Горад Берлін

Горад

Берлін
ням.: Berlin

Сцяг	Герб

Каардынаты Каардынаты: 52°31′00″ пн. ш. 13°23′00″ у. д. / 52.516667° пн. ш. 13.383333° у. д. ^(G) ^(O) ^(Я)52.516667, 13.38333352°31′00″ пн. ш. 13°23′00″ у. д. / 52.516667° пн. ш. 13.383333° у. д. ^(G) ^(O) ^(Я)

Краіна	Германія
Федэральная зямля	Берлін
Унутранае дзяленне	12 раёнаў
Бургамістр	Клаўс Воверайт
Першае згадванне	1251
Плошча	891,85 км²
Вышыня НУМ	34-115 м
Насельніцтва (2006)	3 405 259 чалавек
Шчыльнасць	3818 чал./км²
Нацыянальны склад	немцы
Тэлефонны код	+49 30
Паштовыя індэксы	10001—14199
Аўтамабільны код	B
Афіцыйны сайт	http://www.berlin.de/
гарады-пабрацімы	Лос-Анджэлес, Будапешт, Токіа, Парыж, Брусель, Буэнас-Айрэс, Мадрыд, Джакарта, Прага, Стамбул, Ташкент, Віндхук, Масква, Мехіка, Лондан, Варшава, Пекін

Берлін

Берлін на Вікісховішчы

Берлі́н (ням.: Berlin) — сталіца Германіі і яе найвялікшы горад (3 396 990 жыхароў, лістапад 2005) як па колькасці насельніцтва, так і па плошчы. Плошча — 891 км². Гэта таксама другі па велічыні горад Еўрапейскага Саюза па колькасці жыхароў, пасля Лондана.

Берлін мае самы найбольшы ўплыў сярод палітычных цэнтраў Еўрапейскага Саюза і дзякуючы вялікаму культурнаму багаццю і разнастайнасці з’яўляецца самай высоканаведвальнай метраполіяй кантынента. Горад з’яўляецца буйным транспартным вузлом і значным эканамічным, культурным і адукацыйным цэнтрам Германіі. Сусветную вядомасць Берліну прыносяць універсітэты, навукова-даследчыя ўстановы, тэатры, музеі, а таксама фестывалі, начное жыццё і незвычайная архітэктура.

На працягу сваёй гісторыі Берлін неаднойчы быў сталіцай германскіх краін, такіх як маркграфства/курфюрства Брандэнбург, каралеўства Прусія, Германскі Рэйх альбо ГДР (толькі колішняя ўсходняя часка горада). Пасля ўз’яднання Германіі 3 кастрычніка 1990 года Берлін стаў яе новай сталіцай, па рашэнню германскага бундэстага 1991 года набывае з 1999 года новыя функцыянальныя паўнамоцтвы і становіцца месцазнаходжаннем парламента і ўраду Германіі.

[правіць] Геаграфія

Дакладныя геаграфічныя каардынаты Берлінскай ратушы: 52° 31' 12" паўночнай шырыні, 13° 24' 36" заходняй даўжыні. Самае вялікае пашырэнне горада ва ўсходне-заходнім напрамку дасягае 45 кіламетраў, у паўночна-паўднёвым — 38 кіламетраў. Плошча гарадской тэрыторыі — каля 892 км². Берлін цалкам акружае зямля Брандэнбург, горад знаходзіцца на ўсходзе Федэратыўнай Рэспублікі Германія, на адлегласці 70 кіламетраў ад мяжы з Польшчай. Горад з’яўляецца адным з самых густананаселеных раёнаў краіны.

[правіць] Клімат

Горад знаходзіцца ў зоне памеранага клімату. Сярэднегадавая тэмпература ў Берліне-Далеме складае 9,2 °C, а сярэднегадавая колькасць ападкаў 579 мм. Самымі цёплымі месяцам з’яўляецца ліпень і жнівень з сярэдняй тэмпературай 18,4 і 17,8 °C, самыя халодныя месяцы — студзень і люты з сярэдняй тэмпературай 0,5 і 1,2 °C. Самая высокая сярэдняя колькасць ападкаў прыходзіцца на май: 67 мм, самая нізкая на люты: 36 мм.

	1	2	3	4	5	6	7	8	9	10	11	12
Сярэд. макс. тэмпература (°C)	2,9	4,2	8,5	13,2	18,9	21,6	23,7	23,6	18,8	13,4	7,1	4,4
Сярэд. мін. тэмпература (°C)	-1,9	-1,5	-1,3	4,2	9,0	12,3	14,3	14,1	10,6	6,4	2,2	-0,4
Сярэд. кол. ападкаў у мес. (мм)	42,3	33,3	40,5	37,1	53,8	68,7	55,5	58,2	45,1	37,3	43,6	55,3
Сярэд. кол. дажджлівых дзён у мес.	10,0	8,0	9,1	7,8	8,9	9,8	8,4	7,9	7,8	7,6	9,6	11,4

[правіць] Транспарт

Берлінскі трамвай

[правіць] Гісторыя

Асноўны артыкул: Гісторыя Берліна

Савецкія салдаты на вуліцы Унтэр-дэн-Ліндэн, май 1945

Падзел Берліна па сектарах акупацыі саюзнымі войскамі

Берлінская тэлевежа

Першыя звесткі аб пасяленнях на месцы сучаснага горада датуюцца 1192, першае ўпамінанне горада з’яўляецца ў канцы 12 стагоддзя. У сярэдзіне 15 стагоддзя Берлін становіцца сталіцай маркграфства Брандэнбург. З гэтага часу і да 1918 прадстаўнікі дома Гагенцолернаў кіравалі з Берліна спачатку як князі-выбаршчыкі Брандэнбурга, потым як каралі Прусіі і ўрэшце як германскія імператары. У выніку пераўтварэння ў рэзідэнцыю імперскіх выбаршчыкаў Берлін страціў у 1451 статус вольнага ганзейскага горада.

З 1539 афіцыйнай рэлігіяй уладароў Берліна (а значыць і жыхароў горада) становіцца лютэранства. Гаспадары Брандэнбурга заахвочваюць іміграцыю ў Берлін французскіх гугенотаў, пад канец 16 стагоддзя доля французаў у насельніцтве горада дасягае 20 %, яны аказваюць моцны ўплыў на культурнае жыццё горада. Берлін моцна пацярпеў ад Трыццацігадовай вайны 1618—1648.

У сярэдзіне 18 стагоддзя Берлін становіцца цэнтрам Асветніцтва ў Германіі.

Індустрыяльная рэвалюцыя 19 стагоддзя пераўтварыла Берлін: насельніцтва і прамысловасць горада раслі хуткімі тэмпамі; горад стаў галоўным прамысловым, транспартным і гандлёвым цэнтрам Германіі, а з 1871 — і палітыка-адміністрацыйным цэнтрам — сталіцай утворанай Германскай імперыі. У 1881 горад аддзяляецца ад Брандэнбурга.

Горад імкліва развіваецца ў пачатку 20 стагоддзя пасля Першай сусветнай вайны ў якасці сталіцы Веймарскай рэспублікі. Насельніцтва горада дасягае чатырох мільёнаў чалавек.

У студзені 1933 да ўлады прыходзяць нацысты. Адбываюцца Крыштальная ноч, Ванзейская канферэнцыя. У Берліне праходзяць Алімпійскія гульні 1936, распрацоўваюцца планы ператварэння яго ў Сталіцу свету Германію. Вызвалены ад нацыстаў савецкай арміяй у выніку Берлінскай аперацыі 1945.

Пасля вайны падзелены саюзнікамі на 4 зоны акупацыі. Пазней з трох заходніх зон створаны Заходні Берлін з асобым міжнародным статусам, усходні Берлін стаў сталіцай ГДР. Уз’яднаны ў 1990, з 1991 — сталіца ФРГ.

[правіць] Раёны горада

12 акругоў Берліна і іх часткі

Адпаведна закону аб рэгіянальнай рэформе ад 10 мая 1998 колькасць акругоў была паменшана да 1 студзеня 2001 года з 23 да 12.

[правіць] Насельніцтва

Насельніцтва Берліна^[1]

1650 — 6 500
1750 — 90 000
1800 — 172 000
1850 — 420 000
1900 — 1 890 000
1950 — 3 340 000
1987 — 3 250 000
1997 — 3 425 000
2007 — 3 370 000

У метраполіі Берлін пражывае 3 950 887 чалавек (па дадзеных на 1 студзеня 2005) на тэрыторыі плошчай 5370 квадратных кіламетраў. Шчыльнасць насельніцтва ў рэгіёне дасягае 736 жыхароў на адзін квадратны кіламетр, а ў прыгарадах шчыльнасць насельніцтва складае каля 123 жыхароў на адзін квадратны кіламетр.

Сярэдні век берлінца ў 2004 годзе складаў 41,7 гадоў.

У снежні 2004 у Берліне пражывала каля 450 900 жыхароў-замежнікаў з 185 дзяржаў. Гэта 14 % насельніцтва. З іх — 36 000 грамадзян Польшчы, каля 119 000 грамадзян Турцыі. Берлін пасля Турцыі мае самую вялікую па колькасці абшчыну этнічных турак у Еўропе.

Па дадзеных статыстычнага ведамства (2005) каля 60 % жыхароў Берліна не з’яўляюцца членамі якой небудзь рэлігійнай супольнасці, 22 % з’яўляюцца евангельскімі хрысціянамі, 9 % — каталікамі і 6 % вызнаюць іслам.

Жанчын некалькі больш чым мужчын. Больш 50 % берлінцаў жывуць без сям’і.