Бронзавы век

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Выраб часоў бронзавага веку

Бронзавы век (2-е — пачатак 1-га тысячагоддзя да н.э.) — эпоха ў гісторыі чалавецтва, калі ўзнікае і актыўна пашыраецца металургія, апрацоўка і выкарыстанне бронзы. Бронзавы век з'яўляецца другім перыядам першабытнай гісторыі ў трохперыяднай сістэме, якая выкарыстоўваецца для класіфікацыі і вывучэння старажытных грамадстваў. Лічыцца, што гэты перыяд існаваў з 2 тысячагоддзя да н.э. да пачатка 1 тысячагоддзя да н.э. У тыя часы вядучае становішча займае гаспадарка, шырокае распаўсюджванне набывае ткацтва. Нягледзячы на тое, што жалезны век непасрэдна ішоў следам за бронзавым векам, у некаторых абласцях, жалезны век надышоў непасрэдна пасля неаліту. Цывілізацыі бронзавага веку адрозніваюцца распрацоўкай першых пісьмовых формаў.

Этымалогія тэрміна[правіць | правіць зыходнік]

Тэрмін бронзавы век упершыню сустракаецца ў кнізе «Працы і дні» Гесіёда, якую прынята называць «Вякі чалавека», дзе гісторыя чалавецтва падзелена на 5 перыядаў: залаты, сярэбраны, бронзавы, век герояў і жалезны век.

З развіццём археалогіі ў самастойную навуку, дацкі археолаг Хрысціян Юргенс Томсен прапанаваў перыядызацыю дагістарычнага перыяду чалавецтва на аснове класіфікацыі артэфактаў паводле матэрыялу, з якога зроблены прылады працы. Гэтая класіфікацыя артэфактаў бронзавага веку найбольш прымальная для археалагічных знаходак Міжземнамор'я і Блізкага Усходу. У той жа час, у археалагічных культурах Старажытнага Кітая вылучыць бронзавы і жалезны вякі цяжэй.

Характэрныя рысы[правіць | правіць зыходнік]

З канца IV тысячагоддзя да н. э. метал пачаў адыгрываць у жыцці чалавека ўсё больш значную ролю, прынцыповыя змены наступілі з адкрыццём бронзы (сплаву волава і медзі) і яе шырокім распаўсюджваннем. Здабыча і апрацоўка металу патрабавалі вялікага ўмення і спецыялізацыі. Таму ліцейная справа, як і ганчарная, а пазней ткацкая сталі самастойнымі галінамі.

Зброя і іншыя прылады Бронзавага веку

Палепшылася апрацоўка зямлі, што спрыяла далейшаму ўдасканаленню вытворчасці. Людзі атрымалі магчымасць весці гаспадарку адной сям'ёй, у распараджэнні якой заставаліся ўсе лішкі вырабленага. Так зарадзілася прыватная ўласнасць, што прывяло да маёмаснай дыферэнцыяцыі.

Адной з прыкмет бронзавай эпохі з'яўляецца фарміраванне шэрагу горна-металургічных абласцей (напрыклад, Каўказ, Паўднёвы Урал, Цэнтральны Казахстан і г.д.), што значна паўплывала на развіццё тых ці іншых рэгіёнаў.

З вынаходствам бронзы значна пашырыўся абмен і кантакты паміж асобнымі рэгіёнамі Зямлі, што спрыяла распаўсюджванню бронзавых прылад працы на рэгіёны, дзе не было сыравіны для выплаўкі металаў. Пачаліся ваенныя сутыкненні за авалоданне скацінай, раллёй, металам, з'явіліся ваенныя кіраўнікі, паўстаў культ правадыра. Асаблівае стаўленне да правадыра як да героя захоўвалася нават пасля яго смерці. Менавіта ў эпоху металу ўваходзяць у звычай вялікія пахавальныя збудаванні — курганы. Памеры курганоў, колькасць і якасць знойдзеных у іх рэчаў сведчаць пра асаблівае становішча памерлага ў грамадстве, пра яго маёмасную перавагу.

У бронзавым веку былі сфармаваныя некалькі відаў супольнасцей: протагарадскіх цэнтраў у Пярэдняй і Сярэдняй Азіі з арашальным земляробствам і развітым рамяством, аселых земляробаў і жывёлагадоўцаў.

Адным з асноўных відаў творчасці становіцца мастацкая апрацоўка металаў. Даволі хутка чалавек авалодаў рознымі яе відамі: коўка, ліццё, чаканка, гравіроўка па метале. У вялікай колькасці пачынаюць вырабляцца металічныя ўпрыгожванні: бранзалеты, пярсцёнкі, завушніцы, падвескі, абручы, бляшкі, якія нашываліся на адзенне, паясы, спражкі, зашпількі для адзення — фібулы. Асаблівае значэнне надавалася ўпрыгожванню зброі. У скульптурным завяршэнні дзяржальняў часта сустракаюцца выявы жывёл. У пахаваннях эпохі бронзы знаходзіць металічныя посуд, аздоблены гравіроўкай, прызначаны для асаблівых выпадкаў. З'яўляюцца дробныя адлітыя скульптурныя выявы. Вельмі характэрная дэталь, якая адлюстроўвае змены ў грамадскай ладу: жаночыя выявы знікаюць, галоўным становіцца мужчынскі вобраз.

У арнаментах, дробнай пластыцы, упрыгожваннях прадметаў практычнага прызначэння адно з галоўных месцаў працягвае займаць жывёльны свет: выявы жывёл або асобных частак іх тэл (кіпцюр, дзюба, галава). Складваецца кірунак у дэкаратыўна-прыкладным мастацтве, які атрымаў назву «звярыны стыль».

Згодна з археалагічнымі дадзенымі, культурамі ў Егіпце былі вынайдзены іерогліфы, на Блізкім Усходзе была распрацавана сістэма клінапісу, і ў Міжземнамор'і мікенскай культурай выкарыстоўвалася лінейнае пісьмо Б, што з'яўляліся жыццяздольнымі пісьмовымі сістэмамі.

Беларусь[правіць | правіць зыходнік]

На тэрыторыю Беларусі вырабы з бронзы і медзі траплялі са Скандынавіі, Каўказа і Прыкарпацця. Вытворчая гаспадарка займае вядучае становішча, шырокае распаўсюджанне набывае ткацтва.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]