Вялікія азёры

45, -84

Узроўні вады ў Вялікіх азёрах

Выгляд на возера Верхняе (штат Мінесота)

Вялікія азёры (англ.: Great Lakes) — сістэма прэснаводных азёр у Паўночнай Амерыцы, на тэрыторыі ЗША і Канады. Уключае шэраг буйных і сярэдніх вадаёмаў, злучаных рэкамі і пралівамі. Плошча каля 245,2 тыс. км?, аб'ём вады 22,7 тыс. км?. Да ўласна вялікіх азёр адносяць пяць найбуйных: Верхняе, Гурон, Мічыган, Эры і Антарыа. З імі звязаныя некалькі сярэдніх азёр. Найважнымі з іх з'яўляюцца: Сент-Мэрыс, Сент-Клер, Ніпігон. Азёры належаць да басейна Атлантычнага акіяна. Сцёк па р. Святога Лаўрэнція. На фармаванне азёрных катлавін найбольшы ўплыў аказалі тэктанічныя працэсы. Водная маса ўтварылася пры раставанні ледавіка.

Развіта суднаходства і рыбалоўства. Пры дапамозе каналаў сфармаваны водны шлях для марскіх суднаў працягласцю ок. 3000 км. Вялікія азёры звязаныя каналамі з ракой Гудзон і басейнам ракі Місісіпі.

Галоўныя парты: Чыкага, Мілуокі, Дэтройт, Кліўленд, Буфала, Таронта.

Геаграфія

Вялікія азёры з'яўляюцца найбуйным на Зямлі па запасах прэснай вады. Яны звязаныя паміж сабой рэкамі і каналамі і таму вада як бы перацякае з аднаго ў іншае. Возера Верхняе з'яўляецца найбуйным прэснаводным возерам планеты, а меншае з пяці – Антарыа – больш самога буйнога ў Еўропе Ладажскага возера. Сярэдняя глыбіня іх, не быўшы вельмі вялікі, усё жа такая, што пераўзыходзіць глыбіню Балтыйскага і Паўночнага мораў.

• Возера Верхняе - самае буйное і глыбокае, самае вялікае па плошчы возера ў свеце. Яно займае больш 80 тыс.кв. км. Мае сцёк у возера Гурон па рацэ Сент-Мерыс.
• Гурон – другое па велічыні возера ў сістэме Вялікіх азёр і трэцяе па плошчы прэснае возера ў свеце, займае каля 60 тыс.кв. км. Пралівам Макіна злучаецца з возерам Сент-Клер і ракой Дэтройт – з возерам Эры.
• Мічыган – чацвёртае па велічыні прэснае возера ў свеце – 58 тыс.кв. км. Суднаходным каналам злучаецца з сістэмай Місісіпі. Часам азёры Мічыган і Гурон разглядаюць як адзінае цэлае (разам з ракой Сент-Мерыс). Прыхільнікі дадзенага пункта гледжання абапіраюцца на тое, што азёры Мічыган і Гурон уяўляюць сабой адзінае гідралагічнае цэлае: іх узроўні аднолькавыя, яны злучаныя пралівам 40 м глыбінёй і 8 км шырынёй у самім вузкім месцы. Пры падобным разглядзе пляц возера Мічыган-Гурон пераўзыходзіць 117 тыс.кв. км., што робіць яго найбуйным па пляцы пресноводным вадаёмам планеты і другім па пляцы возерам пасля Каспійскага мора.
• Эры – дзясятае па велічыні прэснае возера ў свеце, плошча каля 26 тыс.кв. км. Ракой Ніягара і каналам Уэленд злучана з возерам Антарыа, а суднаходным каналам – з ракой Гудзон.
• Антарыа – самае маленькае па велічыні возера ў сістэме Вялікіх азёр, плошча каля 20 тыс.кв. км. Ракой Святога Лаўрэнція злучана з Атлантычным акіянам.

Цяпер азёры зноў чыстыя. Раней адкіды папяровых і іншых фабрык выкідваліся ў іх. Першым аказалася возера Эры, яно парасло глеем, зніклі шматлікія каштоўныя рыбы. Урад вылучыў грошы на ачыстку азёр. Пасля гэтага ў ЗША можна было бачыць плакаты: «Прыязджайце адпачываць на Эры! Яно зноў чыстае!» З усяго вышэй сказанага відаць, што азёры з'яўляюцца не толькі велізарнай скарбніцай прэснай вады, але і вельмі важнымі аб'ектамі адпачынку і суднаходства.

Раён Вялікіх азёр уключае ў сябе не толькі пяць асноўных азёр, але і шматлікія дробныя азёры і рэкі, а таксама каля 35 тысяч азёраў.

Возера	Эры	Гурон	Мічыган	Антарыа	Верхняе
Плошча паверхні	25 700 км?	59 600 км?	58 000 км?	19 500 км?	82 400 км?
Аб'ём	480 км?	3540 км?	4900 км?	1640 км?	12 000 км?
Вышыня над узроўнем мора	174 м	176 м	176 м	75 м	186 м
Сярэдняя глыбіня	19 м	59 м	85 м	86 м	147 м
Максімальная глыбіня	64 м	230 м	281 м	246 м	406 м
Асноўныя паселішчы	Буфала, Нью-Ёрк Кліўленд Эры, Пенсільванія Таліда, Агаё	Сарнія Порт-Гурон, Мічыган Бі-Сіці, Мічыган	Чыкага, Ілінойс Гэры, Індыяна Грын-Бі, Вісконсін Мілуокі, Вісконсін	Гамільтан, Антарыа Кінгстан, Антарыа Ашава, Антарыа Рочэстэр, Нью-Ёрк Таронта, Антарыа Місісаўга, Антарыа	Дулут, Мінесота Су-Сент-Мары, Антарыа Тандэр-Бэй, Антарыа Маркет, Мічыган

Транспарт

На Вялікіх азёрах развіта суднаходства. Для грузавых перавозак выкарыстоўваюцца судны адмысловай канструкцыі — так званыя «Азёрныя грузавікі» або «Азёрнікі», якія часам дасягаюць 300 метраў у даўжыню і з'яўляюцца самымі вялікімі немарскімі суднамі ў свеце. Такая вялікая даўжыня абумоўленая абмежаваннямі па шырыні, якія накладваюцца на судны пры праходжанні шлюзаў.