Артур Конан Дойл

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Артур Конан Дойл
Arthur Ignatius Conan Doyle
Conan doyle.jpg
Дата нараджэння:

22 мая 1859({{padleft:1859|4|0}}-{{padleft:5|2|0}}-{{padleft:22|2|0}})

Месца нараджэння:

Эдынбург, Шатландыя

Дата смерці:

7 ліпеня 1930({{padleft:1930|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:7|2|0}}) (71 год)

Месца смерці:

Кроўбара, Сусэкс

Грамадзянства:

Сцяг Вялікабрытаніі Вялікабрытанія

Род дзейнасці:

пісьменнік, урач

Кірунак:

Дэтэктыўныя апавяданні

Жанр:

Дэтэктыў
Прыгоды
Навуковая фантастыка
Біяграфія

Мова твораў:

англійская

Подпіс:

Подпіс


Сэр А́ртур Ігна́цыус Ко́нан Дойл (22 мая 1859, Эдынбург, Шатландыя, Вялікабрытанія — 7 ліпеня 1930, Краўбара, Англія, Вялікабрытанія) — брытанскі пісьменнік, атрымаў найбольшую вядомасць дзякуючы сваім дэтэктыўным гісторыям пра Шэрлака Шолмса і Доктара Уатсана, якія сталі прарывам у галіне дэтэктыўнага жанру. Акрамя гэтага, існуюць яго працы, якія адносяцца да навуковай фантастыкі, гістарычных навел, п'ес, раманаў, паэзіі і г. д.

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Нарадзіўся ў Эдынбургу ў сям'і ірландскіх каталікоў, людзей мастацтва. Бацька будучага пісьменніка, Чарлз Алтамонт Дойл, ва ўзросце 22 гадоў ажаніўся з 17 гадовай Мэры Фоўлі, якая вельмі любіла кнігі. Пісьменнік згадваў у аўтабіяграфіі, што літаратуру палюбіў дзякуючы маці, а яго самыя яркія ўспаміны з дзяцінства — пра гісторыі, што яна расказвала. Пасля смерці дзядзькі пісьменнік вырашыў узяць яго прозвішча ў якасці другога імені, і пасля ўсе свае творы падпісваў як Артур Конан Дойл.

Сям'я не была добра забяспечанай, бацька піў і меў неўраўнаважаны характар, з 9 гадоў хлопчык жыў і вучыўся ў закрытым езуіцкім каледжы Стоніхерст (графства Ланкашыр), стасуючыся з маці пераважна ў лістах. Пасля вяртання з каледжу ў 1876 Артур быў вымушаны перапісаць на сябе бацькавы паперы, бо той амаль страціў розум. Малады Дойл паступае на медыцынскі факультэт у Эдынбургскі ўніверсітэт, дзе ў яго з'яўляецца шмат сяброў, і сярод іх — Джэймс Бары і Роберт Льюіс Стывенсан.

Падчас навучання на трэцім курсе Артур Дойл пад уплывам Эдгара По і Фрэнсіса Брэт Гарта напісаў першае апавяданне "Таямніца Сэсаскай даліны" (The Mystery of Sasassa Valley), якое было надрукавана ва ўніверсітэцкім часопісе. У тым жа годзе з'явілася ў друку і другое апавяданне — "Амерыканская гісторыя" (The American Tale).

У 1885 Дойл атрымлівае ступень бакалаўра і пачынае медыцыскую практыку, але праз некалькі гадоў вырашае прысвяціць сябе літаратуры. У жніўні 1885 пісьменнік жэніцца з Луізай Хокінс. Доўгія гады яна пакутавала на туберкулёз і ў 1906 памерла, а ў 1907 пісьменнік ажаніўся ў другі раз з Джын Лекі. У гэтых шлюбах у яго нарадзілася пяцёра дзяцей.

У наступныя гады Дойл выдае шэраг раманаў. "Таямніца Клумбера" (The Mystery of Cloomber, 1889) — загадкавы раман пра жыццё трох помслівых будыйскіх манахаў. "Гандлёвы дом Гэрдлстан" (The Firm of Girdlestone, 1890) напісаны пад уплывам Ч. Дыкенса. У 1888 Конан Дойл скончыў гістарычны раман "Міхей Кларк" (Micah Clarke), дзе расказваецца пра паўстанне Манмута (1685). Сярод гістарычных раманаў "Белы атрад" (The White Company, 1891), "Родні Стоўн" (Rodney Stone, 1896), "Выгнаннікі" (The Refugees, 1892—93).

У 1891 Артур Конан Дойл выдаў першае апавяданне з серыі "Прыгоды Шэрлака Холмса" — "Скандал у Багеміі". Прататыпам галоўнага героя быў Джозэф Бэл, прафесар Эдынбургскага ўніверсітэта, які ўмеў, назіраючы за чалавекам, разгадваць яго мінулае. Геніяльнаму дэтэктыву прысвечаныя раманы "Эцюд у барвовых танах" (A Study in Scarlet, 1887), "Знак чатырох" (The Sign of Four, 1890), "Сабака Баскервіляў" (The Hound of the Baskervilles, 1902), "Даліна жаху" (The Valley of Fear, 1915) і зборнікі апавяданняў, сярод якіх "Прыгоды Шэрлака Холмса" (The Adventures of Sherlock Holmes, 1892), "Нататкі Шэрлака Холмса" (The Memoirs of Sherlock Holmes, 1894), "Вяртанне Шэрлака Холмса" (The Return of Sherlock Holmes, 1905). Творы, аб'яднаныя вобразам сышчыка-аматара Шэрлака Холмса, прынеслі аўтару сусветную вядомасць.

У 1900 Дойл як ваенны хірург адпраўляецца на англа-бурскую вайну. У 1902 ён выпусціў кнігу "Вайна ў Паўднёвай Афрыцы", якая была ўхваленая ўрадам. Праз пэўны час пісьменнік атрымлівае дваранскае і рыцарскае званне, а таксама мянушку Патрыёт, якой вельмі ганарыўся.

У 1912 Дойл выдаў навукова-фантастычную аповесць "Закінуты свет" (The Lost World), якая адкрыла цыкл твораў пра прафесара Чэленджэра. Пасля яе пабачыў свет "Атручаны пас" (The Poison Belt, 1913), "Краіна туманоў" (The Land of Mists, 1926), "Дэзінтэграцыйная машына" (The Disintegration Machine, 1929) і "Калі Зямля ўскрыкнула" (When the World Screamed, 1928).

Аўтар некалькіх зборнікаў паэзіі: "Песні дзеяння" (Songs of Action, 1898), "Песні дарогі" (Songs of the Road, 1911).

Падчас Першай сусветнай вайны Дойл,якому не дазволілі пайсці добраахвотнікам на фронт, прысвяціў сябе публіцыстычнай дзейнасці, шмат пісаў на ваенную тэму. У 1916 ён надрукаваў кнігу "На трох франтах", а ў 1920 скончыў 6-томную працу "Гісторыя дзеяння англійскіх войскаў у Францыі і Фландрыі". На вайне загінулі яго брат, сын і два пляменнікі.

Пасля вайны Дойл пачынае актыўна цікавіцца спірытуалізмам і выдае шэраг прац на гэту тэму: "Новае Адкрыццё" (1918), "Гісторыя спірытуалізму" (The History of Spiritualism, 1926). У 1924 выйшла аўтабіяграфічная кніга "Успаміны і прыгоды". Апошнім значным творам стала навукова-фантастычная аповесць "Маракотава бездань" (The Maracot Deep, 1929).

Апошнія гады жыцця Дойл правёў у падарожжах і толькі захварэўшы вярнуўся ў Лондан. Памёр сваім доме ў Кроўбара (Сасэкс) ад сардэчнага прыступу. На надмагільным помніку пісьменніка выбітыя, апроч імені і даты нараджэння, наступныя словы: “Верны, як сталь, прамы, як клінок” (Steel True, Blade Straight).

Ацэнкі[правіць | правіць зыходнік]

Прадаўжаючы традыцыі Э. По і У. Колінза, развіў дэтэктыўны жанр, у якім спалучаў драматызм і дынаміку апавядання з псіхалагічнай перакананасцю вобразаў.[1]

Ушанаванне памяці[правіць | правіць зыходнік]

У Лондане створаны мемарыяльны Музей Шэрлака Холмса.

Беларускія пераклады[правіць | правіць зыходнік]

  • Вусцішны пакой (The Nightmare Room). Апавяданне
  • Рытуал Масгрэйваў (The Adventure of the Musgrave Ritual). Апавяданне
  • Пярсцёнак Тота (The Ring of Thoth). Апавяданне
  • Пяць апельсінавых зярнятак (The Five Orange Pips). Апавяданне
  • Гісторыя лэдзі Сэнакс (The Case of Lady Sannox). Апавяданне
  • Вампір у Сасэксе (The Adventure of the Sussex Vampire). Апавяданне

Зноскі

  1. Е. Лявонава (1998)

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]

Шаблон:Конан Дойль Шаблон:Шэрлак Холмс