Вікіпедыя:Кансэнсус

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці

Усе працэсы, якія праходзяць у Вікіпедыі, злучаны з пошукам кансенсусу.

Пры рэдагаванні артыкулаў кансенсус звычайна дасягаецца натуральным шляхам —пасля таго як адзін з удзельнікаў уносіць праўку ці дадатак на якой-небудзь са старонак Вікіпедыі, усё, хто ўбачаць гэту змену, могуць на яе адрэагаваць, змяніўшы ці адмяніўшы яе, або пакінуць яе ў сіле. У апошнім выпадку «маўчанне» (нябытнасць рэакцыі) з'яўляецца знакам згоды з занесенай праўкай, пры ўмове, што пра яе стала вядома дастатковаму ліку ўдзельнікаў. Там, дзе гаворка ідзе пра занясенне змен у правілы і кіраўніцтвы Вікіпедыі, пра планаваныя змены варта адмыслова інфармаваць супольнасць праз адпаведныя форумы, каб забяспечыць дасягненне кансенсусу на значна больш высокім узроўні.

Узнікаючыя нязгоды варта ўрэгуляваць, ветліва, прыводзячы патрэбныя аргументы, падтрымваючы атмасферу супрацоўніцтва — пры патрэбе на старонках абмеркавання артыкулаў. Падчас абмеркаванняў дзеяння ўдзельнікаў павінны быць накіраваны на выпрацаванне і падтрыманне нейтральных фармулёвак, па якіх можа быць дасягнуты кансенсус. Пры гэтым, калі апыняецца, што па той ці іншай групе пытанняў часта складаецца адно і тое ж агульнае меркаванне, тое яго варта аформіць у выглядзе асобнага кіраўніцтва, каб пазбыць удзельнікаў ад патрэбы ўвесь час абмяркоўваць адно і тое ж. У тых рэдкіх выпадках, калі кансенсус апыняецца вельмі цяжка знайсці, варта выкарыстоўваць дадатковыя магчымасці, выпрацаваныя ў рамках працэдур вырашэння канфліктаў, узгодненых супольнасцю. Гэта мяркуе запрашэнне да ўдзелу ў дыскусіі незалежных дасведчаных удзельнікаў і разгляд праблем, якія замінаюць дасягненню кансенсусу.

Калі ў абмеркаваннях усярэдзіне Вікіпедыі заходзіць гаворка пра «кансенсус», то заўсёды маецца на ўвазе кансенсус, дасягнуты «ў рамках усталяваных правіл і працэдур». Кансенсус, дасягнуты сярод вызначанай невялікай групы ўдзельнікаў, амаль ніколі не ў стане пераважыць кансенсус, дасягнуты супольнасцю ў цэлым і зафіксаваны ў правілах.

Цвярозы розум пры пошуку кансенсусу[правіць | правіць зыходнік]

Кансенсус можа быць знойдзены толькі ў выніку супольнай працы разважных удзельнікаў, якія шчыра імкнуцца да дакладнага і адэкватнага выкладу розных пунктаў погляду на вызначанае пытанне (пры гэтым настойлівыя спробы ўнесці ў артыкул малаважны факт насуперак меркаванню многіх іншых удзельнікаў прызнаюцца парушэннем кансенсусу).

Правіламі немагчыма даць дакладнае вызначэнне разважнай пазіцыі. Так, разважныя ўдзельнікі, прыкладам, гатовыя дапушчаць, што і меркаванне, процілеглае іх уласнаму, таксама можа мець пад сабой падставы. У той жа час упартае пасоўванне эксцэнтрычнага пункта погляду, спалучанае з адмовай даць сумленную адзнаку іншым меркаванням, не спрыяе дасягненню кансенсусу. У рэдкіх выпадках, праўда, можа апынуцца, што і ў «эксцэнтрычнай пазіцыі» маюцца вызначаныя вартасці, —у гэтым выпадку кансенсус можа з улікам гэтай пазіцыі змяніцца.

Нават у тых сітуацыях, калі ўнёсак удзельніка здаецца вам прадузятым, помніце, што яго праўкі могуць быць прадыктаваны добрымі намерамі, злучанымі са шчырым жаданнем палепшыць артыкул. Варта практычна заўсёды меркаваць у іншых добрыя намеры і заўсёды заставацца ў рамках этычных паводзін.

Кансенсус можа змяняцца[правіць | правіць зыходнік]

Кансенсус не з'яўляецца чымсьці непарушным. Часам супольнасці варта —і нават бывае трэба —змяніць свой пункт погляду па нейкім пытанні.

Так, напрыклад, часам здараецца, што ў нейкі момант часу невялікая група ўдзельнікаў, ад асобы ўсёй супольнасці, дасягае кансенсусу па вызначаным пытанні. Аднак калі супольнасць пасля такі кансенсус не прыме, калі агульнае меркаванне было некарэктна сфармулявана ці пасля змянілася, тая супольнасць можа прыйсці да іншага кансенсусу па гэтым жа пытанні.

Часам невялікай групе аўтараў, якія працуюць над вызначаным артыкулам, атрымоўваецца прыйсці да кансенсусу, які можа пасля выклікаць пярэчанні ў шырэйшага кола ўдзельнікаў. У гэтай сітуацыі спробы дадзенай групы аўтараў блакаваць занясенне змен у артыкул толькі на той падставе, што «кансенсус ужо дасягнуць», будуць неправамернымі, бо ніводны ўдзельнік і ніводная абмежаваная група ўдзельнікаў не могуць у аднабаковым парадку заяўляць пра наяўнасць вызначанага кансенсусу супольнасці —ці пра яго змену. Калі ж які-небудзь удзельнік (ці невялікая група ўдзельнікаў) лічыць, што ў яго ёсць дастатковыя падставы меркаваць, што раней дасягнуты кансенсус больш не адпавядае рэчаіснасці, ён мае права падняць гэта пытанне на адпаведнай старонцы абмеркавання артыкула ці на адпаведным форуме, запрасіўшы зацікаўленых удзельнікаў выказацца па гэтай нагодзе.

З гэтага не варта, што Вікіпедыя не ўлічвае мінулых прэцэдэнтаў. Сам факт наяўнасці прэцэдэнту —кансенсусу па тым ці іншым пытанні — з'яўляецца важкім аргументам, які ўсё яшчэ можа захоўваць актуальнасць. Варта, аднак, адрозніваць недазволеныя аргументаваныя сумневы, выказваемыя з нагоды важнага пытання ці кіраўніцтва, і назойлівыя спробы праштурхнуць індывідуальны пункт погляду, якія парушаюць функцыянаванне праекта.

Развязкі ў Вікіпедыі схільныя сталым зменам у звязку з тым, што кожны дзень у праект прыходзяць новыя ўдзельнікі, у супольнасці з'яўляюцца новыя ідэі і новая інфармацыя, якія дазваляюць па- іншаму зірнуць на некаторыя рэчы. Менавіта таму важна мець спосаб перагляду ранейшых рашэнняў, незалежна ад таго, якім чынам гэтыя рашэнні былі прыняты. Такім чынам, ніводнае рашэнне не варта разглядаць як абсалютна непарушнае і не падлеглае перагляду. Некаторыя з іх —напрыклад, кіраўніцтва « Не даводзьце да абсурду» —падтрымваюцца вялікім лікам удзельнікаў, і для іх магчымага перагляду запатрабавалася б шырокае абмеркаванне ў рамках усёй супольнасці. Для іншых змен —напрыклад, дробных паправак да правіла ці змен фармулёвак у тым ці іншым артыкуле — можа быць досыць звычайнага разгляду на старонцы абмеркавання артыкула ці на форуме.

«Тата забараніў, паспрабую спытаць у мамы» (пра некарэктныя спосабы пошуку кансенсусу)[правіць | правіць зыходнік]

Часам можна стварыць ілюзію змены кансенсусу, проста паднімаючы адно і тое ж пытанне зноў і зноў у надзеі, што ў гэты раз на абмеркаванне «зазірнуць» удзельнікі, якім у большай ступені спадабаецца альтэрнатыўны развязак. Гэта, аднак, няўдалы спосаб пошуку новага кансенсусу, бо супярэчыць філасофіі яго дасягнення. Развязкі ў Вікіпедыі прымаюцца не па колькасці ўдзельнікаў, «якія зазірнулі» і «што прагаласавалі», а на падставе пазнаёмленых аргументаў. Спробы змяніць кансенсус павінны грунтавацца на ясным супастаўленні ранейшай аргументацыі, якая лягла ў аснову існуючага кансенсусу, і новых аргументаў. Таму ў новым падзеле старонкі абмеркавання трэба падаць рэзюмэ гісторыі абмеркаванняў дадзенага пытання са спасылкамі на папярэднія дыскусіі — гэта дасць магчымасць новым удзельнікам азнаёміцца з абгрунтаваннем існуючага кансенсусу і прымаць рашэнне, зыходзячы з максімальна поўнай інфармацыі.

Адным з прыкмет таго, што змены кансенсусу насамрэч не адбылося, з'яўляецца тое, што ўдзельнікі, якія актыўна выказваліся раней, амаль не бяруць удзел у новым абмеркаванні. У такім разе змены, якія вы зробіце на падставе такога няпоўнага абмеркавання, верагодна, адразу будуць «адкочвацца» тымі, хто не прыняў удзел у новым абмеркаванні. Не ўступайце ў вайну правак, а лепш паспрабуйце залучыць іх у новае абмеркаванне.

Яшчэ адным няўдалым спосабам атрымання большага падтрымання спробы змены кансенсусу, якая правалілася з'яўляецца вынясенне яго на абмеркаванне ў новым, менш прыдатным для гэтага месцы Вікіпедыі. Слушней знайсці найболей прыдатнае месца для абмеркавання —і абмеркаваць пытанне менавіта там і толькі адзін раз. Зразумела, калі вы першапачаткова выбралі няўдалую старонку для абмеркавання пытання, тое перанесці яго на новае месца якраз будзе трэба.

Практыка пошуку кансенсусу[правіць | правіць зыходнік]

Наяўнасць кансенсусу не азначае ўсеагульнага падтрымання абранага рашэння. Гэта хутчэй азначае, што ўсё згодны «падпарадкавацца» абранаму рашэнню.

Сярод удзельнікаў, якія выконваюць кансенсус, будуць тыя, хто падтрымвае прынятую пастанову, але будуць і тыя, хто не падтрымвае яго, але або не надае пытанню дастатковага значэння, або не можа прывесці досыць пераканаўчых аргументаў у карысць сваёй пазіцыі, а таксама тыя, хто актыўна пратэстуе супраць рашэння, але змушаны яму падпарадкавацца, каб не парушаць правілы Вікіпедыі. (Знойдуцца і актыўныя супернікі дасягнутага кансенсусу, хто паспрабуе дзеяць насуперак заведзеным правілам.) Пераканацца, ці знойдзены насамрэч кансенсус, можна толькі паспрабаваўшы рухацца наперад, выкарыстоўваючы яго як базу.

У той час як самым важным элементам выпрацавання кансенсусу з'яўляецца ўпэўненасць у тым, што ўсе бакі выслуханы і ўсе аргументы разгледжаны, часцяком бывае вельмі цяжка прыйсці да адзінага рашэння, тым больш калі многія з удзельнікаў дыскусіі насамрэч не імкнуцца да эфектыўнага супрацоўніцтва. Часам узнікаюць сумневы ў магчымасці ўвогуле дасягнуць кансенсусу па дадзеным пытанні і невыразна, як прасунуцца ў бок яго дасягнення і ў чым ён увогуле можа складацца.

На практыцы, многія людзі, якія цікавяцца абмяркоўвальным пытаннем, пачынаюць з таго, што проста заходзяць на старонку абмеркавання і ацэньваюць, ці набірае іх уласная пазіцыя хоць бы «большасць галасоў». Хоць такі грубы спосаб дае вызначаны арыенцір з нагоды таго, на чым можна засяродзіць свае высілкі, гэты падыход зусім не з'яўляецца спосабам знаходжання кансенсусу (ці вызначэннем як складваецца кансенсус). Для знаходжання кансенсусу патрабуецца старанна ацаніць сілу і якасць саміх аргументаў, прыведзеных рознымі бакамі, і адначасна выказаных нюансаў. У складаных сітуацыях таксама варта лішні раз зазірнуць у правілы і кіраўніцтвы Вікіпедыі. Толькі такі ўзважаны падыход прымальны для ўдзельніка, які выклікаецца распачаць якія-небудзь дзеянні на падставе кансенсусу, які складаецца ў абмеркаванні..

Меркаванні меншасці, як правіла, адлюстроўваюць істотныя аспекты пытання, а таму дыскусія павінна ставіць сваёй мэтай дасягненне найболей прымальнага кампрамісу. У сітуацыях, калі працягласць дыскусіі ўсталявана загадзя, не з усімі ўдзельнікамі атрымоўваецца дасягнуць кампрамісу ў пастаўленыя тэрміны. У гэтай сітуацыі варта выбраць такі варыянт, які задаволіць асноўны лік удзельнікаў (а не проста адносная большасць). Простае ігнараванне аргументаў меншасці здольна толькі прывесці да незлічоных праблем. Першае, тым самым можна выпусціць з-пад увагі важныя аспекты пытання, на якія паказвае меншасць, і ўжо неўзабаве можа быць прапанавана перагледзець кансенсус. Другое, такія дзеянні, верагодна, пакінуць процілеглы бок з пачуццём несправядлівасці і крыўды, што прывядзе да асабістага канфлікту —і, магчыма, ужо заўтра «гукнецца» вам, калі ў меншасці апыняцеся вы.

Такім чынам, прыняцце рашэнняў у Вікіпедыі не засноўваецца на фармальным падліку галасоў: Вікіпедыя —не эксперымент у вобласці дэмакратыі. Галасаванні ці апытанні самі па сабе не з'яўляюцца асновай для прыняцця рашэнняў, і ніхто не абавязаны падпарадкоўвацца іх вынікам, з выняткам некаторых адменных выпадкаў, калі гэта абумоўлена правіламі.

Новым удзельнікам, не знаёмым з паняткам кансенсусу, варта ўсвядоміць, што галасаванне здольна хутчэй пачаць абмеркаванне, а не завяршыць яго. Сапраўдныя рашэнні выпрацоўваюцца менавіта ў выніку дыскусіі. Таму пры правядзенні апытання адказы павінны падмацоўвацца аргументацыяй. Гэта паслужыць добрым пачаткам для дыскусіі і выпрацавання прымальнага кампрамісу. Бывае і так, што ўдзельнік, які добра падрыхтаваўся, можа практычна ў адзіночку схіліць шалі вялікай дыскусіі ў бок сваёй пазіцыі.

Выключэнні[правіць | правіць зыходнік]

Існуюць выключэнні, калі рашэнні прымаюцца інакш, без пошуку кансенсусу:

  • Заявы Джымба, Рады павераных фонду Вікімедыя ці распрацоўшчыкаў праграмнага забеспячэння Mediawiki, якія дакранаюцца пытанняў заканадаўства (абарона аўтарскіх праў, абарона асабістай інфармацыі, пытанні дыфамацыі) ці нагрузкі на сэрверы праекта, адразу ж набываюць статус правіла.
  • Правілы раздзела Вікіпедыі на беларускай мове не распаўсюджваюцца на дзеянні прадстаўнікоў адміністрацыі «Фонду Вікімедыя» ў дачыненні ўтрымання вызначаных артыкулаў, якія маюць мэтай выдаленне спрэчнага ці незаконнага ўтрымання ў звязку з паступаючымі скаргамі.
  • Рашэнні, прынятыя ўсярэдзіне аднаго з праектаў, не могуць змяняць больш агульных рашэнняў, прынятых на аснове шырэйшага кансенсусу. У рамках таго ці іншага праекта не можа быць прынятая пастанова пра тое, што на артыкулы праекта не распаўсюджваецца тое ці іншае агульнае правіла.
  • Прынцыпы Фонду Вікімедыя ўяўляюць сабою базавыя прынцыпы ўсіх праектаў Вікімедыя і, такім чынам, засноўваюцца на найболей дасягальным кансенсусе ў рамках усіх праектаў Вікімедыя. Гэтыя кансэнсусы маюць фундаментальны характар, і імі вызначаюцца ўсе астатнія дамовы Вікімедыя і Вікіпедыі.

Выкарыстанне старонак абмеркаванняў[правіць | правіць зыходнік]

Працэс пошуку кансенсусу не патрабуе абавязковага выкарыстання старонак абмеркавання, аднак па магчымасці для арганізацыі дыскусій варта выкарыстоўваць менавіта гэтыя старонкі. Перад занясеннем істотных правак карысна зазірнуць на старонку абмеркавання артыкула, каб высвятліць, ці не абмяркоўвалася гэта пытанне раней. У іншых выпадках праўце смела, бо самае галоўнае ў Вікіпедыі —гэта ўдасканаленне артыкулаў.

Каментарыі да правак абмежаваны па даўжыні і могуць быць няправільна вытлумачаны. У многіх выпадках узнікаюць непаразуменні, калі нечаканая праўка зроблена да таго, як аргументы ў карысць яе былі астаўлены на старонцы абмеркавання. Таму ва ўсіх спрэчных і далікатных сітуацыях рэкамендуецца выкарыстоўваць старонкі абмеркавання для аргументацыі істотных змен перад іх занясеннем. І наадварот — калі вы не ўпэўнены ў дачыненні чыёй-небудзь праўкі, пачакайце нейкі час, і на старонцы абмеркавання, магчыма, з'явіцца каментарый да яе.

Глядзі таксама[правіць | правіць зыходнік]