Андрэй Андрэевіч Грамыка

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Андрэ́й Андрэ́евіч Грамы́ка
Андрэ́й Андрэ́евіч Грамы́ка
сцяг
10-ы Старшыня Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР
2 ліпеня 1985 — 1 кастрычніка 1988
Папярэднік: Васіль Васільевіч Кузняцоў (в. а.)
Пераемнік: Міхаіл Сяргеевіч Гарбачоў
сцяг
Першы намеснік Старшыні Савета Міністраў СССР
24 сакавіка 1983 — 2 ліпеня 1985
Прэм'ер-міністр: Мікалай Аляксандравіч Ціханаў
сцяг
5-ы Міністр замежных спраў СССР
15 лютага 1957 — 2 ліпеня 1985
Прэм'ер-міністр: Мікалай Аляксандравіч Булганін
Мікіта Сяргеевіч Хрушчоў
Аляксей Мікалаевіч Касыгін
Мікалай Аляксандравіч Ціханаў
Папярэднік: Дзмітрый Трафімавіч Шапілаў
Пераемнік: Эдуард Амуросьевіч Шэварнадзэ
 
Партыя: КПСС1931)
Адукацыя: Мінскі сельскагаспадарчы інстытут,
аспірантура Усесаюзнага навукова-даследчага інстытута эканомікі сельскай гаспадаркі (Масква)
Прафесія: дыпламат
Нараджэнне: 5 (18) ліпеня 1909(1909-07-18)
вёска Старыя Грамыкі,
Гомельскі павет,
Магілёўская губерня (цяпер — Свяцілавіцкі сельсавет, Веткаўскі раён, Гомельская вобласць, Рэспубліка Беларусь)
Смерць: 2 ліпеня 1989(1989-07-02) (79 гадоў)
Масква, РСФСР, СССР
Пахаваны: Навадзевічыя могілкі, Масква
Бацька: Андрэй Мацвеевіч Грамыка
Маці: Вольга Яўгенаўна Бекарэвіч
Жонка: Лідзія Дзмітрыеўна Грыневіч
Дзеці: Анатоль, Эмілія
 
Узнагароды:
Герой Сацыялістычнай Працы Герой Сацыялістычнай Працы
Ордэн Леніна Ордэн Леніна Ордэн Леніна Ордэн Леніна
Ордэн Леніна Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга Ордэн «Знак Пашаны»
Вялікі крыж ордэна «Сонца Перу»
Шаблон:Ордэн «Сонца Свабоды», Афганістан
Ленінская прэмія Дзяржаўная прэмія СССР — 1984

Андрэ́й Андрэ́евіч ГРАМЫ́КА (5(18) ліпеня 1909, в. Старыя Грамыкі, Свяцілавіцкі сельсавет, Веткаўскі раён, Гомельская вобласць — 2 ліпеня 1989) — савецкі дзяржаўны дзеяч і дыпламат, старшыня Прэзыдыума Вярхоўнага Савета СССР (19851988).

У 1944 г. узначальваў дэлегацыю СССР на канферэнцыі ў Думбартан-Оксе (ЗША) па стварэнні ААН, падпісаў Статут ААН.

Пачатак біяграфіі[правіць | правіць зыходнік]

Паходзіў з шляхецкага роду, большая частка якога ў часы Расійскай імперыі была пераведзена ў падатныя станы. У афіцыйных біяграфіях пазначалася сялянскае паходжанне і тое, што яго бацька быў селянінам, працаваў на заводзе. З 13 гадоў Андрэй хадзіў з бацькам на заробкі, часцей на нарыхтоўку і сплаў лесу. Пасля заканчэння 7-гадовай школы працягнуў адукацыю ў прафесійным тэхнічным вучылішчы і тэхнікуме ў Гомелі, затым — у Старабарысаўскім сельскагаспадарчым тэхнікуме (в. Старабарысаў Барысаўскага раёна Мінскай вобласці)[1].

У 1932 закончыў Мінскі сельскагаспадарчы інстытут, паступіў у аспірантуру.

У 1931 годзе ажаніўся, у 1932 нарадзіўся сын Анатоль, будучы вучоны-афрыканіст.

Навуковая дзейнасць[правіць | правіць зыходнік]

У 1934 годзе групу аспірантаў, сярод якіх быў і Грамыка, перавялі ў Маскву, ва Усесаюзны навукова-даследчы інстытут эканомікі сельскай гаспадаркі. Пасля абароны ў 1936 годзе дысертацыі кандыдата навук па праблемах эканомікі сельскай гаспадаркі Грамыка стаў старэйшым навуковым супрацоўнікам, а потым — вучоным сакратаром Інстытута эканомікі Акадэміі навук СССР.

Дыпламатычная дзейнасць[правіць | правіць зыходнік]

Пасол[правіць | правіць зыходнік]

У 1939 годзе быў прыняты на службу ў Народны Камісарыят Замежных спраў СССР, на пасаду кіраўніка аддзелу краін Амерыкі. У кастрычніку 1939 года накіраваны ў сталае прадстаўніцтва СССР у ЗША, саветнікам.

У жніўні 1943 года 34-гадовы Грамыка зрабіўся паслом СССР у Вашынгтоне; адначасова — пасланнік СССР на Кубе. Удзельнічаў у падрыхтоўцы канферэнцый у Ялце, Патсдаме, Думбартан-Оксе і Сан-Францыска, што зрабіла яго прыўчасным да фармавання пасляваеннай геапалітыкі.

У 19461948 Грамыка — першы прадстаўнік СССР у ААН і адначасова намеснік міністра замежных спраў СССР, у 19491952 і з сакавіка 1953 да лютага 1957 — першы намеснік міністра замежных спраў СССР. У 19521953 — пасол СССР у Вялікабрытаніі.

Доктар эканамічных навук (1956).

У жніўні 1947 года часопіс «Time» пісаў: «Як сталы прадстаўнік Савецкага Саюза ў савеце Бяспекі ААН, Грамыка робіць сваю работу на ўзроўні найвышэйшай кампетэнтнасці». На Захадзе Грамыка атрымаў мянушку «Mr. Nyet» (Містэр «Не») за своеасаблівы стыль вядзення перамоў.

Быў удзельнікам, а потым — кіраўніком дэлегацыі на 22 сесіях Генеральнай Асамблеі ААН.

Міністр[правіць | правіць зыходнік]

15 лютага 1957 года быў прызначаны на пасаду міністра замежных спраў СССР, на якой служыў 28 гадоў — да 2 ліпеня 1985. На час яго службы трапілі самыя напружаныя часы «Халоднай вайны» — у прыватнасці, Грамыка вёў савецка-амерыканскія перамовы падчас Карыбскае крызіса. Адначасова з 24 сакавіка 1983 па 2 ліпеня 1985 — 1-ы намеснік Старшыні Савета Міністраў СССР.

Працаваў над дагаворам аб забароне выпрабаванняў ядзернай зброі ў атмасферы, касмічнай прасторы і пад вадой, што быў падпісаны ў 1963 годзе, над актам аб ненападзе з Заходняю Германіяй і 4-баковым пагадненнем аб Заходнім Берліне.

Поспехам Грамыкі як дыпламата было перадухіленне вайны паміж Індыяй і Пакістанам ў 1966 годзе з-за канфлікту вакол Кашміру. Заслугамі Грамыкі ў вялікай ступені можна лічыць падпісанне Дагаворы аб Нераспаўсюдзе Ядзернай Зброі 1968 года і пагадненняў са Злучанымі Штатамі 19721979 гадоў, асабліва Дагавора аб Супрацьпаветранай Абароне і Дагавора аб Абмежаванні Стратэгічных Наступальных Узбраенняў (ДАСНУ). Важнае значэнне маюць падпісаныя ў 1975 годзе Хельсінскія пагадненні.

Помнік Андрэю Грамыку ў Гомелі

У 1976 годзе дзяржаўны сакратар ЗША Сайрус Вэнс, што працаваў разам з Грамыкам над ДАСНУ, сказаў пра дыпламата-беларуса: «…мала хто ў сучасным свеце можа бпараўнацца з ім… у дыпламатыі ён скрупулёзны прафесійны практык, гэта чалавек вялізных здольнасцяў і высокага інтэлекту, што валодае ўсімі рысамі дзяржаўнага дзеяча». У 19701980-я гады многія на Захадзе гаварылі аб ім, як аб «дыпламаце нумар 1». Часопіс «Time» пісаў у 1981 годзе: «Ва ўзросце 72 гадоў ён — адзін з самых актыўных і працаздольных сяброў савецкага кіраўніцтва. Чалавек з выдатнай памяццю, вострым розумам і надзвычайнай трываласцю… Мажліва, Андрэй Андрэевіч ёсць самым інфармаваным міністрам замежных спраў у свеце».

Пасля міністэрства[правіць | правіць зыходнік]

З 2 ліпеня 1985 па 1 кастрычніка 1988 — Старшыня Прэзыдыума Вярхоўнага Савета СССР. Крытычна разглядаў «Перабудову» і палітыку М. Гарбачова. З кастрычніка 1988 — на пенсіі. У 1946—1950 і 1958—1989 — дэпутат Вярхоўнага Савета СССР.

Пахаваны на Новадзявочых могілках у Маскве. У Гомелі А. Грамыку ўсталяваны бронзавы бюст.

Крыніцы[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

У Сеціве[правіць | правіць зыходнік]

Commons