Беларускі арабскі алфавіт

З пляцоўкі Вікіпедыя.
Перайсці да: рух, знайсці

Беларускі арабскі алфавіт — алфавіт на аснове арабскага пісьма, створаны ў 16 ст.[1] з-за патрэбы запісу беларускай мовы арабскімі літарамі. Складаўся з 28 графем, з наступнымі асаблівасцямі прыстасавання да беларускай фанетыкі:

  • Для азначэння мягкіх гукаў «дз» і «ц» былі створаны графемы, адпаведна:

Letter dal with three dots.png Letter sad with three dots.png

Гэтымі графемамі паслядоўна карысталіся яшчэ ў 18-20 ст.

  • Для азначэння адсутных у арабскай мове гукаў «ж», «ч» і «п» ужываліся персідска-турэцкія графемы, адпаведна:
پ چ ژ
 
  • Для азначэння гука «ў» асобную графему не ўводзілі, а карысталіся такой самай графемай, як для гука «в».

Беларускім арабскім алфавітам карысталіся беларускія татары. У свой час яны былі запрошаны для пасялення на беларускіх землях, і паступова, на працягу 14-16 ст., перасталі карыстацца ўласнай мовай і пачалі карыстацца старабеларускай, але запісанай арабскімі літарамі. Вядомая спадчына гэтай традыцыі пісьменнасці — гэта беларускія кнігі-кітабы. Існавалі і польскія тэксты, запісаныя арабскім пісьмом. Мяркуецца, яны з'явіліся не раней за 17 ст.

Табліца адпаведнасці[правіць | правіць зыходнік]

Кірыліца Лацінскі Арабскі
Б, б B, b ب
Ц, ц C, c
Ч, ч Č, č چ
Х, х CH, ch ح
Д, д D, d د
ДЖ, дж DŽ, dž ج
Ф, ф F, f ف
Ґ, ґ G, g غ
Г, г H, h ه
Й, й J, j ى
К, к K, k ق
Л, л Ł, ł ل
М, м M, m م
Н, н N, n ن
П, п P, p پ
Р, р R, r ر
С, с S, s ص
Ш, ш Š, š ش
Т, т T, t ط
Ў, ў Ŭ, ŭ و
В, в V, v و
З, з Z, z ض
Ж, ж Ž, ž ژ
ЦЬ, ць Ć, ć س
ДЗЬ, дзь DŹ, dź
ЛЬ, ль L, l ل
НЬ, нь Ń, ń ن
СЬ, сь Ś, ś ث
ЗЬ, зь Ź, ź ز
ТЬ, ть TJ, tj ت
КЬ, кь KJ, kj ك
' - ع
Ь, ь - -

Зноскі

  1. Магчыма, яшчэ ў 15 ст.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

Commons
  • Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі. Т.1. С. 154, 155.
  • Д-р Я. Станкевіч. Беларускія мусульмане і беларуская літаратура арабскім пісьмом. [Адбітка з гадавіка Беларускага Навуковага Таварыства, кн. I.] — Вільня : Друкарня Я. Левіна, 1933 ; Менск : Беларускае коопэрацыйна-выдавецкае таварыства ″Адраджэньне″, 1991 [факсімільн.]. — 3-е выд.