Бітва пад Рацлавіцамі

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Бітва пад Рацлавіцамі, карціна Яна Матэйкі
Бітва пад Рацлавіцамі

БІТВА ПАД РАЦЛАВІ́ЦАМІ, Рацлаві́цкая бітва, бітва каля в.Рацлавіцы пад Кракавам у час польскага паўстання (1794), што адбылася 4.4.1794 між польскімі паўстанскімі сіламі (Т. Касцюшка; 4,4 тыс.ч.[1] (лічачы разам 2,4 тыс. рэг. пяхоты і кавалерыі і 2 тыс. узбр. сялян-касінераў), 12 (або 11[1]) гармат) і рускай ваеннай калонай (ген. Тормасаў; 3[2] (або 5[1]) тыс. ч., 12[2] (або 30[1]) гармат). У бітве перамагло польскае войска.

Ваеннае значэнне бітвы было невялікім, бо неабходная для польскага войска дарога з Кракава на Варшаву так і не адкрылася. Але маральна-палітычнае значэнне перамогі для баявога духа паўстання было неацэнным, бітва стала ў гэтым сэнсе пераломным і вызначальным момантам першай стадыі паўстання. Высокую баявую вартасць і вырашальную ролю ў бітве з'явілі тады яшчэ невядомыя атрады сялян-касінераў.

Перад бітвай[правіць | правіць зыходнік]

Сама бітва была ў пэўным сэнсе выпадковай і непажаданай для польскага боку. 1-я Велькапольская кав. брыгада (кам. Мадаліньскі), чый выхад на Кракаў з базы пад Астраленкай фактычна паскорыў абвяшчэнне самога паўстання, прыцягнула за сабою да Кракава некалькі калон рускіх войскаў. Тымчасам галоўнакам. Касцюшка сабраў польскія рэг. часткі з-пад Кракава (у т.л. брыгаду Мадаліньскага), дадаючы да іх атрады мабілізаваных падкракаўскіх сялян, і выйшаў з гэтым войскам з ваколіцы Кракава, спрабуючы адкрыць дарогу на Варшаву.

Каля в.Рацлавіцы адна з рускіх калон пад кам. ген. Тормасава загарадзіла шлях польскаму войску, і, ведаючы пра блізкасць яшчэ адной рас. калоны (ген. Дзянісава), якая дала б лічэбную перавагу рус. войскам, Касцюшка быў вымушаны прыняць бітву[3].

Бітва[правіць | правіць зыходнік]

Бітва пачалася безвыніковым змаганнем рэг. войскаў абодвух бакоў. Далей Тормасаў аслабіў свой цэнтр, дзе стаяла і яго артылерыя, спрабуючы арганізаваць ахоп левага польскага флангу. Гэта выкарыстаў Касцюшка, які, карыстаючыся мясцовасцю (яр, які вёў да рас. пазіцыі), употаў падвёў атрад з 320 касінераў да рус. батарэі і асабіста павёў атрад у атаку на гарматы. Нечаканая атака бегма мела поўны поспех, коштам 13 забітых касінеры ўзялі ўсе 12 гармат. Адным з вядомых герояў гэтай атакі быў сялянін Войцех Бартас[4]. Пазней яшчэ адна атака касінераў зламала супраціўленне рус. войскаў на левым крыле, і вымусіла рус. войскі да агульнага адступлення. Калона ген. Дзянісава паспела з'явіцца толькі на паратунак разбітым сілам ген. Тормасава.

Зноскі

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Паводле кнігі Wojsko Polskie Kościuszki, выдання 1894, якая цытуецца ў польскай вікіпедыі з папярэджаннем аб магчымай недакладнасці.
  2. 2,0 2,1 Паводле БелЭн.
  3. У гэты час атрады сялян-касінераў былі сілай невядомай баявой вартасці.
  4. Першы дабег да гармат і загасіў шапкаю запал, за што атрымаў пасля бітвы дваранства і прозвішча Войцех (Барташ) Главацкі, і чын падхарунжага ў палку Кракаўскіх Грэнадзёраў.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]