Асліннік двухгадовы

З пляцоўкі Вікіпедыя.
Перайсці да: рух, знайсці
Асліннік двухгадовы
Oenothera biennis Belarus.jpg
Асліннік двухгадовы на лузе ля Блакітнай крыніцы
Навуковая класіфікацыя
Міжнародная навуковая назва

Oenothera biennis L.

Сінонімы
  • Oenothera muricata L.
  • Oenothera suaveolens Desf.
  • Onagra biennis (L.) Scop.
  • Onagra muricata (L.) Moench[3]
Wikispecies-logo.svg
Сістэматыка
на Віківідах
Commons-logo.svg
Выявы
на Вікісховішчы
ITIS   27368
NCBI   3942
EOL   582933
GRIN   t:25521
IPNI   172755-2
TPL   kew-2399189

Аслі́ннік двухгадовы (Oenothéra biénnis) — двухгадовая расліна сямейства Скрыпнёвыя (Onagraceae), родам з Паўночнай Амерыкі. У садаводстве разводзяць сарты гібрыднага паходжання.

Біялагічнае апісанне[правіць | правіць зыходнік]

Батанічная ілюстрацыя з кнігі О. В. Тамэ «Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz», 1885
Кветка буйным планам
Суквецце

Двухгадовая расліна са стрыжневым глыбокім коранем[4]. На першы год дае разетку лісця, прылеглага да глебы, лісце да 10—20 см даўжынёй, падоўжана-яйкападобнае ці авальная, на другі — прамастаячае, крэпкае, пакрытае кароткімі мяккімі валасамі сцябло вышынёй 60—100 см, якое нясе доўгае суквецце-пэндзаль[4].

Прыкаранёвае лісце эліптычнае, з хвосцікамі, які звужаюцца да аснавання, востраканцовыя; сцябловае лісце амаль сядзячае, шырокаланцэтнае, з дробназубчатым краем, да 5—7 см даўжынёй[4].

Кветкі буйныя, цытрынава-жоўтыя, пялёсткі даўжынёй да 2 см[4], з выманнем, тычачак 8[4].

Квітнее асліннік з чэрвеня па верасень, пладаносіць пачынае з канца ліпеня[4].

Насенне[правіць | правіць зыходнік]

Плады

Плод — кароткая цыліндрычная, чатырохгранная каробачка[4].

Паколькі кожны асноўны або бакавы пабег нясе да 120 кветак, гэта расліна можа добра рассявацца. Кожная капсула змяшчае да 200 семачак, афарбоўка якіх вар'іруе ад цёмна-карычневага да чорнага. Насенне каля міліметра даўжынёй, трохкутнае.

Распаўсюджванне[правіць | правіць зыходнік]

Натуральны арэал — Паўночная Амерыка. Быў завезены ў Еўропу ў XVII стагоддзі, а затым распаўсюдзіўся далей на ўсход. Зараз яна ў Еўропе атрымала такое шырокае распаўсюджванне, што ўспрымаецца большасцю насельніцтва як мясцовы від.

Зараз у дзікім выглядзе расце ў сярэдняй паласе Расіі, а таксама ў Перадкаўказзі і на Далёкім Усходзе, у Сярэдняй Азіі, у Беларусі сустракаецца паўсюдна, месцамі ў значнай колькасці[4].

Аддае перавагу злёгку ўвільготненым месцапражыванням. Так, яго можна сустрэць на пясчаных наносах па берагах рэк, у поймах. Таксама з'яўляецца рудэральнай раслінай(руск.) бел. — расце па абочынах дарог, насыпаў, на склонах, узлесках, на пустазельных месцах.

Хімічны склад[правіць | правіць зыходнік]

Расліна ўтрымоўвае фітастэрыны, дубільныя рэчывы, у кветках маецца фарбавальнае рэчыва, трава змяшчае каўчук, арганічныя кіслоты, і флаваноіды[4][5].

Гаспадарчае значэнне[правіць | правіць зыходнік]

Дэкаратыўная гібрыдная форма

Медоносная, кармавая, харчовая, лекавая, алейная і дэкаратыўная расліна.

У кветкаводстве асліннік атрымаў распаўсюджванне як прыгожаквітнеючая расліна. Разводзяцца гібрыдныя гатункі аслінніка. Як дэкаратыўную расліну рэкамендуюць высейваць ў лесапарках на больш-менш ўрадлівых пясках, на чыгуначных і шашэйных насыпах і схілах.

У кожнай кветцы ёсць вялікая кропля нектару, лёгкадаступная пчолам і дастатковая для напаўнення іх мядовага зобіка. Мёдапрадуктыўнасць да 40 кг/га. Пылок з аслінніка пчолы не збіраюць. Ён жоўтага колеру, вельмі ліпне да цела пчалы і ў палёце цягнецца за ёй доўгімі ніткамі, якія застаюцца на прылётнай дошцы.

У маладым узросце, калі сцябло яшчэ не агрубела, асліннік добра есць быдла. Яна прыдатная для сіласавання, вараныя карані ядуць свінні.

Сцеблавае валакно прыдатнае для вытворчасці грубай пянькі. Насенне ўтрымлівае 28,4 % алею, па іншых дадзеных — 40—50 %. У некаторых краінах Заходняй Еўропы вырошчваюць як алейную культуру (1 га пасеваў дае да 200 кг масла).

Карані можна спажываць у ежу як волкімі, так і варанымі.

Асліннік — двухгадовая расліна, уяўляе цікавасць пры засваенні пясчаных зямель як фітамеліяратар.

Алей з насення выкарыстоўваецца ў касметычнай прамысловасці для вытворчасці крэмаў, ласьёнаў, губной памады[6].

Медыцынскае значэнне[правіць | правіць зыходнік]

Адвар кораня п'юць пры хваробах лёгкіх і болях у грудзях, адвар суквеццяў — пры запаленні нырак; адварам прамываюць раны[4].

Пры абязводжваючых паносах рэкамендуецца ўжываць унутр настой травы[7].

Прэпараты насення выкарыстоўваюцца для лячэння атапічнага дэрматыту, таксама атэрасклерозу і хваробы сэрца, дыябету, рэўматоіднага артрыту, захворванняў нервовай сістэмы[6].

Зноскі

  1. Выкарыстоўваецца таксама назва Пакрытанасенныя.
  2. Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. раздзел «Сістэмы APG» артыкула «Двухдольныя».
  3. «Oenothera biennis». Tropicos.org. Jardín Botánico de Misuri. (англ.) 
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 4,8 4,9 Лекарственные растения и и их применение. Изд. 5-5, перераб. и доп. «Наука и техника». Мн., 1974. 592 с. с ил. (АН БССР. Ин-т эксперим. ботаники им. В. Ф. Купревича)
  5. Jakub Mowszowicz: Flora jesienna. Przewodnik do oznaczania dziko rosnących jesiennych pospolitych roślin zielnych. Warszawa: WSiP, 1986. ISBN 83-02-00607-6.
  6. 6,0 6,1 Internetowy atlas roślin leczniczych
  7. Йорданов Д., Николов П., Бойчинов А. Фитотерапия — София, 1970

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Асліннік двухгадовы // Беларуская ССР: Кароткая энцыклапедыя. Т. 2. — Мн.: БелСЭ. 1979.
  • Лекарственные растения и и их применение. Изд. 5-5, перераб. и доп. — Мн.: «Наука и техника», 1974. — 592 с. с ил. (АН БССР. Ин-т эксперим. ботаники им. В. Ф. Купревича)
  • Губанов И. А., Киселёва К. В., Новиков В. С., Тихомиров В. Н. 941. Oenothera biennis L. — Ослинник двулетний // Иллюстрированный определитель растений Средней России. В 3-х томах — М.: Т-во научных изданий КМК, Ин-т технологических исследований, 2003. — Т. 2. Покрытосеменные (двудольные: раздельнолепестные). — С. 596. — ISBN 9-87317-128-9.
  • В. И. Чопик, Л. Г. Дудченко, А. Н. Краснова Дикорастущие полезные растения Украины: Справочник — Киев: Наукова думка, 1983. руск.: {{{1}}}
  • Єлін Ю. Я., Зерова М. Я., Лушпа В. І., Шаброва С. І. Дари лісів. — К.: «Урожай», 1979