Анджэй Вайда

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Анджэй Вайда
Andrzej Wajda
Фота
Анджэй Вайда, 2008
 
Дата нараджэння: 6 сакавіка 1926(1926-03-06) (88 гадоў)
Месца нараджэння: Сувалкі, Беластоцкае ваяводства, Польшча
Грамадзянства: Flag of Poland.svg Польшча
Прафесія: кінарэжысёр
сцэнарыст
Кар'ера: 1950 — цяпер. час
IMDb: ID 0906667
 
Узнагароды:
Ордэн Белага арла
Ордэн Адраджэння Польшчы 1-й ступені
Ордэн Адраджэння Польшчы 4-й ступені
Афіцэр ордэна «За заслугі перад Італьянскай Рэспублікай»
Ордэн Крыжа зямлі Марыі 3 класа
Камандор ордэна За заслугі перад ФРГ
Камандор ордэна Ганаровага легіёна
Афіцэр ордэна Ганаровага легіёна
Ордэн Князя Яраслава Мудрага V ступені
Ордэн Дружбы
Камандор ордэна Трох Зорак
Кавалер ордэна Трох Зорак

«Залатая пальмавая галіна» Канскага кінафестывалю (1981)

А́нджэй Ва́йда (польск.: Andrzej Wajda; 6 сакавіка 1926) — выбітны польскі тэатральны дзеяч і кінарэжысёр, лаўрэат прэстыжных кінаўзнагарод, у тым ліку «Оскара» і «Пальмавай галіны» ў Канах, палітык і грамадскі дзеяч, кавалер найвышэйшых дзяржаўных узнагародаў шэрагу краін — Польшчы, Японіі, Балгарыі, Францыі, член французскай кінаакадэміі, абраны на месца памерлага Федэрыка Феліні. Вайда зняў каля 40 фільмаў, некаторыя з якіх сталі класікай сусветнага кіно.

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Вайда нарадзіўся ў Сувалках у сям'і афіцэра польскага войска і настаўніцы. Сам сябе ён называе «інтэлігентам у другім пакаленні» і ганарыцца тым, што яшчэ яго бацька быў сынам селяніна з-пад Кракава. Бацьку ў 1939 годзе забралі ў палон «СССР» і забілі ў Катыні. Падчас вайны Анджэй Вайда жыў у Кракаве і працаваў у майстэрні свайго дзядзькі. Дзядзька хаваў у сваёй хаце яўрэяў, так што будучы рэжысёр мог у кожны момант загінуць, калі б пра гэта даведаліся акупанты. Вайда кажа, што менавіта тады добра зразумеў, што такое цяжкая фізічная праца і потым, калі здымаў свае знакамітыя фільмы, сярод якіх «Чалавек з мармуру», прысвечаны лёсу рабочага, дык добра ведаў, што робіць.

Пасля сканчэння Другой сусветнай вайны Вайда пайшоў вучыцца ў Кракаўскую акадэмію мастацтваў імя Яна Матэйкі, бо, маючы здольнасці да малявання, хацеў стаць мастаком. Пасля трох гадоў навучання ў кракаўскай акадэміі мастацтваў Вайда зразумеў, што гэта не тое, чым ён хацеў займацца і тады, выпадкова пабачыўшы аб'яву аб прыёме студэнтаў у Школу кіно ў Лодзі, вырашыў пайсці туды.

Фільм Анджэя Вайды «Чалавек з мармуру» быў зняты ў 1977 годзе і стаў адным з найбольш значных фільмаў у польскай гісторыі. Галоўны герой стужкі — а падзеі адбываюцца ў 1950-я гады — муляр Матэвуш Біркут, якога малады кінадакументаліст разам з партыйным кіраўніком адной з ударных будоўляў вырашылі выкарыстаць, каб усталяваць новы рэкорд у хуткасці кладкі цэглы. Дакументаліст атрымлівае добры матэрыял, а кіраўнік будоўлі — прасоўваецца далей па партыйнай лесвіцы, абодва — пахвалу партыйнага начальства. Для гэтага абраны менавіта Біркут — разам з памочнікамі ён, натуральна пад наглядам спецслужб, павінен пакласці 30 тысяч цаглінаў цягам адной змены…

У 1980-х Анджэй Вайда стаў удзельнічаць у грамадскай і апазіцыйнай дзейнасці. У 1981 годзе ён стаў членам камітэту дарадцаў пры Леху Валенсе, а пазней ад «Салідарнасці» балатаваўся ў Сенат, выйграў выбары. Але калі паглядзець на фільмаграфію Вайды дык складаецца ўражанне, што палітычная дзейнасць не перашкаджала яму працягваць здымаць кіно, прычым у часы супрацоўніцтва з Валенсам — у 1981 годзе ён здымае слыннага «Чалавека з жалеза», а ў часе сенатарства ў 1990 годзе яшчэ больш знаны фільм «Корчак», які называюць адным з найбольш важных еўрапейскіх фільмаў аб Халакосце — вынішчэнні яўрэяў нацыстамі.

Калі Анджэй Вайда атрымаў «Оскара» за ўнёсак у кінамастацтва, ў кароткай прамове ён сказаў: «Ladies and Gentlemen! Я буду гаварыць па-польску, бо хачу сказаць тое, што думаю, а думаю заўсёды па-польску. Прымаю гэту ўзнагароду як выраз прызнання не толькі для мяне, але і для ўсяго польскага кіно. Тэмамі шмат якіх з нашых фільмаў былі жахі нацызму, няшчасці, якія нясе камунізм. Таму цяпер я хачу падзякаваць амерыканскім сябрам Польшчы і маім землякам, якім нашая краіна абавязаная сваім вяртаннем у сям'ю дэмакратычных народаў, да заходняй цывілізацыі. Я вельмі хачу, каб адзіным агнём, з якім сутыкаецца чалавек, быў агонь вялікіх пачуццяў — кахання, удзячнасці і салідарнасці».

2 красавіка 2000 года Анджэй Вайда перадаў статуэтку «Оскара» «на ўсе часы» ў музей Ягелонскага ўніверсітэта што ў Кракаве. Ці не было шкада? Тым больш што раней, Вайда аддаў у гэты музей сваю «Пальмавую галінку» з Канаў і «Залатога льва» з Венецыі.

У лютым 2006 года Анджэй Вайда пачне здымаць фільм пра Катынь. Гэты фільм, да здымкаў якога рэжысёр рыхтаваўся шмат гадоў, спрабуючы знайсці адпаведны сцэнарый, мае для яго і асабістае значэнне — у Катыні каты з НКВД расстралялі яго бацьку, палоннага польскага афіцэра.

Выбраная фільмаграфія[правіць | правіць зыходнік]

Выбраная фільмаграфія (арыгінальныя назвы на польскай мове):

  • Pokolenie (1954)
  • Kanał (1957)
  • Popiół i diament (1958)
  • Lotna (1959)
  • Niewinnni czarodzieje (1960)
  • Wszystko na sprzedaż (1968)
  • Polowanie na muchy (1969)
  • Brzezina (1970)
  • Krajobraz po bitwie (1970)
  • Wesele (1972
  • Ziemia obiecana (1974)
  • Smuga cienia (1976)
  • Bez znieczulenia (1978)
  • Człowiek z marmuru (1977)
  • Panny z Wilka' (1979)
  • Z biegiem lat, z biegiem dni... (1980)
  • Człowiek z żelaza (1981 (Залатая пальма Канскага фестывалю)
  • Danton (1982)
  • Eine Liebe in Deutschland (1983)
  • Kronika wypadków miłosnych (1985)
  • Korczak (1990)
  • Pierścionek z orłem w koronie (1992)
  • Nastazja (1994)
  • Wielki tydzień (1995)
  • Panna Nikt (1996)
  • Pan Tadeusz (1999)
  • Wyrok na Franciszka Kłosa (2000)
  • Zemsta (2002)
  • Jan Nowak Jeziorański. Kurier z Warszawy. 60 lat później 1944-2004 (2004)
  • Solidarność, Solidarność... (2005)
  • Katyń (2007)

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]

Commons

Шаблон:Фільмы Анджэя Вайда