр (Алесь) Лаўрэнавіч БУРБІС, псеўд. А. В., Стары Піліп 8 кастрычніка (20 кастрычніка) 1885, Вільнюс20 сакавіка 1922, Мінск) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, публіцыст, акцёр і рэжысёр. Адзін з пачынальнікаў беларускага тэатра, аўтар даследаванняў па эканамічнай геаграфіі, гісторыі і этнаграфіі Беларусі[1].

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Аляксандр Бурбіс нарадзіўся ў Вільні.

3 пачатку 1906 ў Мінску вёў агітацыю і арганізоўваў забастоўкі рабочых-сталяроў Мінска і сельскагаспадарчых рабочых Навагрудскага павета. У жніўні 1906 арыштаваны і да 1909 зняволены ў турме.

Пасля жыў і дзейнічаў у Вільні, працаваў у Віленскім таварыстве сельскай гаспадаркі.

У 1918 консул Беларускай Народнай Рэспублікі ў Маскве. Спачатку працаваў у Маскоўскім народным банку[1]. 3 лютага 1919 у ВСНГ РСФСР[1], з мая 1919 у Наркамземе Літоўска-Беларускай ССР[1].

Хварэў на сухоты, ад якіх рана памёр.

Грамадска-палітычная дзейнасць[правіць | правіць зыходнік]

Заснавальнік Віленскай арганізацыі Беларускай Рэвалюцыйнай Грамады(польск.) бел., член ЦК Беларускай Сацыялістычнай Грамады (1903)[1]. Адзін з кіраўнікоў рэвалюцыйнага руху на Ковеншчыне (1905), кіраўнік рэвалюцыйнай «Мейшагольскай рэспублікі» (1905).

Удзельнік рэвалюцыі 1905-07 гадоў[1].

Па яго ініцыятыве 12 лютага 1910 адбылася Першая беларуская вечарынка ў Вільні. З 1915 у Народным банку ў Маскве. Стваральнік і старшыня Маскоўскай арганізацыі БСГ (1917), удзельнік з'езду беларускіх грамадскіх дзеячаў (Мінск, сакавік 1917).

Член камісіі Мархлеўскага па пытаннях Рыжскага міру. Адзін з рэдактараў «Савецкай Беларусі» ў Смаленску. Член Камуністычнай партыі з 1921. 3 ліпеня 1921 намеснік наркома замежных спраў БССР[1], адзін з арганізатараў Таварыства Чырвонага Крыжа БССР[1]. Член ЦВК БССР у 1921-22.

Удзельнічаў у распрацоўцы дагаворнай умовы паміж БССР і РСФСР, адзін з беларускіх падпісальнікаў Акту аб утварэнні(руск.) бел.[Удакладніць!] СССР.

Выступаў у абарону самастойнасці Савецкай Беларусі, яе тэрытарыяльнай цэласнасці, культурна-духоўнай самастойнасці. Прапагандаваў неабходнасць кансалідацыі ўсіх плыняў беларускага нацыянальнага руху, у т.л. на эміграцыі. Яго ідэі, погляды і дзейнасць паўплывалі на фарміраванне дзяржаўнай палітыкі БССР у 1920-я г., спрыялі ўзбуйненню тэрыторыі БССР.

Грамадска-культурніцкая дзейнасць[правіць | правіць зыходнік]

Друкаваўся ў «Нашай Ніве» пад рознымі псеўданімамі[1]. Аўтар шэрагу артыкулаў па нацыянальна-вызваленчым пытанні (пасля лютага 1917), прац па гісторыі, этнаграфіі і эканоміцы Беларусі[1].

Удзельнік Першай беларускай трупы Ігната Буйніцкага[1], Беларускага музычна-драматычнага гуртка[1]. Кіраўнік, рэжысёр, акцёр і чытальнік на першых беларускіх тэатральных вечарынах у Вільні. Шмат увагі надаваў арганізацыі драматычных гурткоў[1]. Паставіў «Па рэвізіі» М. Крапіўніцкага на хутары Пятроўшчына пад Мінскам у 1906, «Сватаўство» В. Дуніна-Марцінкевіча ў 1915 у Вільне[1].

Бібліяграфія[правіць | правіць зыходнік]

  • Кароткі агляд беларускага нацыянальна-рэвалюцыйнага руху // Вести народного комиссариата просвещения ССРБ. 1921, № 1—2
  • Кароткі нарыс па эканамічнай геаграфіі Беларусі // Народное хозяйство Белоруссии. 1922, № 4
  • Беларуская сацыялістычная грамада ў першым перыядзе яе працы (1903—1907) // Беларусь. Мн., 1924.

Зноскі

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 Бурбис Александр Лаврентьевич // Биографический справочник — Мінск: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 92. — 737 с.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • І. Уладзімірава. Самаахвярны змагар //Помнікі гісторыі і культуры Беларусі. — Мн.: Полымя. — ISSN 0131-2669., №4, 1985. С. 27—28.
  • П. Б(адунова). Памяці А. Бурбіса // Адраджэнне. 1922. Сш. 1
  • Байкоў М. Памяці А. Бурбіса // Вести народного комиссариата просвещения ССРБ. 1922, № 3—4
  • Луцкевіч А. Аляксандр Бурбіс // Беларускі звон. 1922, 22 крас.
  • Хлебцевич Е. Памяти А. Л. Бурбиса // Каторга и ссылка. 1923, № 5
  • Жылуновіч З. Алесь Бурбіс // Полымя. 1927, № 2
  • Пазняк З. Бурбіс і Цётка — на сцэне // ЛіМ. 1972, 17 сак.
  • Біч М. «Стары змаганец» // Мастацтва Беларусі. 1986, № 3; ЭГБ, т. 2.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]

Commons