Анджэй Вайда

Анджэй Вайда Andrzej Wajda
Анджэй Вайда, 2008
Дата нараджэння:	6 сакавіка 1926(1926-03-06) (86 гадоў)
Месца нараджэння:	Сувалкі, Беластоцкае ваяводства, Польшча
Грамадзянства:	Польшча
Прафесія:	кінарэжысёр сцэнарыст
Кар'ера:	1950 — цяпер. час
IMDb:	ID 0906667
Узнагароды:	«Залатая пальмавая галіна» Канскага кінафестывалю (1981)

А́нджэй Ва́йда (польск.: Andrzej Wajda; нарадзіўся 6 сакавіка 1926) — выбітны польскі тэатральны дзеяч і кінарэжысёр, лаўрэат прэстыжных кінаўзнагарод, у тым ліку «Оскара» і «Пальмавай галіны» ў Канах, палітык і грамадскі дзеяч, кавалер найвышэйшых дзяржаўных узнагародаў шэрагу краін — Польшчы, Японіі, Балгарыі, Францыі, сябра французскай кінаакадэміі, абраны на месца памерлага Федэрыка Феліні. Вайда зняў каля 40 фільмаў, некаторыя з якіх сталі класікай сусветнага кіно.

Біяграфія

Вайда нарадзіўся ў Сувалках у сям’і афіцэра польскага войска і настаўніцы. Сам сябе ён называе «інтэлігентам у другім пакаленні» і ганарыцца тым, што яшчэ яго бацька быў сынам селяніна з-пад Кракава. Бацьку ў 1939 годзе забралі ў палон «СССР» і забілі ў Катыні. У часе вайны Анджэй Вайда жыў у Кракаве і працаваў у майстэрні свайго дзядзькі. Дзядзька хаваў у сваёй хаце яўрэяў, так што будучы рэжысёр мог у кожны момант загінуць, калі б пра гэта даведаліся акупанты. Вайда кажа, што менавіта тады добра зразумеў, што такое цяжкая фізічная праца і потым, калі здымаў свае знакамітыя фільмы, сярод якіх «Чалавек з мармуру», прысвечаны лёсу рабочага, дык добра ведаў, што робіць.

Пасля сканчэння Другой сусветнай вайны Вайда пайшоў вучыцца ў Кракаўскую акадэмію мастацтваў імя Яна Матэйкі, бо, маючы здольнасці да малявання, хацеў стаць мастаком. Пасля трох гадоў навучання ў кракаўскай акадэміі мастацтваў Вайда зразумеў, што гэта не тое, чым ён хацеў займацца і тады, выпадкова пабачыўшы аб’яву аб прыёме студэнтаў у Школу кіно ў Лодзі, вырашыў пайсці туды.

Фільм Анджэя Вайды «Чалавек з мармуру» быў зняты ў 1977 годзе і стаў адным з найбольш значных фільмаў у польскай гісторыі. Галоўны герой стужкі — а падзеі адбываюцца ў 1950-я гады — муляр Матэвуш Біркут, якога малады кінадакументаліст разам з партыйным кіраўніком адной з ударных будоўляў вырашылі выкарыстаць, каб ўсталяваць новы рэкорд у хуткасці кладкі цэглы. Дакументаліст атрымлівае добры матэрыял, а кіраўнік будоўлі — прасоўваецца далей па партыйнай лесвіцы, абодва — пахвалу партыйнага начальства. Для гэтага абраны менавіта Біркут — разам з памочнікамі ён, натуральна пад наглядам спецслужб, павінен пакласці 30 тысяч цаглінаў цягам адной змены…

У 1980-х Анджэй Вайда стаў удзельнічаць у грамадскай і апазіцыйнай дзейнасці. У 1981 годзе ён стаў чальцом камітэту дарадцаў пры Леху Валенсе, а пазней ад «Салідарнасці» балатаваўся ў Сенат, выйграў выбары. Але калі паглядзець на фільмаграфію Вайды дык складаецца ўражанне, што палітычная дзейнасць не перашкаджала яму працягваць здымаць кіно, прычым у часы супрацоўніцтва з Валенсам — у 1981 годзе ён здымае слыннага «Чалавека з жалеза», а ў часе сенатарства ў 1990 годзе яшчэ больш знаны фільм «Корчак», які называюць адным з найбольш важных еўрапейскіх фільмаў аб Халакосце — вынішчэнні яўрэяў нацыстамі.

Калі Анджэй Вайда атрымаў «Оскара» за ўнёсак у кінамастацтва, ў кароткай прамове ён сказаў: «Ladies and Gentlemen! Я буду гаварыць па-польску, бо хачу сказаць тое, што думаю, а думаю заўсёды па-польску. Прымаю гэтую ўзнагароду як выраз прызнання не толькі для мяне, але і для ўсяго польскага кіно. Тэмамі шмат якіх з нашых фільмаў былі жахі нацызму, няшчасці, якія нясе камунізм. Таму цяпер я хачу падзякаваць амерыканскім сябрам Польшчы і маім землякам, якім нашая краіна абавязаная сваім вяртаннем ў сям'ю дэмакратычных народаў, да заходняй цывілізацыі. Я вельмі хачу, каб адзіным агнём, з якім сутыкаецца чалавек, быў агонь вялікіх пачуццяў — кахання, удзячнасці і салідарнасці».

2 красавіка 2000 года Анджэй Вайда перадаў статуэтку «Оскара» «на ўсе часы» ў музей Ягелонскага ўніверсітэта што ў Кракаве. Ці не было шкада? Тым больш што раней, Вайда аддаў у гэты музей сваю «Пальмавую галінку» з Канаў і «Залатога льва» з Венецыі.

У лютым 2006 году Анджэй Вайда пачне здымаць фільм пра Катынь. Гэты фільм, да здымкаў якога рэжысёр рыхтаваўся шмат гадоў, спрабуючы знайсці адпаведны сцэнар, мае для яго і асабістае значэнне — у Катыні каты з НКВД расстралялі яго бацьку, палоннага польскага афіцэра.

Выбраная фільмаграфія

Выбраная фільмаграфія (арыгінальныя назвы на польскай мове):

• Pokolenie (1954)
• Kanał (1957)
• Popiół i diament (1958)
• Lotna (1959)
• Niewinnni czarodzieje (1960)
• Wszystko na sprzedaż (1968)
• Polowanie na muchy (1969)
• Brzezina (1970)
• Krajobraz po bitwie (1970)
• Wesele (1972
• Ziemia obiecana (1974)
• Smuga cienia (1976)
• Bez znieczulenia (1978)
• Człowiek z marmuru (1977)
• Panny z Wilka' (1979)
• Z biegiem lat, z biegiem dni... (1980)
• Człowiek z żelaza (1981 (Залатая пальма Канскага фэстывалю)
• Danton (1982)
• Eine Liebe in Deutschland (1983)
• Kronika wypadków miłosnych (1985)
• Korczak (1990)
• Pierścionek z orłem w koronie (1992)
• Nastazja (1994)
• Wielki tydzień (1995)
• Panna Nikt (1996)
• Pan Tadeusz (1999)
• Wyrok na Franciszka Kłosa (2000)
• Zemsta (2002)
• Jan Nowak Jeziorański. Kurier z Warszawy. 60 lat później 1944-2004 (2004)
• Solidarność, Solidarność... (2005)
• Katyń (2007)

Спасылкі

• Анджэй Вайда — на беларускай «Свабодзе»