Вінцэнт Гадлеўскі

З пляцоўкі Вікіпедыя.
Перайсці да: рух, знайсці
Вінцэнт Гадлеўскі
Вінцэнт Гадлеўскі

Вінцэнт ГАДЛЕЎСКІ (16 лістапада 1888, в. Шурычы, Ваўкавыскі павет — снежань 1942, канцлагер Трасцянец) — каталіцкі святар, беларускі палітычны і грамадскі дзеяч, публіцыст.

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Скончыў Віленскую каталіцкую духоўную семінарыю (1912) і Пецярбургскую каталіцкую духоўную акадэмію (1916). Пасвячоны ў святары 3.6.1914. У гады вучобы ў духоўнай акадэміі быў сябрам культурна-асветнага гуртка беларускіх студэнтаў.

Душпастырскую дзейнасць распачаў у 1916. Служыў вікарыем пры кафедральным касцёле ў Мінску. Пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 г. прымаў удзел у дзейнасці беларускіх культурна-адраджэнскіх, рэлігійных і палітычных арганізацый.

У сакавіку 1917 абраны ў Беларускі нацыянальны камітэт, удзельнік Усебеларускага з'езда 1917. Пасля абвяшчэння БНР (сакавік 1918) уваходзіў у склад яе Рады. Да 26.5.1918 працаваў асобаўпаўнаважаным у камісіі па бежанскіх справах пры Радзе БНР.

Адзін з заснавальнікаў і лідараў Беларускай хрысціянскай дэмакратыі, рэдагаваў газету «Крыніца». Выкладаў у Нясвіжскай беларускай семінарыі. На пачатку 1920-х гадоў пераехаў на Віленшчыну, дзе ў міжваеннае дваццацігоддзе шырока займаўся нацыянальна-рэлігійнай і культурна-асветнай дзейнасцю. З 1924 пробашч касцёла ў мяст. Жодзішкі Свянцянскага павета. У 1925 і 1927 арыштаваны польскімі ўладамі, у 1927 асуджаны на 2 гады турмы.

З 1929 жыў у Вільні. Служыў капеланам у шпіталі, выконваў абавязкі прэфекта ў школе пры кляштары бернардзінак. Адзін з заснавальнікаў Беларускага каталіцкага выдавецтва ў Вільні (кастрычнік 1928). У 1930 пераклаў на беларускую мову Новы запавет (выдадзены ў Вільні ў 1939). У 1936 выйшаў з Беларускай хрысціянскай дэмакратыі, не пагадзіўшыся на яе рэарганізацыю ў Беларускае народнае аб'яднанне. Арганізаваў і ўзначаліў выданне газеты «Беларускі фронт», у якой шырока выступаў як публіцыст.

З пачаткам II сусветнай вайны пераехаў у Каўнас, з чэрвеня 1940 у Варшаве. У чэрвені 1941 увайшоў у створаны ў Берліне Беларускі нацыянальны цэнтр.

З верасня 1941 у Мінску. Падчас нямецкай акупацыі быў прызначаны галоўным школьным інспектарам пры генеральным камісарыяце Беларусі (кастрычнік 1941), кіраваў працай над падрыхтоўкай праграм навучання для беларускіх пачатковых школ, адначасова быў сябрам Цэнтралі Беларускай народнай самапомачы. Правіў службу ў Чырвоным касцёле ў Мінску.

Ад пачатку быў вялікім прыхільнікам немцаў, лічыў, што па сканчэнні вайны немцы аддадуць беларусам усё кіраўніцтва на Беларусі, спрабаваў выкарыстаць супрацоўніцтва з немцамі для мабілізацыі беларускіх патрыятычных сіл.[1] Гадлеўскі разам з Янам Станкевічам спрабаваў наладзіць у Беларусі культурна-асветную працу, але іх планы былі перапынены нямецкім кіраўніцтвам, генеральны камісарыят нават забараніў ксяндзу зносіцца непасрэдна са школьнымі аддзеламі акругі.[2] Быў адным з падпісантаў вядомай адозвы да беларускага народа, якая заклікала беларусаў змагацца супраць бальшавіцкай Расіі.[3]

Неўзабаве Гадлеўскі пачаў крытыкаваць нямецкую палітыку ў дачыненні да беларускага народа. Быў арыштаваны нямецкай паліцыяй у Мінску ў ноч на 24 снежня 1942. Акупанты прапанавалі яму працу ў Рызе, але той адмовіўся[4]. Неўзабаве закатаваны.

Зноскі

  1. Язэп Найдзюк, Іван Касяк. Беларусь учора… С. 273.
  2. Язэп Найдзюк, Іван Касяк. Беларусь учора… С. 274.
  3. Язэп Найдзюк, Іван Касяк. Беларусь учора… С. 294.
  4. Язэп Найдзюк, Іван Касяк. Беларусь учора… С. 298.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]

Commons