Герой Беларусі

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Герой Беларусі
Hero of Belarus ribbon bar.png Medal Hero of Belarus.svg
Краіна

Flag of Belarus.svg Беларусь

Тып

званне

Каму ўручаецца

грамадзяне Рэспублікі Беларусь, замежныя грамадзяне, асобы без грамадзянства

Падставы ўзнагароджання

за выключныя заслугі перад дзяржавай і грамадствам, звязаныя з подзвігам, здзейсненым у імя свабоды, незалежнасці і працвітання Рэспублікі Беларусь

Статус

уручаецца

Статыстыка
Параметры

дыяметр — 33 мм, матэрыял — золата 585 пробы

Дата заснавання

13 красавіка 1995 года

Першае ўзнагароджанне

21 лістапада 1996 года

Колькасць узнагароджанняў

11

Герой Беларусі — вышэйшая ступень адрознення ў Рэспубліцы Беларусь.

Заснавана Пастановай Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь № 3726-XII ад 13 красавіка 1995 года[1]. На сённяшні дзень дадзеная Пастанова заменена Законам Рэспублікі Беларусь ад 18 мая 2004 года № 288-З[2]. Прысвойваецца указам Прэзідэнта за выключныя заслугі перад дзяржавай і грамадствам[2]. Медаль вырабляецца ў г. Гомель (завод «Ювелір», філіял гомельскага вытворчага аб'яднання «Крышталь»[3]).

Званне «Герой Беларусі» прысвойваецца толькі адзін раз. Асобам, удастоеным звання «Герой Беларусі», уручаецца знак асаблiвай адзнакi — медаль Героя Беларусі[2].

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Званне было ўведзена 13 красавіка 1995 г. як частка новай сістэмы дзяржаўных узнагарод незалежнай Беларусі[4]. Беларуская ўзнагародная сістэма стала лагічным працягам ўзнагароднай сістэмы СССР. Званне «Герой Беларусі» аналагічнае званню «Герой Савецкага Саюза». Асноўнае адрозненне заключаецца ў тым, што званне Героя Савецкага Саюза прысвойвалася ў асноўным за здзяйсненне подзвігу або выдатныя заслугі падчас баявых дзеянняў, тады як званне «Герой Беларусі» прысвойваецца ў тым ліку і за дасягненні ў эканамічнай, сацыяльнай і культурнай сферах[5][6]. Такім чынам, калі працягваць аналогію са ўзнагароднай сістэмай СССР, можна зрабіць выснову, што званне «Герой Беларусі» як бы аб'ядноўвае ў сабе званні «Герой Савецкага Саюза» і «Герой Сацыялістычнай Працы».

Упершыню званне было прысвоена (пасмяротна) у 1996 годзе падпалкоўніку авіяцыі Уладзіміру Карвату, які адвёў падаючы самалёт ад вёскі. На дадзены момант званне Героя Беларусі было нададзена 11 людзям[7].

Прадстаўленне да ўзнагароды і ўзнагароджанне[правіць | правіць зыходнік]

Марка 2008 года з выявай медаля

Згодна з Канстытуцыяй Рэспублікі Беларусь, узнагароджанне дзяржаўнымі ўзнагародамі — адна з функцый Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь[8].

Больш падрабязна працэс прысваення звання і ўзнагароджання разгледжаны ў Законе Рэспублікі Беларусь ад 18 мая 2004 года № 288-З «Аб дзяржаўных узнагародах Рэспублікі Беларусь».

Па закону, кожны калектыў работнікаў, а таксама дзяржаўныя органы ўсіх узроўняў і кіруючыя органы грамадскіх аб'яднанняў у Рэспубліцы Беларусь маюць права распачаць хадайніцтва аб прысваенні звання. На кожную асобу, што прадстаўляецца да ўзнагароджання, у калектыве работнiкаў пасля папярэдняга абмеркавання кандыдатуры на сходзе складаецца ўзнагародны ліст, у якім выкладаюцца дадзеныя пра асобу кандыдата і яго заслугі. Дадзены ўзнагародны лiст спачатку падпісваецца кіраўніком арганізацыі, да якой належыць калектыў, а затым кіраўнікамі вышэйстаячых арганізацый.

Хадайніцтва аб узнагароджанні калектывы работнікаў накіроўваюць на ўзгадненне ў адпаведны мясцовы выканаўчы і распарадчы орган, затым адпаведна ў абласны або Мінскі гарадскі выканаўчы камітэт.

Узгодненыя хадайніцтвы накіроўваюцца па падпарадкаванасцi ў адпаведныя міністэрствы, іншыя рэспубліканскія органы дзяржаўнага кіравання, кіруючыя органы грамадскіх аб'яднанняў, у якіх разглядаюцца калегіяльнымі органамі гэтых арганізацый.

Пасля разгляду хадайніцтва калегіяльнымі органамі рэспубліканскіх органаў дзяржаўнага кіравання альбо грамадскіх арганізацый хадайніцтва накіроўваецца ў Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь.

Пасля атрымання заключэння ў Дзяржаўным сакратарыяце Савета Бяспекі Рэспублікі Беларусь прадстаўленне аб узнагароджанні уносіцца Прэзідэнту Рэспублікі Беларусь праз Адміністрацыю Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.

Прысваенне звання «Герой Беларусі» ажыццяўляецца Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь. Рашэнне аб прысваенні звання афармляецца шляхам прыняцця Указа Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь[2].

Уручэнне медалі Героя Беларусі ажыццяўляецца, як правіла, Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь альбо, па яго даручэнні, іншымі службовымі асобамі, спіс якіх усталяваны ў артыкуле 65 Закона[2]. Уручэнне праводзіцца ва ўрачыстай абстаноўцы не пазней, чым праз два месяцы з дня падпісання ўказа[2].

Узнагароджанні[правіць | правіць зыходнік]

Згодна з артыкулам 3 Закона Рэспублікі Беларусь ад 18 мая 2004 года № 288-З «Аб дзяржаўных узнагародах Рэспублікі Беларусь», званне можа быць прысвоена не толькі грамадзянам рэспублікі, але і замежным грамадзянам і асобам без грамадзянства[2]. На сённяшні дзень званне было прысвоена толькі грамадзянам Беларусі. Грамадзянін Расіі, памерлы Герой Расійскай Федэрацыі Вадалажскі Васіль Аляксандравіч(руск.) бел., быў прыроўнены да Герояў Беларусі за заслугі перад Рэспублікай Беларусь. Званне «Герой Беларусі» яму не было прысвоена, але на членаў яго сям'і былі распаўсюджаныя льготы, устаноўленыя для членаў сем'яў Герояў Беларусі[9].

Спіс Герояў Беларусі[правіць | правіць зыходнік]


п/п
Фота Прозвішча
Імя Па-бацьку
Прафесія альбо пасада
на момант узнагароджвання
Дата
ўзнагароджвання
Нумар Указа
Прэзідэнта
Рэспублікі Беларусь
За што ўзнагароджаны Даты жыцця
1 Stamp of Belarus. Karvat V. N.jpg Уладзімір Мікалаевіч Карват
(пасмяротна)
Падпалкоўнік авіяцыі 1996-11-21 21 лістапада 1996 484[10] Загінуў пры выкананні вучэбна-трэніровачнага палёту, адвядучы падаючы самалёт ад населенага пункта[11] 28.11.195823.05.1996
2 Medal Hero of Belarus.svg Павел Лук'янавіч Марыеў Генеральны дырэктар вытворчага
аб'яднання «БелАЗ»
2001-06-29 29 чэрвеня 2001 360[12] За працу на прадпрыемстве «БелАЗ» (Жодзіна)[11] 16.06.1938
3 DubkoAI.jpg Аляксандр Іосіфавіч Дубко
(пасмяротна)
Старшыня Гродзенскага аблвыканкама 2001-06-30 30 чэрвеня 2001 361[13] За ўклад у развіццё сельскай гаспадаркі Гродзенскай вобласці[11] 14.01.193804.02.2001
4 Карчміт М. А..jpg Міхаіл Аляксандравіч Карчміт Старшыня агракамбіната «Сноў»
Нясвіжскага раёна
2001-06-30 30 чэрвеня 2001 362[14] За ўклад у развіццё сельскай гаспадаркі Нясвіжскага раёна Мінскай вобласці, а таксама за працу ў Камісіі па рэгіянальнай палітыцы Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь[11] 01.02.194922.05.2004
5 Крамко В. І..jpg Віталь Ільіч Крамко Cтаршыня сельскагаспадарчага
калектыўнага прадпрыемства
«Кастрычнік» Гродзенскага раёна
2001-06-30 30 чэрвеня 2001 362[14] За працу ў калгасе «Прагрэс» і СВК «Кастрычнік-Гродна» Гродзенскага раёна Гродзенскай вобласці[11] 15.02.194103.04.2009
6 Высоцкі М. С..jpg Міхаіл Сцяпанавіч Высоцкі Генеральны дырэктар Навукова-інжынернага
рэспубліканскага унітарнага
прадпрыемства «Белаўтатрактарабудаванне»
Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
2006-03-01 1 сакавіка 2006 135[15] За ўклад у развіццё беларускага аўтамабілебудавання[11] 10.02.192825.02.2013
7 Пётр Пракаповіч.jpeg Пётр Пятровіч Пракаповіч Кіраўнік Праўлення Нацыянальнага
банка Рэспублікі Беларусь
2006-03-01 1 сакавіка 2006 135[15] За працу ў банкаўскай сістэме Рэспублікі Беларусь[11] 03.11.1942
8 Medal Hero of Belarus.svg Васіль Апанасавіч Равяка Кіраўнік сельскагаспадарчага вытворчага
кааператыва «Прагрэс — Верцялішкі»
2006-03-01 1 сакавіка 2006 135[15] За працу ў СПК «Прагрэс — Верцялішкі» Гродзенскага раёна Гродзенскай вобласці[11] 15.07.1948
9 Савіцкі М. А..jpg Міхаіл Андрэевіч Савіцкі Кіраўнік дзяржаўнай установы
культуры «Творчыя акадэмічныя
майстэрні жывапісу, графікі і скульптуры»
2006-03-01 1 сакавіка 2006 135[15] За развіццё беларускага жывапісу[11] 18.02.192208.11.2010
10 Filaret, Metropolitan of Minsk and Slutsk.jpg Мітрапаліт Філарэт
(Кірыл Варфаламеевіч Вахрамееў)
Мітрапаліт Мінскі і Слуцкі,
Патрыяршы Экзарх усяе Беларусі
2006-03-01 1 сакавіка 2006 136[16] За выключны асабісты ўклад у духоўнае адраджэнне беларускага народа[11] 21.03.1935
11 Darja Domracheva 2.jpg Дар'я Уладзіміраўна Домрачава Біятланістка, трохразовая Алімпійская чэмпіёнка 2014-02-17 17 лютага 2014 [17] За здзяйсненне спартыўнага подзвігу (3-х разовы алімпійскі чэмпіён) 03.08.1986

Прывілеі[правіць | правіць зыходнік]

Першапачаткова, сацыяльныя льготы і прывілеі для асоб, якія атрымалі званне «Герой Беларусі», згодна з Пастановай Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь ад 13 красавіка 1995 г. № 3727-XII, прыраўноўваліся да льгот Герояў Савецкага Саюза, Герояў Сацыялістычнай Працы, а таксама поўных кавалераў Славы і Працоўнай славы[18]. Гэта было таксама напісана ў Палажэнні аб Героя Беларусі, зацверджаным у Законе Рэспублікі Беларусь ад 2 ліпеня 1997 № 49-З[19]. Гэтыя льготы апісаны ў Законе Рэспублікі Беларусь ад 21 лютага 1995 г. № 3599-XII[20].

На сённяшні дзень гэта пытанне рэгулюецца Законам Рэспублікі Беларусь ад 14 чэрвеня 2007 года № 239-З «Аб дзяржаўных сацыяльных ільготах, правах і гарантыях для асобных катэгорый грамадзян». Паводле гэтага закона, Героі Беларусі маюць права:

  • на бясплатнае забеспячэнне лекавымі сродкамі, якія выдаюцца па рэцэптах лекараў у межах пераліку асноўных лекавых сродкаў (Глава 2, артыкул 10);
  • на бясплатны выраб i рамонт зубных пратэзаў у дзяржаўных арганiзацыях аховы здароўя па месцы жыхарства і права на бясплатнае забеспячэнне iншымi тэхнiчнымi сродкамі рэабілітацыі ў адпаведнасці з Дзяржаўным рэестрам тэхнічных сродкаў сацыяльнай рэабілітацыі (Глава 2, артыкул 11). Дадзены рэестр зацверджаны Пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 11 снежня 2007 г. № 1772[21];
  • на атрыманне грашовай дапамогі на аздараўленне альбо, замест грашовай дапамогі, на пазачарговае бясплатнае санаторна-курортнае лячэнне або аздараўленне (Глава 2, артыкул 12). Грашовая дапамога, яе памеры і ўмовы яе атрымання рэгулююцца Пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 31 студзеня 2008 № 146[22];
  • на бясплатны праезд на ўсіх відах гарадскога пасажырскага транспарту (акрамя таксі) незалежна ад месца жыхарства, а для пражываючых у сельскай мясцовасцi — таксама на аўтамабільным транспарце агульнага карыстання рэгулярных мiжгароднiх зносiн у межах адмiнiстрацыйнага раёна па месцы жыхарства (Глава 3, артыкул 13);
  • на бясплатны праезд на чыгуначным, водным і аўтамабільным пасажырскім транспарце агульнага карыстання рэгулярных прыгарадных зносін (акрамя таксі) (Глава 3, артыкул 14);
  • на бясплатны праезд (па талонах, якiя выдаюцца адпаведнымі дзяржаўнымі органамі Рэспублікі Беларусь) адзін раз у год (туды і назад) на ўнутраных лiнiях воднага, паветранага, аўтамабiльнага пасажырскага транспарту агульнага карыстання рэгулярных міжгародніх зносін або ў пасажырскiх цягнiках цi вагонах фармiравання Беларускай чыгункi ва ўнутрырэспублiканскiм паведамленні (Глава 3, артыкул 15);
  • вызваленне ад платы і (або) карыстанне жылым памяшканнем у межах 20 квадратных метраў агульнай плошчы займаемага жылога памяшкання (Глава 4, артыкул 16);
  • вызваленне ад платы за камунальныя паслугі (гарачае і халоднае водазабеспячэнне, каналізацыя, газ, электрычная і цеплавая энергія, вываз і абясшкоджванне цвёрдых бытавых адходаў, карыстанне ліфтамі) па ўстаноўленых заканадаўствам Рэспублікі Беларусь тарыфах у межах зацверджаных нормаў спажывання, а для пражываючых у дамах без цэнтральнага ацяплення — ад платы за паліва, якое набываецца ў межах нормаў, устаноўленых для продажу насельніцтву Беларусі (Глава 4, артыкул 16);
  • на першачарговую аднаразовую бясплатную ўстаноўку кватэрнага тэлефона пры працягласцi абаненцкай лініі не больш за 500 метраў (Глава 4, артыкул 17);
  • на бясплатнае карыстанне кватэрным тэлефонам (акрамя мiжгароднiх i мiжнародных размоў) (Глава 4, артыкул 18);

Фінансаванне расходаў, звязаных з прадастаўленымі вышэй ільготамі, ажыццяўляецца за кошт сродкаў рэспубліканскага і мясцовага бюджэтаў, а таксама за кошт сродкаў дзяржаўнага сацыяльнага страхавання[23].

Нашэнне[правіць | правіць зыходнік]

Згодна з артыкулам 5 Закона № 288-З, медаль Героя Беларусі носіцца на левым баку грудзей над ордэнамі і медалямі. Згодна з артыкулам 69 таго ж Закона, пры наяўнасцi ў асобы дзяржаўных узнагарод СССР, БССР, узнагароды СССР, БССР i замежных дзяржаў размяшчаюцца пасля медаля Героя Беларусі. Замест ордэнаў i медалёў Рэспублiкi Беларусь узнагароджаныя могуць насіць сімвалы дзяржаўных узнагарод Рэспублікі Беларусь, узоры і парадак нашэння якіх устанаўліваюцца Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь[24].

Заўвагі[правіць | правіць зыходнік]

  1. Закон Республики Беларусь от 13 апреля 1995 года № 3726-XII «О государственных наградах Республики Беларусь» (руск.) . Bankzakonov.com. Архівавана з першакрыніцы 28 студзеня 2012. Праверана 26 лютага 2010.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 Закон Республики Беларусь от 18 мая 2004 года № 288-З «О государственных наградах Республики Беларусь» (руск.) . Национальный правовой Интернет-портал Республики Беларусь. Архівавана з першакрыніцы 26 кастрычніка 2011. Праверана 26 лютага 2010.
  3. Герои Беларуси. Фильм седьмой (руск.) . Столичное телевидение (Минск). Архівавана з першакрыніцы 26 кастрычніка 2011. Праверана 26 лютага 2010.
  4. А.В. Тетерник Наградная система Республики Беларусь (1991—2004 гг.) (русский) // Крынiцазнаўства i спецыяльныя гiстарычныя дысцыплiны. — Мiнск: БДУ, 2008. — Т. 4. — С. 216—221. — ISBN 978-985-485-903-3.
  5. Василий Рогов Просто ли в Беларуси получить государственную награду?. websmi.by. Архівавана з першакрыніцы 6 ліпеня 2013. Праверана 3 ліпеня 2013.
  6. Руслан Горбачев Что нужно сделать, чтобы заслужить в Беларуси орден? (руск.) . gazetaby.com. Архівавана з першакрыніцы 6 ліпеня 2013. Праверана 3 ліпеня 2013.
  7. Государственные награды Республики Беларусь. Награждения. belawards.narod.ru. Архівавана з першакрыніцы 28 студзеня 2012. Праверана 27 лістапада 2010.
  8. Конституция Республики Беларусь 1994 года (с изменениями и дополнениями, принятыми на республиканских референдумах 24 ноября 1996 г. и 17 октября 2004 г.). — Минск: Амалфея, 2008. — 48с. ISBN 978-985-441-712-7. (руск.) 
  9. Указ Президента Республики Беларусь от 15 июля 2002 г. № 377 «О распространении на членов семьи Героя Российской Федерации полковника Водолажского В. А. льгот, установленных для членов семей Героев Беларуси» (руск.) . Bankzakonov.com. Архівавана з першакрыніцы 28 студзеня 2012. Праверана 26 лютага 2010.
  10. Указ Президента Республики Беларусь от 21 ноября 1996 года № 484. Bankzakonov.com. Архівавана з першакрыніцы 28 студзеня 2012. Праверана 26 лютага 2010.
  11. 11,0 11,1 11,2 11,3 11,4 11,5 11,6 11,7 11,8 11,9 Герои Беларуси (руск.) . Детский правовой сайт Республики Беларусь. Архівавана з першакрыніцы 28 студзеня 2012. Праверана 26 лютага 2010.
  12. Указ Президента Республики Беларусь от 29 июня 2001 года № 360 (бел.) . Национальный правовой Интернет-портал Республики Беларусь. Архівавана з першакрыніцы 9 верасня 2012. Праверана 26 лютага 2010.
  13. Указ Президента Республики Беларусь от 30 июня 2001 года № 361 (бел.) . Национальный правовой Интернет-портал Республики Беларусь. Архівавана з першакрыніцы 8 верасня 2012. Праверана 26 лютага 2010.
  14. 14,0 14,1 Указ Президента Республики Беларусь от 30 июня 2001 года № 362 (бел.) . Национальный правовой Интернет-портал Республики Беларусь. Архівавана з першакрыніцы 14 верасня 2012. Праверана 15 лютага 2010.
  15. 15,0 15,1 15,2 15,3 Указ Президента Республики Беларусь от 1 марта 2006 года № 135 (бел.) . Национальный правовой Интернет-портал Республики Беларусь. Архівавана з першакрыніцы 4 снежня 2012. Праверана 26 лютага 2010.
  16. Указ Президента Республики Беларусь от 1 марта 2006 года № 137 (бел.) . Национальный правовой Интернет-портал Республики Беларусь. Архівавана з першакрыніцы 13 верасня 2012. Праверана 26 лютага 2010.
  17. Александр Лукашенко присвоил Дарье Домрачевой звание Героя Беларуси (бел.) . Интернет-портал Президента Белоруссии. Праверана 17 лютага 2014.
  18. Постановление Верховного Совета Республики Беларусь от 13 апреля 1995 г. №3727-XII "Об утверждении Положений о звании "Герой Беларуси", орденах и медалях Республики Беларусь" (руск.) . Bankzakonov.com. Архівавана з першакрыніцы 28 студзеня 2012. Праверана 26 лютага 2010.
  19. Закон Республики Беларусь от 2 июля 1997 г. №49-З "Об утверждении Положений о звании "Герой Беларуси", орденах, медалях и почетных званиях Республики Беларусь" (руск.) . Bankzakonov.com. Архівавана з першакрыніцы 28 студзеня 2012. Праверана 26 лютага 2010.
  20. Закон Республики Беларусь от 21 февраля 1995 года № 3599-XII "О статусе Героев Советского Союза, Героев Социалистического Труда, полных кавалеров орденов Славы, Трудовой Славы" (руск.) . Национальный правовой Интернет-портал Республики Беларусь. Архівавана з першакрыніцы 9 снежня 2012. Праверана 26 лютага 2010.
  21. Постановление Совета Министров Республики Беларусть от 11 декабря 2007 года № 1722 (руск.) . Национальный правовой Интернет-портал Республики Беларусь. Архівавана з першакрыніцы 9 верасня 2012. Праверана 26 лютага 2010.
  22. Постановление Совета Министров Республики Беларусь от 31 января 2008 года № 146 "Об утверждении Положения о порядке выплаты денежной помощи на оздоровление отдельным категориям граждан" (руск.) . Национальный правовой Интернет-портал Республики Беларусь. Архівавана з першакрыніцы 11 верасня 2012. Праверана 26 лютага 2010.
  23. Закон Республики Беларусь от 14 июня 2007 г. № 239-З "О государственных социальных льготах, правах и гарантиях для отдельных категорий граждан" (руск.) . Национальный правовой Интернет-портал Республики Беларусь. Архівавана з першакрыніцы 15 верасня 2012. Праверана 26 лютага 2010.
  24. Закон Республики Беларусь от 14 июня 2007 г. № 239-З "О государственных социальных льготах, правах и гарантиях для отдельных категорий граждан" (руск.) . Национальный правовой Интернет-портал Республики Беларусь. Архівавана з першакрыніцы 15 верасня 2012. Праверана 26 лютага 2010.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Исаева И.К. Награды Республики Беларусь — Мінск: Беларусь, 2007. — 120 с.
  • Сымон Барыс Героі Беларусі // Беларускі гістарычны часопіс. — Мінск: Інстытут гісторыі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, Беларускае таварыства «Веды», 2008. — № 4. — С. 54—55.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]

Commons