Беларускі арабскі алфавіт

Беларускі арабскі алфавіт — алфавіт на аснове арабскага пісьма, створаны ў 16 ст. з-за патрэбы запісу беларускай мовы арабскімі літарамі. Складаўся з 28 графем, з наступнымі асаблівасцямі прыстасавання да беларускай фанетыкі:

• Для азначэння мягкіх гукаў «дз» і «ц» былі створаны графемы, адпаведна:

Гэтымі графемамі паслядоўна карысталіся яшчэ ў 18-20 ст.

• Для азначэння адсутных у арабскай мове гукаў «ж», «ч» і «п» ужываліся персідска-турэцкія графемы, адпаведна:

پ چ ژ

 

• Для азначэння гука «ў» асобную графему не ўводзілі, а карысталіся такой самай графемай, як для гука «в».

Беларускім арабскім алфавітам карысталіся беларускія татары. У свой час яны былі запрошаны для пасялення на беларускіх землях, і паступова, на працягу 14-16 ст., перасталі карыстацца ўласнай мовай і пачалі карыстацца старабеларускай, але запісанай арабскімі літарамі. Вядомая спадчына гэтай традыцыі пісьменнасці — гэта беларускія кнігі-кітабы. Існавалі і польскія тэксты, запісаныя арабскім пісьмом. Мяркуецца, яны з'явіліся не раней за 17 ст.

Табліца адпаведнасці

Кірыліца	Лацінскі	Арабскі
Б, б	B, b	ب
Ц, ц	C, c
Ч, ч	Č, č	چ
Х, х	CH, ch	ح
Д, д	D, d	د
ДЖ, дж	DŽ, dž	ج
Ф, ф	F, f	ف
Ґ, ґ	G, g	غ
Г, г	H, h	ه
Й, й	J, j	ى
К, к	K, k	ق
Л, л	Ł, ł	ل
М, м	M, m	م
Н, н	N, n	ن
П, п	P, p	پ
Р, р	R, r	ر
С, с	S, s	ص
Ш, ш	Š, š	ش
Т, т	T, t	ط
Ў, ў	Ŭ, ŭ	و
В, в	V, v	و
З, з	Z, z	ض
Ж, ж	Ž, ž	ژ
ЦЬ, ць	Ć, ć	س
ДЗЬ, дзь	DŹ, dź
ЛЬ, ль	L, l	ل
НЬ, нь	Ń, ń	ن
СЬ, сь	Ś, ś	ث
ЗЬ, зь	Ź, ź	ز
ТЬ, ть	TJ, tj	ت
КЬ, кь	KJ, kj	ك
'	-	ع
Ь, ь	-	-

Літаратура

• Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі. Т.1. С. 154, 155.
• Д-р Я. Станкевіч. Беларускія мусульмане і беларуская літаратура арабскім пісьмом. [Адбітка з гадавіка Беларускага Навуковага Таварыства, кн. I.] — Вільня : Друкарня Я. Левіна, 1933 ; Менск : Беларускае коопэрацыйна-выдавецкае таварыства ″Адраджэньне″, 1991 [факсімільн.]. — 3-е выд.