Барыс Мікалаевіч Ельцын

З пляцоўкі Вікіпедыя
(Пасля перасылкі з Барыс Ельцын)
Перайсці да: рух, знайсці
Барыс Мікалаевіч Ельцын
руск.: Борис Николаевич Ельцин
Борис Николаевич Ельцин.jpg
сцяг
1-ы прэзідэнт Расійскай Федэрацыі
10 ліпеня 1991 — 31 снежня 1999
Прэм'ер-міністр: Іван Сцяпанавіч Сілаеў
Алег Іванавіч Лобаў (в. а.)
Барыс Мікалаевіч Ельцын
Ягор Цімуравіч Гайдар (в. а.)
Віктар Сцяпанавіч Чарнамырдзін
Сяргей Уладзіленавіч Кірыенка
Віктар Сцяпанавіч Чарнамырдзін (в. а.)
Яўген Максімавіч Прымакоў
Сяргей Вадзімавіч Сцяпашын
Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін
Пераемнік: Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін
сцяг
Глава ўрада Расійскай Федэрацыі як прэзідэнт Расійскай Федэрацыі
6 лістапада 1991 — 15 чэрвеня 1992
Папярэднік: Іван Сцяпанавіч Сілаеў
Алег Іванавіч Лобаў (в. а.)
Пераемнік: Ягор Цімуравіч Гайдар (в. а.)
Віктар Сцяпанавіч Чарнамырдзін
сцяг
10-ы старшыня Вярхоўнага Савета РСФСР
29 мая 1990 — 10 ліпеня 1991
Папярэднік: Мікалай Мацвеевіч Грыбачоў
Пераемнік: Руслан Імранавіч Хасбулатаў
 
Партыя: КПСС (19611990)
Адукацыя: Уральскі політэхнічны інстытут імя С. М. Кірава
Прафесія: інжынер-будаўнік
Нараджэнне: 1 лютага 1931({{padleft:1931|4|0}}-{{padleft:2|2|0}}-{{padleft:1|2|0}})
сяло Бутка ці сяло Басманаўскае[1], Буткінскі раён, Уральская вобласць, РСФСР, СССР
Смерць: 23 красавіка 2007({{padleft:2007|4|0}}-{{padleft:4|2|0}}-{{padleft:23|2|0}}) (76 гадоў)
Масква, Расія
Пахаваны: Новадзявочыя могілкі
Бацька: Мікалай Ігнацьевіч Ельцын
Маці: Клаўдзія Васільеўна Старыгіна
Жонка: Наіна Іосіфаўна Гірына
Дзеці: дочкі: Алена і Таццяна
 
Аўтограф: Аўтограф
 
Узнагароды:
Ордэн «За заслугі перад Айчынай» I ступені
Ордэн Леніна Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга Ордэн «Знак Пашаны»
Медаль У памяць 1000-годдзя Казані
Медаль «У азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна»
30 years of victory rib.png
Медаль «60 гадоў Узброеных Сіл СССР»
Кавалер Вялікага Крыжа ордэна Ганаровага легіёна
Кавалер ордэна Князя Яраслава Мудрага І ступені
AltynKiran 1.png
Вялікі крыж, дэкараваны вялікі стужкай Ордэна За заслугі перад Італьянскай Рэспублікай
Кавалер Вялікага крыжа ордэна Трох Зорак
Спецыяльны клас ордэна Добрай Надзеі (ПАР)
Кавалер Вялікага крыжа ордэна Крыжа Віціса
Медаль Памяці 13 студзеня
Залаты Алімпійскі ордэн
Ордэн Францыска Скарыны
Ордэн За асабістую мужнасць, ПМР
Ганаровы грамадзянін Свярдлоўскай вобласці
Ордэн святога вялікага князя Дзімітрыя Данскога I ступені
Залаты медаль ВДНГ

Бары́с Мікалáевіч Е́льцын (руск.: Борис Николаевич Ельцин; 1 лютага 1931, Сяло Бутка, Свярдлоўская вобласць, РСФСР, СССР23 красавіка 2007, Масква, Расія) — былы савецкі і расійскі палітычны дзеяч, які быў першым прэзідэнтам Расійскай Федэрацыі з 1991 па 1999 год.

Ельцын, які першапачаткова быў прыхільнікам Міхаіла Гарбачова, падчас рэформаў перабудовы стаў адным з самых магутных палітычных праціўнікаў Гарбачова. 29 мая 1990 быў абраны старшынёй Вярхоўнага савета Расійскай Савецкай Федэратыўнай Сацыялістычнай Рэспублікі (РСФСР). 12 чэрвеня 1991 года ў выніку ўсенароднага рэферэндума быў абраны на новаўтвораную пасаду прэзідэнта РСФСР, якая ў той час была адной з 15 рэспублік, якія складалі СССР. Пасля адстаўкі Гарбачова і канчатковага распаду Савецкага Саюза 25 снежня 1991 года, Ельцын заставаўся на пасадзе прэзідэнта Расійскай Федэрацыі, якая стала правапераемніцай СССР. У 1996 годзе Ельцын быў пераабраны на выбарах, перамогшы ў другім туры прадстаўніка адроджанай Камуністычнай партыі Генадзя Зюганава з перавагай у 13%. Аднак, пасля серыі эканамічных і палітычных крызісаў у Расіі ў 1990-я гады, Ельцын не змог вярнуць сваю раннюю папулярнасць.

Ельцын паабяцаў ператварыць сацыялістычную мадэль эканомікі Расіі ў свабодную рынкавую і правёў шокавую тэрапію эканомікі, лібералізацыю цэн і прыватызацыйныя праграмы. З-за няўдалага метаду прыватызацыі шмат нацыянальнага багацця патрапіла ў рукі невялікай групы алігархаў. Апроч таго, ельцынская эпоха характарызуецца шырокараспаўсюджанай карупцыяй, інфляцыяй, эканамічным калапсам і велізарнымі палітычнымі і сацыяльнымі праблемамі, якія пацярпела Расія і краіны былога СССР. На працягу першых гадоў прэзідэнцтва Ельцына многія з яго палітычных прыхільнікаў перайшлі ў апазіцыю да яго, а віцэ-прэзідэнт Аляксандр Руцкі асудзіў рэформы, азваўшы іх «эканамічным генацыдам».

Вынікам няспынных сутыкненняў у Вярхоўным савеце стаў расійскі канстытуцыйны крызіс 1993 года, падчас якога Ельцын выдаў незаконны загад аб роспуску парламента, які спрабаваў адхіліць яго ад улады. У рэшце рэшт вайскоўцы сталі на бок Ельцына, аблажыўшы і абстраляўшы расійскі Белы дом, у выніку чаго загінула 187 чалавек. Тады Ельцын парушыў дзеючую канстытуцыю, часова забараніў палітычную апазіцыю і працягнуў эканамічнае эксперыментаванне. Ён прапанаваў новую канстытуцыю з моцнай прэзідэнцкай уладай, якая была ўхвалена на рэферэндуме 12 снежня 1993 года з 58,5% галасоў выбаршчыкаў.

У снежні 1994 года Ельцын аддаў загад на ваеннае ўварванне ў Чачэнскую рэспубліку з мэтай аднавіць кантроль Масквы над ёй. Толькі праз два гады федэральныя войскі былі выведзеныя з спустошанай тэрыторыі Чачні паводле дамовы 1996 года, якая надала рэспубліцы вялікія аўтаномныя магчымасці, але не поўную незалежнасць, якой намагаліся чачэнцы. Рашэнне Ельцына пра пачатак вайны ў Чачэнскай рэспубліцы выклікала трывожную рэакцыю на Захадзе.

31 снежня 1999 года зрабіў нечаканую заяву аб сваёй адстаўцы і перадаў прэзідэнцкую пасаду свайму пераемніку — тагачаснаму прэм'ер-міністру Уладзіміру Пуціну. Ельцын, якога BBC назваў «заснавальнікам расійскай дэмакратыі», сышоў у адстаўку, яшчэ будучы папулярным сярод насельніцтва.

Партыйная кар’ера[правіць | правіць зыходнік]

У 1955 годзе скончыў будаўнічы факультэт Уральскага палітэхнічнага інстытуту імя С. М. Кірава. Працаваў на партыйных пасадах. У 1976-1985 гадах – першы сакратар Свярдлоўскага абкаму партыі. У 1985 з пачаткам перабудовы пераведзены ў Маскву. Заняў пасаду сакратара ЦК КПСС. У тым жа годзе прызначаны першым сакратаром Маскоўскага гаркаму КПСС.

У 1987 годзе з-за канфліктаў у вышэйшым кіраўніцтве выступіў з крытыкай павольных тэмпаў перабудовы. Папрасіў вызваліць яго ад пасады, што і адбылося. У 1988 годзе заняў пасаду намесніка старшыні Дзяржбуда – міністра СССР.

З пачаткам палітычнай рэформы актыўна ўключыўся ў перадвыбарную барацьбу. У 1989 годзе абраны народным дэпутам СССР, у 1990 годзе – народным дэпутатам РСФСР. Паступова стаў лідарам апазіцыі, якая выступала за паглыбленне курсу перабудовы.

У 1990 годзе абраны старшынёй Вярхоўнага Савета РСФСР, 12.6 1991 года – прэзідэнтам РСФСР.

Прэзідэнт Расіі[правіць | правіць зыходнік]

У жніўні 1991 года ўзначаліў рух супраць ГКЧП. У снежні 1991 года падпісаў Белавежскія пагадненні, якія спынілі існаванне СССР.

Увайшоў у гісторыю як першы ўсенародна абраны Прэзідэнт Расіі, радыкальны рэфарматар грамадска-палітычнага і эканамічнага ўладкавання Расіі. Вядомы таксама сваімі рашэннямі аб забароне КПСС, перагляду курсу на будаўніцтва сацыялізма, аб роспуску Вярхоўнага Савету і аб штурме Белага Дому з ужываннем бронетэхнікі ў 1993 годзе, аб пачатку ваеннай кампаніі ў Чачні ў 1994 годзе.

22 верасня 1993 года Вярхоўны Савет РФ, па прадстаўленні Канстытуцыйнага Суду, абвясціў аб спыненні прэзідэнцкіх паўнамоцтваў Ельцына ў сувязі з парушэннем ім Канстытуцыі. 23 верасня вярхоўны орган дзяржаўнай улады ў Расіі, З’езд народных дэпутатаў, прыняў пастанову аб адхіленні прэзідэнта Ельцына ад пасады. Аднак, фактычна гэтае рашэнне не было выканана.

У 1996 годзе перавыбраны на пасаду прэзідэнта Расіі. 31 снежня 1999 года дабраахватна сышоў у адстаўку.

Сям’я[правіць | правіць зыходнік]

Быў жанаты, меў дзвюх дочак, пяць унукаў і траіх праўнукаў. Жонка — Наіна Ельцына (у хрышчэнні — Анастасія). Дачкі — Алена Акулава і Таццяна Дз’ячэнка.

Грамадская думка пра Ельцына[правіць | правіць зыходнік]

Па дадзеных «Фонда Общественное Мнение», адмоўна ацэньваюць гістарычную ролю Ельцына 57 % жыхароў Расіі, станоўча — 25 % (у 2000 годзе, адразу пасля адстаўкі, гэтыя дадзеныя выглядалі так — 67 % супраць 18 %).

Па дадзеных «Левада-Центра», негатыўна ацэньвалі вынікі яго кіравання 67 % у 2000 годзе і 70 % — у 2006, станоўча 15 % і 13 % адпаведна.

Кнігі Б. М. Ельцына[правіць | правіць зыходнік]

Б. М. Ельцын — аўтар трох кнігаў (рэдактарская апрацоўка журналіста Валянціна Юмашава, пасля кіраўніка адміністрацыі і зяця Ельцына):

  • «Исповедь на заданную тему»[2] (1990) — невялікая кніга, у якой пераплеценыя аўтабіяграфія, палітычнае крэда і аповяд аб выбарчай кампаніі Ельцына на выбарах народных дэпутатаў.
  • «Записки Президента»[3] ([1994]) — кніга, напісаная дзейсным прэзідэнтам, у ёй распавядаецца аб такіх падзеях 1990—1993, як выбары прэзідэнта, жнівеньскі путч (ГКЧП), распад СССР, пачатак эканамічных рэформ, канстытуцыйны крызіс 1992—1993, падзеі 21 верасня — 4 кастрычніка 1993 года (роспуск Вярхоўнага Савета).
  • «Президентский марафон»[4] (2000) — кніга, выдадзеная неўзабаве пасля адстаўкі, у ёй распавядаецца аб другіх прэзідэнцкіх выбарах і другім прэзідэнцкім тэрміне.

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]

Папярэднік:
Пасада заснавана
Прэзідэнт Расійскай Федэрацыі
Standard of the President of the Russian Federation.svg

10 ліпеня 199131 снежня 1999
Пераемнік:
Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін
Папярэднік:
Мікалай Мацвеевіч Грыбачоў
Віталь Іванавіч Варатнікоў
як Старшыня Прэзідыума
Вярхоўнага Савета РСФСР
Старшыня Вярхоўнага Савета РСФСР
Emblem of the Russian SFSR.svg

29 мая 199010 ліпеня 1991
Пераемнік:
Руслан Імранавіч Хасбулатаў
Папярэднік:
Якаў Пятровіч Рабаў
1-ы сакратар Свярдлоўскага абкама КПСС
Coat of Arms of Sverdlovsk (Sverdlovsk oblast) (1973).svg

2 лістапада 197619 красавіка 1985
Пераемнік:
Юрый Уладзіміравіч Пятроў

Шаблон:Ельцын Шаблон:Прэзідэнт Расійскай Федэрацыі Шаблон:Кіраўнікі РСФСР

Шаблон:Першыя сакратары Маскоўскага гарадскога камітэта партыі, 1921—1991 Шаблон:Кіраўнікі Свярдлоўскай вобласці Шаблон:Кандыдаты-1991-прэз

Шаблон:Чачэнскія войны