Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч

Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч
Вінцэнт-Якуб Дунін-Марцінкевіч
1863
Імя пры нараджэнні:	Вінцэнт-Якуб Дунін-Марцінкевіч
Псеўданімы:	Навум Прыгаворка
Дата нараджэння:	4 лютага 1808
Месца нараджэння:	фальв. Панюшкавічы, Расійская імперыя
Дата смерці:	29 снежня 1884
Месца смерці:	Люцынка, Расійская імперыя
Грамадзянства:	Расійская імперыя,
Род дзейнасці:	празаік, паэт, драматург.
Кірунак:	камедыя
Жанр:	сатыра
Дэбют:	«Сялянка»

Вінцэ́нт-Яку́б Ду́нін-Марцінке́віч (4 лютага 1808 — 29 снежня 1884; Псеўданімы: Навум Прыгаворка) — беларускі драматург, паэт, тэатральны крытык, заснавальнік нацыянальнай драматургіі, тэатра.

Біяграфія

Нарадзіўся ў фальварку Панюшкавічы (цяпер Бабруйскі раён) у сярэднезаможнай шляхецкай сям'і. Скончыў Бабруйскую павятовую школу (1824). Вучыўся ў Пецярбургскім універсітэце (Па другіх звестках — у Віленскам універсітэте) на медыцынскім факультэце, які з-за адсутнасці матэрыяльных сродкаў не закончыў. З 1827 года служыў у Мінскай епархіяльнай кансісторыі, Мінскай крымінальнай палаце. У 1840 годзе пакінуў службу, набыў фальварак Люцынка каля мястэчка Івянец. Тут разгарнулася яго культурна-асветная, літаратурная і тэатральная дзейнасць і прайшлі ўсе наступныя гады жыцця. Падчас паўстання 1863 — 64 гадоў абвінавачваўся ў распаўсюджванні «шкодных для ўрада» ідэй, быў арыштаваны, знаходзіўся пад следствам, потым выпушчаны пад нагляд паліцыі.

Творчасць

Пісаў па-беларуску і па-польску. Творчую дзейнасць пачаў з оперных лібрэта, першыя з якіх не захаваліся. У 1846 годзе ў Вільні надрукаваны яго драматычны твор «Сялянка» («Ідылія»; пастаноўка ажыццёўлена ў Мінску ў 1852 годзе). У 1850-я гады стварыў шэраг паэтычных твораў, вершаваных аповесцяў і апавяданняў — «Вечарніцы» і «Гапон» (1855), «Купала» (1856), «Шчароўскія дажынкі» (1857), «Травіца брат-сястрыца» і «Быліцы, расказы Навума» (напісана ў 1857 годзе). Пісаў таксама творы на польскай мове: «Благаславёная сям'я» і «Славяне ў ХІХ ст.» (1856). У 1859 годзе пераклаў на беларускую мову паэму Адама Міцкевіча «Пан Тадэвуш». Арганізаваў тэатральную трупу — першы беларускі тэатр, які ладзіў спектаклі ў Люцынцы, а таксама ў Мінску, Бабруйску і іншых месцах. У 1860-я — 1870-я гады напісаў камедыі «Пінская шляхта» і «Залёты». Значная частка яго твораў, у тым ліку камедыі, не ўбачылі свету пры жыцці аўтара.

Распрацаваў у беларускай літаратуры новыя жанры: вершаваная аповесць і апавяданне. Таксама лічыцца пачынальнікам беларускай нацыянальнай драматургіі.

Пачаўшы пісаць, ён сутыкнуўся з тымі самымі цяжкасцямі, што і ўсе літаратары гэтага перыяду — адсутнасцю ўнармаванай беларускай мовы (не было слоўнікаў і граматык). Нягледзячы на гэта, ён здолеў выйсці за вузкія дыялектныя межы і зарыентаваўся на агульнанародныя моўныя сродкі (пачаў ужываць формы словаў, якія былі вядомыя ва ўсёй Беларусі).

Памяць

Імя Вінцэнта Дунін-Марцінкевіча носіць вулiца ў Мiнску. Таксама iмя В. Дуніна-Марцінкевіча носiць Магілёўскі абласны тэатр драмы і камедыі ў Бабруйску. Міністэрства культуры Беларусі і Беларускі саюз тэатральных дзеячаў (БСТД) заснавалі тэатральную прэмію імя Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча. У Беларусі існуе Міжнародны фестываль нацыянальнай драматургіі, які таксама носіць імя драматурга. 4 лютага 2008 года Нацыянальны банк Беларусі ўвёў у абарачэньне памятныя манэты «В. Дунін-Марцінкевіч. 200 год». Пошта Беларусi у 2008 годзе выпусціла марку, прысвечаную пісьменніку.

• Манеты i маркi
• 
• 

Выбраная бібліяграфія

• Hapon: powieść białoruska, z prawdziwego zdarzenia, w języku białoruskiego ludu napisana: ozdobiona 4 rycynami / przez Wincentego Dunin Marcinkiewicza. — Mińsk: nakładem księgarzy mińskich braci Bejlinów, 1855. — 125 с.
• Ciekawyś? Przeczytaj!: trzy powiastki i wierszyk ulotny / przez Wincentego Dunin Marcinkiewicza. — Mińsk: drukiem Jokiela Dworzeca, 1856. — 112 с.
• Dudarz białoruski, czyli Wszystkiego po trosze / przez Wincentego Dunin Marcinkiewicza. — Mińsk: nakładem i drukiem J. Dworca, 1857. — 117 с.
• Wieczarnicy / Wincuka Dunin-Marcinkiewicza. — Pieciarburh: Zahlanie sonce i ŭ naše wakonce, 1909. — 32 c. — (Biełaruskije pieśniary; T. 5).
• Драматычныя творы / Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч. — Мн.: Мастацкая літаратура, 2006. — 124, [2] с.

Літаратура

• Кісялёў Г. Спасцігаючы Дуніна-Марцінкевіча. — Мн., 1988.
• Навуменка І. Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч. — Мн., 1992.

Спасылкі

• ДУНІН-МАРЦІНКЕВІЧ Вінцэнт