Гарадскі пасёлак Акцябрскі

Гарадскі пасёлак Акцябрскі Сцяг Герб 52.647222, 28.88333352°38′50″ пн. ш. 28°53′00″ у. д.52.647222° пн. ш. 28.883333° у. д.    Краіна Беларусь Рэгіён Гомельская вобласць Раён Акцябрскі раён Гарадскі пасёлак з 1954 Афіцыйная мова беларуская мова Насельніцтва (2009) 7367 чалавек Часавы пояс UTC+2 Тэлефонны код +375 2357 Паштовы індэкс 247300 Аўтамабільны код 3

Акцябрскі Акцябрскі

Акця́брскі — гарадскі пасёлак у Гомельскай вобласці Беларусі, цэнтр Акцябрскага раёна, на р. Нератоўка. Знаходзіцца ў 190 км ад Гомеля. Прыпыначны пункт на чыгунцы Бабруйск — Рабкор. Аўтадарогамі злучаны з Глускам, Азарычамі, Парычамі, Капаткевічамі. Насельніцтва 7,3 тыс. чал. (2010).

Гісторыя

Утвораны 31 жніўня 1954 г. ў выніку аб'яднання вёсак Карпілаўка, Рудабелка і Рудня з атрыманнем статуса райцэнтра. Вёска Рудабелка вядомая з сярэдзіны XV ст. як вялікакняжацкае ўладанне, здавалася ў заставу (арэнду) Радзівілам, Вішнявецкім і інш. З 1685 г. зрабілася прыватнай ўласнасцю Радзівілаў. У канцы XVIII ст. належала памешчыку Дамініку Лапе, які заснаваў тут маёнтак Карпілаўка і ў 1-й палове XIX ст. правёў буйныя меліярацыйныя мерапрыемствы. У 1863 г. аткрыта народнае вучылішча. У 1918—1920 гг. існавала «Рудабельская рэспубліка» (захаванне Савецкай улады на тэрыторыі, акупіраванай спачатку нямецкімі, а потым — польскімі войскамі). 28 чэрвеня 1939 г. быў утвораны Акцябрскі раён Палескай вобласці з цэнтрам у Карпілаўцы.
У час Вялікай Айчыннай вайны — адзін з цэнтраў Акцябрска-Любанскай партызанскай зоны (існавала Савецкая ўлада, працавалі школы, выдаваліся газеты). У пачатку красавіка 1942 г. у ходзе карнай аперацыі немцаў усе 3 вёскі (Карпілаўка, Рудабелка і Рудня) амаль цалкам спаленыя, знішчана больш 2,5 тыс. жыхароў. Вызвалены 27 чэрвеня 1944 г.
У 1962—1966 гг — у Светлагорскім раёне .

Помнікі

Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан. Вул. Савецкая. У 59 магілах пахаваны 272 воіны Чырвонай Арміі (загінулі ў чэрвені 1944 года пры вызваленні раёна ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў) і 41 партызан (загінулі ў Вялікую Айчынную вайну). У 1959 годзе пастаўлены помнік — скульптура воіна (рэканструяваны ў 1984 годзе).

Магіла ахвяр фашызму. Вул. Бумажкова. Пахаваны астанкі 643 жыхароў, якіх 2 красавіка 1942 года спалілі жывымі карнікі ў памяшканні клуба спіртзавода. У 1959 годзе пастаўлены абеліск.

Магіла ахвяр фашызму. Вул. Гастэлы. Пахаваны астанкі 486 жыхароў былой вёскі Карпілаўка, якіх 3 красавіка 1942 года расстралялі, а потым спалілі карнікі. У 1959 годзе пастаўлены абеліск.

Магіла ахвяр фашызму. Вул. Савецкая, каля сярэдняй школы № 1. Пахаваны астанкі 700 жыхароў, якіх 2 красавіка 1942 года расстралялі, а потым спалілі карнікі. У 1972 годзе на магіле пастаўлены помнік — скульптура жанчыны ў жалобе.

Магіла ахвяр фашызму. За 0,5 км ад пасёлка, каля дарогі на Азарычы. Пахаваны астанкі 800 жыхароў былой вёскі Рудня, якіх 2 красавіка 1942 года спалілі карнікі. У 1975 годзе ўстаноўлены 2 стэлы.

Мемарыяльная дошка ў гонар партызан. Партызанская плошча, на будынку раённага Савета дэпутатаў. Устаноўлена ў 1959 годзе ў памяць аб знаходжанні ў Рудабелцы цэнтра партызанскай зоны.

Мемарыяльная дошка на месцы базіравання Акцябрскага падпольнага райкома КП(б)Б і штаба 123-й партызанскай брыгады імя 25-годдзя БССР. Устаноўлена ў 1959 годзе на будынку № 40 па вуліцы Савецкай.

Помнік Ц. П. Бумажкову. Устаноўлены ў 1961 годзе на вул. Савецкай, перад кінатэатрам.

Помнік Леніну (1953 год). Партызанская плошча.

Помнік «Барацьбітам за Савецкую ўладу». Цэнтральная плошча.

Сцяна прысвячэння — помнік Героям Савецкага Саюза — воінам-землякам і воінам, атрымаўшым гэта званне за вызваленне Акцябрскага раёна. Цэнтральная плошча.

Насельніцтва

Для пасёлка характэрна наступная дынаміка змянення колькасці жыхароў (паводле перапісаў):

• 1959 — 2954 чал.
• 1970 — 4273 чал.
• 1979 — 5825 чал.
• 1989 — 7253 чал.
• 1999 — 8440 чал.
• 2009 — 7367 чал.

Планіроўка

Планіроўка квартальная, выцягнутая з поўдня на поўнач. Рака падзяляе пасёлак на паўночную і паўднёвую часткі. Асноўным планіровачным ядром з'яўляецца цэнтральная плошча, вакол якой размешчаны адміністрацыйныя будынкі, гандлёвы цэнтр і асноўныя месцы адпачынку. На ўсходзе ў апошнія дзесяцігоддзі склаўся мікрараён, забудаваны 3- і 5-павярховымі жылымі дамамі. У 1987—93 гадах у асноўным на поўначы пасёлка ўзведзена 189 мураваных, катэджнага тыпу дамоў, у якіх размясціліся перасяленцы з забруджаных радыяцыяй месц пасля Чарнобыльскай аварыі 1986 г. На месцы былой лесапілкі ў цэнтры пасёлка будуецца новы квартал (з 2010 года). Карта пасёлка

Эканоміка

Прадпрыемствы харчовай (завод сухога абястлушчанага малака, хлебазавод), дрэваапрацоўчай прамысловасці. Цэнтр КСУП "Саўгас «Акцябрскі». Камбінат бытавога абслугоўвання, аўтапарк, райаграсэрвіс, лясгас, будаўнічая арганізацыя. Гасцініца «Арэса». Метэастанцыя.

Сацыяльная сфера

Прафесійна-тэхнічнае вучылішча сельскай гаспадаркі, раённая гімназія, 2 сярэднія, дзіцяча-юнацкія спартыўная і музычная (адкрыта 01.09.1969) школы, 3 дашкольныя ўстановы, Дом культуры, Цэнтр гісторыі і культуры (з 14.11.1995), карцінная галерэя (з 1990 года), 2 бібліятэкі, кінатэатр, райбальніца, 2 аптэкі, раённы вузел сувязі, друкарня, заапарк. Выдаецца раённая газета «Чырвоны Кастрычнік» (з 1939 года). 23.11.1996 года адкрыта праваслаўная Свята-Пакроўская царква, будуецца рымска-каталіцкі касцёл.

Культура

• Карцінная галерэя імя Леаніда Ніканоравіча Дробава

Вядомыя ўраджэнцы

Л. Я. Адзінец — удзельнік барацьбы за Савецкую ўладу на Беларусі, грамадзянскай вайны, адзін з арганізатараў Мінскага падполля ў час Вялікай Айчыннай вайны.
М. Дз. Лапа — дзекабрыст.
А. Р. Салавей — удзельнік барацьбы за Савецкую ўладу на Беларусі, герой грамадзянскай вайны.

Літаратура

• Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0
• Памяць: Гiсторыка-дакументальная хронiка Акцябрскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 1997.