Горад Іванава
| Горад
Іванава
|
||||||||||||||||||||||||
Іванава, да 1940 Янава — горад у Брэсцкай вобласці Беларусі, адміністрацыйны цэнтр Іванаўскага раёна, на р. Самараўка. У 132 км ад Брэста. Чыгуначная станцыя Янаў-Палескі на лініі Брэст—Пінск. Насельніцтва 16,4 тыс. чал. (2006).
|
Гісторыя [правіць]
У некаторых выданнях[1] можна сустрэць памылковае атаясамленне пачатку гісторыі палескага Янава з вёскай Порхаў, уладаннем біскупаў луцкіх. Насамрэч Порхавым звалася колішняе мястэчка, а цяпер вёска Янаў-Падляскі ў Бельскім павеце Люблінскага ваяводства Польшчы[2]. Найбольш раннія згадкі пра Янаў-Палескі датуюцца XVII стагоддзем[3].
.jpg)
У XVII ст. Янава мела статус мястэчка ў Пінскім павеце Берасцейскага ваяводства. У Трынаццацігадовую вайну 16 мая 1657 паселішча захапілі казакі, якія па працяглых катаваннях забілі тут каталіцкага місіянера Андрэя Баболі. У 1678 Я. К. Копаць заснаваў у мястэчку езуіцкую місію, якая належала да Пінскага калегіуму. У 1694 Янава перайшоло ў валоданне Ганны, дачкі Я. К. Копаця і жонкі князя Канстанціна Яна Шуйскага, пазней мястэчкам валодаў яе сын А. А. Шуйскі і ўнук Я. Н. Шуйскі[3].
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Янава апынулася ў складзе Расійскай імперыі, дзе ўвайшоў у Кобрынскі павет Гродзенскай губерні. Цягам XIX ст. мясцовасць знаходзілася ва ўладанні Арэшкаў.
У 1861 расійскія ўлады раскватаравалі ў Янава казакоў 31-га Данскога палка дзеля здушэння сялянскіх хваляванняў у мястэчку і ваколіцах. У 1884 за 1 км ад Янава прайшла Палеская чыгунка, адкрылася невялікая станцыя (цяпер Янаў-Палескі) з драўляным вакзалам, складскімі памяшканнямі, рамонтнымі майстэрнямі. Станам на 1869 у Янава існавалі драўляная праваслаўная царква, мураваны рымска-каталіцкі касцёл, капліца ў гонар Св. Андрэя Баболі, станавая кватэра, валасная ўправа, аптэка. Паводле вынікаў перапісу (1897) у мястэчку было 724 будынкі, працавалі народная вучэльня і царкоўнапрыходская школа, сукнавальная фабрыка, гарбарны і цагельны заводы, маслабойня, 4 млыны.
Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Янава апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Пінскім павеце Палескага ваяводства. Станам на 1935 тут знаходзіліся гміннае кіраванне, паштова-тэлеграфнае кіраванне, паліцэйскі пастарунак, некалькі прыватных гатэляў, лесапільня «Горбур», паравы млын «Горбур»; дзейнічала польская школа.
У 1939 Янава увайшоло ў БССР, бальшавікі змянілі гістарычную назву паселішча на рускі лад на Іванава. На 1940 тут працавалі бальніца (на 50 ложкаў), радзільны дом (на 20 месцаў), паліклініка з 4 кабінетамі, пошта, 20 тэлефонаў, 3 тэлеграфныя апараты; дзейнічалі 7-гадовая беларуская, расійская і яўрэйская школы. 15 студзеня 1940 Іванава атрымаў афіцыйны статус гарадскога пасёлка і стаў цэнтрам раёну. У Другую сусветную вайну з 27 чэрвеня 1941 да 16 ліпеня 1944 мястэчка знаходзілася пад нямецкай акупацыяй.
У 1971 Іванава атрымаў статус горада. У 1998 адбылося ўрачыстае адкрыццё помніка мастаку і кампазітару Напалеону Ордзе, ураджэнцу в. Варацэвічы. 11 сакавіка 2011 адбылося афіцыйнае зацверджанне гарадскіх сцяга і гербу[4].
- Места на старых фатаздымках
-
Капліца Св. Андрэя Баболі
-
Алтар з рэліквіямі Св. Андрэя Баболі
-
Царква
-
Вуліца мястэчка, справа сінагога
.jpg)
.jpg)
Насельніцтва [правіць]
- XIX стагоддзе: 1830 — 516 муж., з іх шляхты 10, духоўнага саслоўя 1, мяшчан-іўдзеяў 243, мяшчан-хрысціян і сялян 262[5]; 1866 — 809 чал.; 1885 — 2437 чал.; 1897 — 3041 чал.[6]
- XX стагоддзе: 1905 — 2939 чал.; 1924 — 3068 чал., з іх 521 беларус, 289 палякаў, 190 рускіх, 1859 яўрэяў; 1935 — 3500 чал.; 1940 — 4918 чал.; 1946 — 2279 чал.; 1956 — 3 тыс. чал.[7]; 1971 — 7,1 тыс. чал.; 1991 — 14,6 тыс. чал.[8]; 1994 — 15,6 тыс. чал.[9]
- XXI стагоддзе: 2006 — 16,4 тыс. чал.; 2009 — 16 086[10] чал.
Адукацыя [правіць]
У Янаве працуюць гімназія, 3 сярэднія, музычная, дзіцяча-юнацкая спартыўная школы, 6 дашкольных устаноў.
Медыцына [правіць]
Медыцынскія паслугі надае гарадская паліклініка.
Культура [правіць]
Дзейнічаюць 3 бібліятэкі, дом творчасці дзяцей і юнацтва.
Эканоміка [правіць]
Прадпрыемствы харчовай, будаўнічых матэрыялаў, дрэваапрацоўчай прамысловасці. Гасцініца «Пад ліпамі».
Турыстычная інфармацыя [правіць]
Праз места праходзіць турыстычны маршрут «Россып талентаў палескіх». Працуе Іванаўскі музей гісторыі ўтварэння раёна. Спыніцца можна ў гатэлі «Пад ліпамі».
Славутасці [правіць]
- Касцёл Узвышэння Святога Крыжа (1848)
- Помнік ураджэнцу ваколіцаў Іванава беларускаму і польскаму мастаку і кампазітару Напалеону Ордзе (1807—1883)
- Царква Покрыва Прасвятой Багародзіцы (1901)
Страчаная спадчына [правіць]
- Капліца Святога Андрэя Баболі
- Касцёл Узвышэння Святога Крыжа (XVIII ст.)
-
Касцёл Узвышэння Св. Крыжа
-
Царква Покрыва Прасв. Багародзіцы
-
Помнік Напалеону Ордзе
-
Помнік Леніну
Зноскі
- ↑ Иваново // к // Туристская энциклопедия Беларуси / редкол. Г. П. Пашков [и др.]; под общ. ред. И. И. Пирожника. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 648 с. ISBN 978-985-11-0384-9
- ↑ Валерый Пазднякоў. Янаў // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. С. 781.
- ↑ 3,0 3,1 Валерый Пазднякоў. Янаў // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. С. 782.
- ↑ «Об учреждении официальных геральдических символов административно-территориальных и территориальных единиц Брестской области». Указ Президента Республики Беларусь от 11.03.2011 г. № 101(руск.)
- ↑ Соркіна I. Мястэчкі Беларусі ў канцы ХVІІІ — першай палове ХІХ ст. — Вільня: ЕГУ, 2010. С. 413.
- ↑ История на Ивановский районный исполнительный комитет
- ↑ Іванава // Шаблон:Крыніцы/Нашы гарады
- ↑ Иваново // Большой энциклопедический словарь / Гл. ред. В. П. Шишков. — М.: НИ «Большая Российская энциклопедия», 1998. — 640 с.: ил. ISBN 5-85270-262-5.
- ↑ Іванава // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 3: Гімназіі — Кадэнцыя / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1996. С. 464.
- ↑ Перепись населения — 2009. Брестская область(руск.) Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь
Літаратура [правіць]
- Иваново // Туристская энциклопедия Беларуси / редкол. Г. П. Пашков [и др.]; под общ. ред. И. И. Пирожника. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 648 с. ISBN 978-985-11-0384-9
