Базідыяльныя грыбы

Базідыяльныя грыбы
Lepista glaucocana
Навуковая класіфікацыя
прамежныя рангі Дамен:  Эўкарыёты Царства:  Грыбы Падцарства:  Вышэйшыя грыбы Аддзел:  Базідыямікота
Міжнародная навуковая назва
Basidiomycota R.T. Moore, 1980
Пададдзелы
Agaricomycotina Doweld, 2001 Pucciniomycotina R.Bauer, Begerow, J.P.Samp., M.Weiss & Oberw., 2006 Ustilaginomycotina R.Bauer, Begerow, J.P.Samp., M.Weiss & Oberw., 2006
Сістэматыка на Віківідах Выявы на Вікісховішчы ITIS   623881 NCBI   5204 EOL   5664 MB   90050

Базідыяльныя грыбы, базідыяміцэты (Basidiomycota) — аддзел (клас) вышэйшых грыбоў з асаблівымі органамі размнажэння — базідыямі; у эвалюцыйным развіцці — сістэматычная група, паралельная сумчатым грыбам.

Характарызуюцца наяўнасцю першаснага і другаснага міцэлію і тыповым для іх базідыяльным споранашэннем. Органы палавога размнажэння у базідыяльных грыбоў адсутнічаюць, палавы працэс ажыццяўляецца ў выглядзе саматагаміі. Канідыяльнае споранашэнне (бясполае размнажэнне) сустракаецца рэдка.

У аснове класіфікацыі базідыяльных грыбоў асаблівасці будовы базідый і пладовых цел. Уключаюць 3 падкласы (гетэрабазідыяміцэты, тэліяспораміцэты, холабазідыяміцэты), 2 групы парадкаў (гастэраміцэты і гіменаміцэты), 20 парадкаў, каля 30000 відаў. Пашыраны па ўсім зямным шары, акрамя Антарктыды; на Беларусі каля 2000 відаў з 12 парадкаў (агарыкальныя, аўрыкулярыяльныя, афілафаральныя, галаўнёвыя грыбы, гіменагастральныя, дакрыміцэтальныя, дрыжалкавыя, іржаўныя грыбы, нідулярыяльныя, лікапердальныя, склерадэрматальныя, фаляльныя).

Для базідыяміцэтаў характэрна поўная страта спецыялізаваных палавых клетак. Канідыяльнае (бясполае) споранашэнне трапляецца рэдка; палавое споранашэнне — базідыяспоры. Палавы працэс ідзе па тыпе саматагаміі праз зліццё дзвюх вегетатыўных (саматычных) клетак гаплоіднага міцэлію, што вырастае з базідыяспораў. Характэрная марфалагічная асаблівасць базідыяміцэтаў — наяўнасць спражак — дугападобных структур каля папярочных перагародак, што падзяляюць клеткі гіфы. На дыкарыятычным міцэліі ў большасці базідыяміцэтаў фарміруюцца пладовыя целы, на паверхні або ўнутры якіх утвараюцца базідыі. Пладовыя целы розных тыпаў: гіменіяльныя (спараносны слой — гіменій — на паверхні цела) і гастэральныя (гіменій унутры цела, замкнёнага да поўнага выспявання базідыяспораў); формы — плоскія, канічныя, капытападобныя, плеўкавыя, распасцёргая на субстраце, падзеленыя на шапку і ножку; кансістэнцыі — мясістыя, дравяністыя, шчыльналямцавыя, скурыстыя.

Да базідыяміцэтаў належаць мікраскапічныя формы і грыбы з буйнымі пладовымі целамі — макраміцэты. Большасць — сапратрофы, мікарызаўтваральнікі, многія — паразіты раслін, узбуджальнікі хвароб сельскагаспадарчых культур (галаўнёвыя і іржаўныя грыбы), гнілі драўніны (губавыя грыбы, дамавыя грыбы), есць ядомыя (апенька, баравік, масляк, падасінавік, сыраежка і інш.), лекавыя (чага, вясёлка) і ядавітыя (мухаморы). Некаторыя віды (шампіньёны, дрэўнавушка і інш.) уведзены ў прамысловае культываванне.

Некаторыя прадстаўнікі

На Беларусі сустракаюцца ў тым ліку сцыцінастрома духмяная, сістатрэма таркападобная, рагацік песцікавы, фамітопсіс ружовы, пікнапорус кінаварна-чырвоны, благушка, грабовік, Сраматнік звычайны, воўчы грыб, польскі грыб.

Гл. таксама

• Piptoporus betulinus
• Heterobasidion annosum
• Дажджавік
• Шампіньён звычайны
• Лускаўніца
• Лось
• Макруха
• Жоўцевы грыб
• Lactarius indigo
• Каштанавік
• Сіняк
• Пеўнік
• Спарасіс кучаравы
• Таўстуха
• Сатанінскі грыб
• Кароўка

Літаратура

• Капіч А. Базідыяльныя грыбы // БЭ ў 18 т. Т. 2. Мн., 1996.
• Гарибова Л. В., Лекомцева С. Н. Основы микологии: Морфология и систематика грибов и грибоподобных организмов. Учебное пособие. — М.: Товарищество научных изданий КМК, 2005.