Глеб Усяславіч

Пячатка Глеба

Глеб Усяславіч (кан. 1040-х — 1119, Кіеў) — князь менскі (1073—1117).

Жыццяпіс

Сын Усяслава Брачыславіча, верагодна, другі па старшынстве пасля Барыса. У 1073 г. Глеб, верагодна, быў заручаны з дачкой Яраполка Ізяславіча — Анастасіяй, за якой, магчыма, і атрымаў Менск , які пасля смерці бацькі (1101) стаў яго ўдзелам.

Глеб, як князь менскі, накіраваў намаганіі на пашырэнне ўдзелу, амаль адразу пасля смерці бацькі пачаў вайну з братамі — выгнаў Давыда і, магчыма, Рамана. У 1104/1105 г. да Менска прыйшло аб'яднанае войска рускіх князёў — вял. кн. кіеўскі князь Святаполк накіраваў супраць Глеба ваяводу Пуцяту, Уладзімір Усеваладавіч свайго сына Яраполка, чарнігаўскі князь Алег Святаславіч хадзіў сам і прывёў з сабой глебавага брата Давыда Усяславіча. Мэтаю, магчыма, было вяртанне Давыду ўдзелу, але паход на Менск не меў поспеху, верагодна з-за таго, что вял. кн. кіеўскі Святаполк напраўдзе не хацеў паразы Глеба Усяславіча — свайго сваяка і саюзніка. Пры падтрымцы вял. кн. кіеўскага Святаполка Глеб далучыў да сваіх уладанняў землі па берагах Дняпра дзе пабудаваў крэпасці Оршу, Копысь і інш.

Манета Рэспублікі Беларусь

Пасля смерці Святаполка (16.4.1113), вял. кн. кіеўскім быў абраны Уладзімір Усеваладавіч — асноўны праціўнік Святаполка і Глеба, які разыходзіўся з імі па многіх пытаннях рускай унутранай палітыкі, у т.л. па спадчыне стальцоў. Абвастрэнне канфлікту было непазбежным. У 1116 г. Глеб напаў на зямлю дрыгавічоў і спаліў горад Слуцк, які належаў непасрэдна Уладзіміру. Уладзімір, быццам угаворваў Глеба вырашыць пытанні мірам, але Глеб быццам не хацеў прызнаваць сябе вінаватым і абвінавачваў ва ўсім самога Уладзіміра. На Менскае княства быў накіраваны ўдар шматлікага войска з трох бакоў. Смаленскі князь Вячаслаў, сын Уладзіміра, захапіў Оршу і Копысь. Аб'яднанае войска сыноў Уладзіміра Давыда і Яраполка — князя пераяслаўскага, узяло прыступам Друцк. Сам Уладзімір накіраваўся да Менску і аблажыў горад. Двухмесячная аблога не прынесла поспеху, але Уладзімір хацеў працягваць аблогу, загадаў будаваць пад менскім дзядзінцам сабе хату на зіму.

Глеб Усяславіч, пабачыўшы падрыхтоўку да вельмі працяглай аблогі, накіраваў паслоў да Уладзіміра, які згадзіўся на мірныя перамовы. Менскі князь выйшаў з горада з дзецьмі і дружынай і паабяцаў ва ўсім слухацца. Вял. кн. кіеўскі павучаў Глеба як ён павінен паводзіць сябе, вярнуў яму, паводле летапісу, Менск, такім чынам, як лічаць некаторыя даследчыкі, забраўшы значную частку ўладанняў, у т.л. Друцк і Падняпроўе. Сын Уладзіміра Яраполк вывеў у палон жыхароў захоплена Друцка і пасяліў іх у сваім Пераяслаўскім княстве пабудаваўшы горад Жэлні.

Глеб нядоўга трымаўся павучэнняў Уладзіміра, у 1117 г. напаў на смаленскія і наўгародскія воласці. На гэты раз Уладзімір паслаў свайго сына Мсціслава з вялікім войскам, ён аблажыў і ўзяў Менск, Глеб трапіў у палон, яго адправілі ў Кіеў, дзе ён памёр у 1119 г.

З крыніц вядомы тры Глебавічы — Расціслаў, Валадар і Усевалад, чыя актыўная дзейнасць прыпала на 1150-1160-я гады. В. М. Тацішчаў пад 14 мая 1134 году паведамляе пра смерць Ізяслава Глебавіча, якога лічыць полацкім князем, але на праўдзе той быў сынам Глеба Ольгавіча.

Радавод

Рурык

Глеб

Барыс

Рагвалод Васіль

Усяслаў

Ігар

ІНГЛІНГІ

Рагвалод Барыс

Іван

Еўфрасіння

Звеніслава

Святаслаў

Рагвалод

Ізяслаў

Яраполк

NN

Расціслаў

Глеб

Алег

NN

Глеб

Уладзімір

Уладзімір

Рагнеда

Валадар

Васілька

Раман

Усевалад

Сафія

РУРЫКАВІЧЫ

Ізяслаў

Брачыслаў

Давыд

Усяслаў

Брачыслаў

Валодша

Андрэй

Усяслаў

NN дачка

Васілька

Усяслаў

Брачыслаў

NN дачка

Расціслаў

літоўскія князі?

Брачыслаў

Васілька

Канстанцін

Міхаіл

Васілька

Любава

Ізяслаў

NN

Ізяслаў

Прадслава

Усевалад

Градзіслава

Марыя

Святаслаў

Кір'яна

Вячка

Вольга

Васілька (Усевалад?)

Сафія

Давыд

Барыс

Вячка

Сафія

Уладзімір Войцех

Літаратура

• Алексеев Л. В. Полоцкая земля // Древнерусские княжества Х-XIII вв. — М., 1975.
• Загарульскі Э. М. Заходняя Русь: ІХ-ХІІІ ст.: Вучэб. дапам. — Мн., 1998, − 260с.
• Заяц Ю. Л. Менская зямля // Беларускі гістарычны часопіс. 1993. № 4.
• Ляўко В. М. Смаленска-Полацкае памежжа ў Верхнім Падняпроўі (па археалагічных і пісьмовых крыніцах) // ГАЗ — № 12. — Мн., 1997.