Горад Бялград

Горад Бялград сербск.: Београд, Beograd Сцяг Герб Каардынаты 44.816667, 20.46666744°49′00″ пн. ш. 20°28′00″ у. д.44.816667° пн. ш. 20.466667° у. д.    Краіна Сербія Ранейшыя назвы Сінгідунум Плошча 359,92 км² Вышыня цэнтра 116,75 м Насельніцтва (2005) 1 795 124 чалавек Шчыльнасць 556 чал./км² Тэлефонны код +381 11 Аўтамабільны код BG Афіцыйны сайт http://www.beograd.rs/ (серб.)  (англ.)  (ням.)

Бялград

Бялград на Вікісховішчы

Бялград (сербск.: Београд, Beograd) — сталіца і найбуйнейшы горад Сербіі. Адзін з найстарэйшых гарадоў Еўропы, ляжыць на скрыжаванні гандлёвых шляхоў паміж Заходняй і Усходняй Еўропаю.

Геаграфія

Самая высокая кропка Бялграда — 116,75 м над узроўнем мора, каардынаты горада — 44°49'14" паўночнай шыраты 20°27'44" усходняй даўгаты. Сталіца Сербіі размешчана ў месцы зліцця дзвюх буйных рэк — Дуная і Савы. Гістарычны цэнтр (сённяшняя Бялградская крэпасць) знаходзіцца на правым беразе ракі Сава.

Плошча горада складае 359,92 м², разам з раёнамі Новы Бялград і Земуна.

Клімат

Клімат — умерана-кантынентальны. Сярэднія тэмпературы студзеня — ад −3 да +9 °C, ліпеня — ад +18 да +25 °C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў — прыблізна 700 міліметраў.

Зімою і ўвосень часта дзьмуць вельмі моцныя паўднёва-усходнія вятры, якія зараджаюцца над Афрыкай і ідуць у кірунку Венгрыі.

Гісторыя

Вытокі гарадской гісторыі належыць шукаць у эпасе кельтаў, якія заснавалі на месцы зліцця рэк Сава і Дунай сваё селішча Сінгідунум. У сваёй гісторыі Бялград заваёўвала і руйнавала амаль дашчэнту 40 войскаў, і 38 разоў ён быў адбудаваны нанава. Старажытныя сцены горада пабачылі кельтаў і рымлянаў, готаў і франкаў, славянаў і туркаў.

Сербскае Каралеўства

З 1817 горад з'яўляўся сталіцай Княства Сербіі (за выключэннем перыяду з 1818-1841, калі сталіцай быў Крагуевац).

Калі Сербія атрымала поўную незалежнасць у 1878 г. і стала каралеўствам, Бялград ізноў стаў адным з ключавых гарадоў на Балканах, пачаў вельмі хутка развівацца .

Пасля адкрыцця чыгункі з Бялграда да Ніша насельніцтва горада пачало павялічвацца, у 1900 г. у горадзе пражывала прыкладна 69 100 чалавек. Неўзабаве, у 1905 г. насельніцтва павялічваецца да 80 000, а ў пачатку Першай сусветнай вайны ў 1914 г. да 100,000, не лічачы Земуна, які належаў тады Аўстра-Венгрыі.

Пасля Першай сусветнай вайны і акупацыі аўстра-венгерскімі і нямецкімі войскамі, Бялград зноў пачынае імкліва развівацца і мадэрнізавацца ў якасці сталіцы Каралеўства Югаславіі.

Другая сусветная вайна

Бyлград пасля бамбардыровак

25 Сакавік 1941 г. Югаславія падпісала Траісты пакт і такім чынам далучылася да краін нацыскага боку. 27 марта ўрад які падпісваў пакт быў звергнуты, краіна адышла ад дагавору.

6 і 7 красавіка горад падвергся моцным бамбардыроўкам нямецкіх паветраных сіл. Югаславія падвергнуліся нападу нямецкіх, італьянскіх, венгерскіх і балгарскіх сіл, з дапамогай албанцаў і харватаў. Пасля капітуляцыі Каралеўства Югаславіі, Белград быў уключаныя ў склад Незалежнай дзяржавы Харватыі (нацысцкай марыянеткавай дзяржавы).

Змаганне за вызваленне Бялграда пачалося 13 кастрычніка, горад быў канчаткова вызвалены 20 кастрычніка 1944, сумеснымі сіламі партызан і Чырвонай Арміі.

СФР Югаславія

У пасляваенны перыяд Бялград з'яўляўся сталіцай новай Югаславіі, і неўзабаве ператварыўся ў буйны прамысловы цэнтр. У 1951 г. пачалося будаўніцтва новага раёна горада - Новы Бялград, па іншым боку ракі Савы.

На працягу ўсіх 70-х горад заставаўся арэнай студэнцкіх і палітычных дэманстрацый.

У маі 1980 г. у горадзе памірае пажыццёвы прэзідэнт Югаславіі Іосіп Броз Ціта. На яго пахаванні прысутнічала амаль 700 тыс. чалавек.

Органы ўлады

Бялград мае статут адмысловай тэрытарыяльнай адзінкі ў складзе Рэспублікі Сербіі, са сваімі мясцовымі органамі ўлады.

Рада

Рада горада - з'яўляецца прадстаўнічым органам, які выконвае асноўныя функцыі органаў мясцовага самакіравання, устаноўленых заканадаўствам і статутам горада. Рада ўключае 90 членаў, якія абіраюцца на мясцовых выбарах на тэрмін 4 года.

Граданачальнік

Мэр Бялграда прадстаўляе горад і выконвае выканаўчыя функцыі. Абіраецца, спачатку, ў якасці члена Рады горада, затым прамым таемным галасаваннем, тэрмінам на чатыры года. Мэр не можа выконваюць іншых дзяржаўных функцый, акрамя сваёй пасады.

Гарадскі савет

Гарадскі савет з'яўляецца органам, які каардынуе ажыццяўленне функцый мэра горада і ажыццяўляе кантрольна-наглядныя функцыі за працай гарадской адміністрацыі. Гарадскі савет складаецца з мэра, намесніка мэра і 9 членаў, абіраецца членамі Рады горада.

Насельніцтва

Паводле дадзеных перапісу 2002 г., у Бялградзе пражывае прыкладна 1 576 124 чалавек. Па этнічным складзе, сярод жыхароў пераважаюць сербы (1 417 187), затым югаславы (22 161), чарнагорцы (21 190), цыганы (19 191), харваты (10 381), македонцы (8 372) і мусульмане (4 617).

Акрамя таго, у Бялградзе жыве вялікая колькасць сербаў з усёй былой Югаславіі, якія прыбылі ў горад у пошуках лепшага жыцця, або бежанцы ад вайны і этнічных чыстак. Беручы пад увагу вялікую колькасць сербскіх бежанцаў з Харватыі, Босніі і Герцагавіны і з Косава, а таксама студэнтаў, агульная колькасць жыхароў Бялграда, па неафіцыйных дадзеных, можа перавышаць 2 млн. чалавек.

У Бялградзе таксама жывуць і шматлікія іншыя народы былой Югаславіі, што ў значнай ступені з'яўляецца вынікам былога статусу горада - сталіцы шматэтнічнай Югаславіі. Па некаторых звестках, у Бялградзе жыве некалькі тысяч кітайцаў, якія прыехалі сюды ў сярэдзіне 1990-х на будоўлю.. Ёсць і арабская абшчына, якую ўтвараюць былыя студэнты з арабскіх краін, якія пасля вучобы засталіся ў Сербіі.. Большасць арабаў, якія жывуць у Белградзе, з'яўляюцца выхадцамі з Сірыі, Іарданіі і Ірака.

Сярод разнастайнага склада насельніцтва, вылучаюцца наступныя рэлігійныя абшчыны: праваслаўная - самая вялікая на сённяшні дзень (прыкладна 1 429 170 чал.), мусульманская (20 366 чал.) і каталіцкая(16305). Існавала вялікая яўрэйская абшчына, але пасля нацысцкай акупацыі 1941 г. іх колькасць скарацілася да 415, таксама існуе пратэстанская (3 796).

Транспарт

Бялград мае найважнейшае транспартнае значэнне як важны чыгуначны вузел і месца скрыжавання асноўных аўтамагістраляў, міжнародны рачны порт, аэрапорт і тэлекамунікацыйны цэнтр. Тут засяроджаныя важныя эканамічныя і сельскагаспадарчыя магутнасці, асабліва металургічная, машынабудаўнічая і электронная прамысловасць, затым гандаль і банкаўская справа.

Культура

Бялград — сталіца сербскай культуры, адукацыі і навукі. У горадзе сканцэнтравана найбольшы лік устаноў нацыянальнага значэння з вобласці навукі і мастацтва.

У Бялградзе знаходзяцца Храм Святога Савы (самая вялікая царква на Балканах), Калемегдан (Белградская крэпасць), помнікі культуры і іншыя нерухомыя культурныя каштоўнасці, шматлікія археалагічныя раскопы з узорамі матэрыяльнай культуры, якія сведчаць аб развітой цывілізацыі і культуры на тэрыторыі Белграда ад мінулага да сённяшняга дня.

Адукацыя

У Бялградзе дзейнічаюць два дзяржаўныя ўніверсітэты і некалькі прыватных інстытутаў, якія надаюць вышэйшую адукацыю. Белградскай універсітэт бярэ вытокі ад Вялікай школы, заснаванай у 1808. Сёння тут навучаюцца больш за 70 000 студэнтаў.

У горадзе размешчаныя Сербская акадэмія навук і мастацтваў, заснаваная ў 1886 г. як Сербская каралеўская акадэмія; Нацыянальная бібліятэка Сербіі, якая з'явілася ў 1832 г.;

Белград таксама мае прыкладна 200 пачатковых школ і 85 сярэдніх, у іх уваходзяць: рэгулярныя школы, адмысловыя і школы для пачатковай адукацыі дарослых. Сістэма сярэдняй адукацыі ўключае ў сябе 51 прафесійных, 21 сярэдніх школ.

230,000 студэнтаў, якія вучацца ў горадзе навучыць 22,000 супрацоўнікаў у больш чым за 500 будынкаў агульнай плошчай 1 100 000 квадратных метраў.

Цікавае

Узнагароды

• Ордэн Ганаровага легіёна (Францыя, 1920)
• Вайсковы крыж (Чэхаславакія, 1925)
• Ордэн Народнага героя Югаславіі (1974)

Гістарычныя назвы

назва	тлумачэнне
Singidūn(on)	кельтская назва
Singidūnum	раманізіраваная кельтская назва
Београд, Beograd	славянская назва, пераклад з кельтскай; первы ўпамін у 878. у пісме папы рымскага цару Барысу Балгарскаму
Белград на Дунаі	стара харватская назва
Alba Graeca	лацінская назва
Alba Bulgarica	лацінская назва горада пад час уваходжання яго ў склад Балгарыі
Fehérvár	венгерская назва
Weißenburg	нямецкая назва
Castelbianco	італьянская назва
Nándorfehérvár	у серэднявечнай Венгрыі
Veligradon	візанційская назва
Veligradi, Βελιγράδι	грэчаская назва
Dar Ul Jihad	асманская назва
Belgrat	турэцкая назва
Prinz Eugen Stadt	нацыская назва

Гарады-пабрацімы

Белград пабрацім з наступнымі гарадамі:

• Ковентры (Вялікабрытанія)
• Тэль-Авіў (Ізраіль)
• Вена (Аўстрыя)
• Чыкага (ЗША)
• Лахор (Пакістан)

Іншыя формы супрацоўніцтва і сяброўства паміж гарадамі, аналагічныя пабрацімству:

• Афіны (Грэцыя)
• Масква (Расія)
• Пекін (Кітай)
• Кіеў (Украіна)
• Мілан (Італія)
• Мадрыд (Іспанія)
• Заграб (Харватыя)
• Скоп'е (Рэспубліка Македонія)
• Любляна (Славенія)

Белград у відэагульнях

Белград прысутнічае ў папулярнай камп'ютарнай відэагульне Battlefield 2142nd, вытворца EA Games. Зямля, на якой адбываюцца дзеянні - гэта карта Белграда.

У гульні Half-Life 2, будынак Нацыянальнага ўрада Рэспублікі Сербія прыстасаваны для горада Горад 17, у якім адбываюцца дзеянні гульні. Будынак з'яўляецца там пад назвай Overvoc neksus.

Гл. таксама

• Белгарад
• Пётр ІІ Карагеоргіевіч
• Новы час (1921)

Фотагалерэя

• 

  Панарама Бялграда

• 

  Бялградскі стадыён

• 

  Рэспубліканскі парк

• 

  Новы Бялград

• 

  Калемегданскі парк

• 

  Бялградскае вадасховішча

• 

  Урад

• Aerodrom Nikola Tesla Beograd Terminal 2.jpg

  Аэрапорт імя Ніколы Тэсла

У Сетцы

• На ВікіСховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Горад Бялград
• Белград - даведнік, фотагалерэя на партале пра Сербію (руск.) 
• Афіцыйны сайт (серб.) (ням.) (англ.) 
• Інфармацыя (англ.) 
• Одликовања Београда (серб.) 
• Белград у старыя паштоўкі (англ.) 
• Историјска галерија Београда (серб.)