Анубіс

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Анубіс
у іерогліфах
i n
p
w E16
Анубіс (Інпу)
Anubis standing.jpg
Анубіс
бог з галавой шакала
Міфалогія: егіпецкая
Імя на іншых мовах: грэч.: Ἄνουβις
лац.: Anubis
Занятак: правадыр памерлых у замагільным царстве, засцерагальнік могільнікаў і мумій
Бацька: Сетх
Маці: Нефтыда
Жонка: Анпут
Звязаныя персанажы: Гор, Асірыс, Ісіда
Ілюстрацыі на Вікісховішчы?

Анубіс (грэч.), Інпу (стар. егіп.) — бажаство Старажытнага Егіпта з галавой шакала і целам чалавека, правадыр памерлых у замагільны свет.

У Старым царстве з'яўляўся заступнікам некропаляў і могілак, адзін з суддзяў царства мёртвых, захавальнік ядаў і лекаў. У старажытнаегіпецкай міфалогіі сын Ра. Жонкай Анубіса ў кинопальскім номе лічылася багіня Баст. Цэнтрам культу Анубіса з'яўлялася сталіца сямнаццатага егіпецкага нома Кінопаль.

Анубіс у міфалогіі[правіць | правіць зыходнік]

Бог Асірыс кіраваў урадлівай далінай ракі Ніл і меў жонку Ісіду, а змрочны бог Сет жыў са сваёй жонкай Нефтыдай у дзікай пустыні. Нефтыда закахалася ў Асірыса і праняла аблічча Ісіды, каб спакусіць яго. У іх нарадзілася дзіця - Анубіс. Нефтыда хавала яго ад свайго мужа Сета ў балотах дэльты Ніла. Яе сястра Ісіда знайшла маленькага бога і выхавала яго. Пазней, калі Сет забіў Асірыса, Анубіс арганізаваў пахаванне бога - ён вынайшоў спецыяльную субстанцыю і працэдуру, у выніку якой з'явілася першая ў свеце мумія. Таму ён лічыцца заснавальнікам пахавальных абрадаў, ахоўнікам некропаляў, богам бальзамавання. Анубіс таксама дапамагаў ахоўваць цела Асірыса. Ён жа дапамагае судзіць памерлых і вядзе душы ў падземны свет, да трону Асірыса. Дачкой Анубіса была Кербут, якая здзеснівала ўзліванні ў гонар памерлых.

Знешні выгляд[правіць | правіць зыходнік]

Анубіс маляваўся ў выглядзе жывёл, якія насялялі пустыню - значыць, раён сусвету, які межаваў (ва ўяўленні старажытных егіпцян) з краінай мёртвых - Дуатам. Часцей за ўсё яго можна ўбачыць у выглядзе чалавека з галавой шакала, радзей - у выглядзе чорнай сабакі Саб (егіпецкае "саб" наогул азначала "суддзя" і пісалася са знакам шакала). У выявах Анубіса дамінуе чорны колер - колер смерці, ночы, замагільнага свету. У кнізе мёртвых Анубіс часцей за ўсё намаляваны ў час узважвання сэрца памерлага.

Паходжанне і эвалюцыя культу[правіць | правіць зыходнік]

Статуя Анубіса з магільні Тутанхамона, Каірскі музей

На раннім, прымітыўным этапе фарміравання егіпецкай рёлігіі Анубіс успрымаўся як шакал, які з'ядае памерлых і ахоўвае браму ў каралеўства мёртвых. Самае старажытнае згадванне Анубіса сустракаецца ў тэкстах пірамід у часы Старажытнага царства, каля XXIII ст. да н.э., выключна ў сувязі з пахаваннем фараона. Лічыцца богам памерлых, мае асноўныя эпітэты - "Хентыаменты" - гэта значыць "той, хто наперадзе краіны Захаду" (каралеўства мёртвых), уладар Расетаў (краіны памерлых), "той, хто стаіць перад палацам багоў". Паводле тэкстаў пірамід быў галоўным богам у краіне мёртвых, ён падлічваў сэрцы нябожчыкаў (Асірыс у той час увасабляў памерлага фараона, які ажываў, як бог).

Анубіс муміфіцыруе памерлага

Калі ўзрастае роля Асірыса (канец ІІІ тыс. да н.э), Анубіс паступова робіцца другарадным боствам. Ён уваходзіць у колу бостваў, звязаных з мстэрыямі Асірыса. Аднак працягвае выконваць значную ролю ў пахаванні нябожчыкаў. Яго імя згадваецца ў задушнай літаратуры, паводле якой адной з першасных функцый Анубіса была падрыхтоўка цела да балльзамавання і ператварэння з мумію. У гэты перыяд ён носіць эпітэты "ут", "іміут", якія азначаюць яго як бога бальзамавання. Ён жа дапамагае душы памерлага пераадольнаць Аменці - раён замагільнага свету Дуата, у канцы якога душа трапляла на суд Асірыса. У час пахавальнага абраду жрэц пераапранаецца ў бога Анубіса. Анубіс часта асацыіруецца з Упуаўтам, боствам ў выглядзе ваўка.

Анубіс узважвае сэрца на шалях. Справа ад яго - пачвара Амат

Папірус Ані змяшчае тэкст з "Кнігі мёртвых" аб удзеле Анубіса ў пасмяротным судзе над чалавекам. Гэты бог узважвае сэрца нябожчака на шалях. На другой чашы знаходзіцца статуэтка багіні Маат альбо пяро страўса - сімвал Маат. Калі сэрца акажацца лягчэйшым - памерлага чакае вечнае жыццё з замагільнай краіне, калі цяжэйшым - яго пажырала пачвара Амат.

Напряцягу ўсёй гісторыі Старажытнага Егіпту цэнтрам культу Анубіса быў горад 17-га нома Каса (грэч. Кінопаль - "сабачы горад").

Элінізацыя культу[правіць | правіць зыходнік]

У эліністычны перыяд культ Анубіса зліваецца ў культам грэчаскага бога Гермеса ў сінкрэтычны вобраз Германубіса. Ювенал згадвае аб ушанаванні Анубіса ў Рыме. Як чарадзей Германубіс згадваецца ў рымскай літаратуры. У герметычных і алхімічных тэкстах згадваецца да самой эпохі Рэнесансу. Некаторыя вучоныя лічаць, што на фарміраванне вобразу святого Хрыстафора паўплывалі рысы Анубіса (у гэтага святога была галава сабакі). Таксама спадчыннікам Анубіса (дакладней Германубіса) з'яўляецца алхімічны персанаж Гермес Трысмегіст.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]