Горад Барысаў

Горад Барысаў Сцяг Герб Каардынаты 54.233333, 28.554°14′00″ пн. ш. 28°30′00″ у. д.54.233333° пн. ш. 28.5° у. д.    Краіна Беларусь Вобласць Мінская Плошча 45,97 км² Насельніцтва 150,0 тыс. чалавек (2009) Часавы пояс UTC+3 Тэлефонны код 0177 (7ХХХХХ) Барысаў Барысаў

Барысаў на Вікісховішчы

Барысаў — горад у Мінскай вобласці Беларусі, адміністрацыйны цэнтр Барысаўскага раёна, на р. Бярэзіна. За 71 км на паўночны ўсход ад Мінска; чыгуначная станцыя на лініі Мінск—Орша, на аўтадарозе Мінск—Масква. Насельніцтва 150 тыс. чал. (2009).

Гісторыя

Паводле археалагічных даследаванняў, узнік у пач. 12 ст., паводле сведчання В. Тацішчава заснаваны ў 1102 полацкім князем Барысам Усяславічам, паводле іншых неверагодных звестак — у 1032 вял. кн. кіеўскім Яраславам Уладзіміравічам. Гарадзішча старажытнага Барысава размяшчалася на левым беразе р. Бярэзіна. Упершыню згадваецца ў Лаўрэнцеўскім летапісе пад 1127. У 13—14 ст. тут быў пабудаваны замак.

Верагодна, у першай палове 14 ст. адбыўся перанос Барысава з першапачатковага места (зараз — гарадзішча ў вёсцы Старабарысаў) на новае, у 4 км ніжэй па цячэнні Бярэзіны. Драўляны замак быў пабудаваны на востраве ў пойме ракі, злева ад яе галоўнага рэчышча, прыблізна ў 1,5 км на паўночны захад ад сучаснага аўтамабільнага маста.

У канцы 14 ст. Барысаў разам з навакольнай воласцю падпарадкоўваўся непасрэдна вялікаму князю Вітаўту. Апошні ў 1396 выдаў «борысовцам» адмысловы прывілей, у якім вызначаў парадак прыёмкі і ўліку мядовай даніны.

Горад моцна пацярпеў у выніку вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667.

У 1563 Барысаў атрымаў магдэбургскае права. У 1563—1569 цэнтр староства, належаў Агінскім, Радзівілам. З 1569 у Аршанскім павеце Віцебскага ваяводства.

З 1793 у складзе Расійскай імперыі, з 1795 цэнтр павета. У 1796 атрымаў герб. У вайну 1812 (26-29.11.1812) каля Барысава быў нанесены значная параза французскай арміі падчас яе пераправы праз р. Бярэзіна.

У 1905 заснаваны Барысаўскі шкло-хрустальны купецкі завод.

З 1924 цэнтр раёна, у 1924—1927 — акругі. З 27.9.1938 — горад абласнога падпарадкавання.

У Вялікую Айчынную вайну Барысаў акупанты на тэрыторыі горада 6 лагераў смерці, дзе знішчылі больш 33 тыс. чалавек. (Гл. таксама Абарона Барысава (1941))

У 2006 адбылося аб’яднанне горада Барысава і Барысаўскага раёна ў адзіную адміністратыўную структуру — Барысаўскі раён з адміністратыўным цэнтрам у г. Барысаве.

Герб i сцяг

Герб: у срэбным noлi «барочнага» шчыта на траве срэбная брама памiж дзвюма вежамi пад чырвоным дахам, над якiмi на срэбным воблаку cтаiць Святы Пётр з двума ключамi ў руцэ.

Сцяг: прамавугольнае палотнiшча з адносiнамi шырынi i даўжынi як 1:2, якоe складаецца з трох гарызантальных палосаў: чырвонай, у адну чвэрць шырынi, белай (срэбнай), у дзве чвэрці i зялёнай, у адну чвэрць; пасярэдзiне вонкавага боку — выява Святога Пятра з ключамі ў руцэ.

Вядомы зараз гiстарычны герб Барысава быў дараваны гораду 14 чэрвеня 1792 г. каралём Станiславам Аўгустам Панятоўскiм.

Дэмаграфія

• 2005 — 150 тыс. чал.
• 2006 — 149,9 тыс. чал.
• 2007 — 149,7 тыс. чал.
• 2009 — 150,0 тыс. чал.

Эканоміка

Прадпрыемствы лясной, дрэваапрацоўчай, машынабудаўнічай і металаапрацоўчай, харчовай, швейнай, хімічнай і хіміка-фармацэўтычнай прамысловасці, па вытворчасці будаўнічых матэрыялаў і інш. Гасцініцы: «Бярэзіна», ААТ «БАТЭ», РУП «Барысаўскі завод агрэгатаў», «Экран».

Культура

Барысаўскі аб'яднаны музей. Дзейнічае народны тэатр.

Спорт

Гарадскі стадыён

ФК БАТЭ — шматразовы чэмпіён Беларусі па футболе. Гарадскі стадыён у Барысаве акрэдытаваны для правядзення міжнародных матчаў па футболе.

Выдатныя мясціны

Уваскрасенскі сабор

• Васкрасенскі сабор (1874)
• Гандлёвыя рады (1806—1823)
• Касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Панны Марыі (1806—1823)
• Будынак чыгуначнага вакзалу (пач. 20 ст.)
• Вялікая Сінагога (пач. 20 ст.)
• Жылыя дамы (пач. 20 ст.)
• Сінагога "Хеўрэ Тылім" (1911)
• Чычагоўскія Батарэі (1812)

Вядомыя асобы

• А. Д. Трусаў (1835—1886), адзін з кіраўнікоў паўстання 1863—1864 гадоў.
• Я. Адамовіч (1897—1937), беларускі і савецкі дзяржаўны дзеяч.
• А. А. Грамыка (1909—1989) — савецкі дыпламат, дзяржаўны дзеяч, у 1985—1988 гг. — Старшыня Прэзідыюма Вярхоўнага Совета СССР. Выпускнік Старабарысаўскага сельскагаспадарчага тэхнікума.
• А. А. Грамыка (р. 1932), член-карэспандэнт Расійскай Акадэміі навук, доктар гістарычных навук.
• А. Арамнаў (нар. 1988), алімпійскі чэмпіён і рэкардсмен свету па цяжкай атлетыцы.
• Аляксей Абалмасаў
• Усевалад Вячаслававіч Янчэўскі
• Васіль Барысенка
• Евель Самуілавіч Бялявін
• Шая Іосіфавіч Бярковіч
• А. І. Абрамава (1926 —) — галоўны мастак на Барысаўскім крыштальным заводзе

Літаратура

• Борисов // Туристская энциклопедия Беларуси / редкол. Г. П. Пашков [и др.]; под общ. ред. И. И. Пирожника. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 648 с. ISBN 978-985-11-0384-9;
• Насевіч В. Барысаў у часы Вялікага княства Літоўскага // Дзевяць стагоддзяў Барысава. Мінск, 2002. С. 26–37.

Спасылкі

• Барысаўскі гарадскі сайт (навіны, аналітыка, форум)
• Навіны, блогі