Горад Брусель

З пляцоўкі Вікіпедыя.
Перайсці да: рух, знайсці
Горад
Брусель
нідэрл.: Brussel
фр.: Bruxelles
Сцяг Герб
Сцяг
Герб
TE-Collage Brussels.png

Каардынаты: 50°50′00″ пн. ш. 4°20′00″ у. д. / 50.833333° пн. ш. 4.333333° у. д. (G) (O) (Я)50°50′00″ пн. ш. 4°20′00″ у. д. / 50.833333° пн. ш. 4.333333° у. д. (G) (O) (Я)

Краіна
Рэгіён
Першае згадванне
Горад з
Плошча
32,61 км²
Вышыня цэнтра
13 м
Насельніцтва (2008)
148 000 чалавек
Шчыльнасць
4566 чал./км²
Часавы пояс
Афіцыйны сайт
http://www.bruxelles.be/
(фр.)  (гал.)  (англ.) 

Брусель (Бельгія)
Брусель
Брусель

Брусель (нідэрл.: Brussel, фр.: Bruxelles, ням.: Brüssel) — сталіца і самы буйны горад Бельгіі. Сталіца Еўрапейскага Саюза. Насельніцтва — 140 тысяч жыхароў.

Брусель: горад і акруга[правіць | правіць зыходнік]

Горад Брусель, выдзелены чырвоным на контурнай карце акругі

Разам з іншымі 18 камунамі горад Брусель утварае Брусельскі сталічны рэгіён, які фактычна з'яўляецца адзіным горадам з насельніцтвам амаль у два мільёны чалавек, хоць насельніцтва камуны Брусель складае прыкладна 150 тыс. чалавек. Звычайна назва «Брусель» распаўсюджваюць на ўсю акругу.

Геаграфія[правіць | правіць зыходнік]

Пяцівугольнік — гістарычнае ядро Бруселя (карта 1837 года

Камуна Брусель мае няправільную форму, якая складаецца з трох частак: шырокай паўночнай, вузкай цэнтральнай і яшчэ вузейшай паўднёвай. Паўночная частка Бруселя ўключае раён Лакен, дзе размешчана аднайменная каралеўская рэзідэнцыя. Да 1921 года Лакен быў самастойнай камунай. Гістарычнае ядро горада ўтварае пяцівугольнік бульвараў, пракладзеных на месцы былых абарончых збудаванняў. Паўднёвы пратуберанец — авеню Луізы.

Брусель стаіць на рацэ Сене, аднак у межах горада тая практычна не бачная, паколькі была перакрыта бельгійскімі інжынерамі пад кіраўніцтвам Анры Мо ў перыяд урбанізацыі (другая палова XIX стагоддзя).

Клімат[правіць | правіць зыходнік]

Клімат Бруселя — умераны марскі. Марскія паветраныя масы, якія ўтвараюцца над Паўночным морам, што знаходзіцца ў адноснай блізкасці, абумаўляюць невялікія амплітуды сутачнай і гадавой тэмпературы і высокую адносную вільготнасць паветра. Самымі гарачымі месяцамі з'яўляюцца ліпень і жнівень з сярэдняй тэмпературай 17,0 °C, самым халодным — студзень з сярэднім мінімумам у 2,5 °C. Сярэднегадовая тэмпература складае 9,7 °C. Колькасць гадзін сонечнага ззяння ў годзе — 1585.

Для марскога клімату тыпова вялікая колькасць ападкаў. Так, за год у Бруселі выпадаюць 821 мм ападкаў, найбольшая колькасць (па 79 мм) — у лістападзе і снежні.

Кліматаграма Бруселя
С Л С К М Ч Л Ж В К Л С
 
 
71
 
5
1
 
 
53
 
6
2
 
 
73
 
10
4
 
 
54
 
14
6
 
 
70
 
18
9
 
 
78
 
20
12
 
 
69
 
23
14
 
 
64
 
23
14
 
 
63
 
19
12
 
 
68
 
14
8
 
 
79
 
9
5
 
 
79
 
6
3
Тэмпература ў °CСума ападкаў у мм
Крыніца: Каралеўскі метэаралагічны інстытут, MSN Weather

История[правіць | правіць зыходнік]

Узнікненне[правіць | правіць зыходнік]

Назва горада паходзіць ад слоў bruoc (старанідэрл., «балота») і sella (старанідэрл., «паселішча») і пазначае літаральна «паселішча на балоце».

Па легендзе Брусель быў заснаваны ў VI стагоддзі Святым Горыкам (ці Сен-Жэры). Аднак першае згадванне пра паселішча Bruocsella сустракаецца толькі ў 996 годзе ў грамаце Атона Вялікага. З 977 па 979 год Карл Ніжнелатарынгскі пабудаваў крэпасць і капліцу на востраве на рацэ Сенне, што стала першым крокам у развіцці горада. Сабор быў прысвечаны Святой Гудуле, заступніцы Бельгіі. У XI стагоддзі была збудавана першая гарадская сцяна.

Сярэднявечча[правіць | правіць зыходнік]

У 1430 годзе герцаг Бургундскі Філіп III Добры атрымлівае ў спадчыну герцагства Брабант і робіць Брусель сталіцай Бургундыі. Тым часам ідзе будаўніцтва ратушы і першых будынкаў на Гранд-плас. Адбываецца росквіт эканомікі, скульптары, дываншчыкі і ювеліры абгрунтоўваюцца ў горадзе. У тым ліку мастакі Пітэр-Старэйшы Брейгель і Рогір ван дэр Вейдэн знаходзяць у Бруселі прыстанак. У 1477 годзе ўнучка Філіпа Добрага, Марыя Бургундская, выходзіць замуж за будучага імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі Максіміліяна I, за кошт чаго Брабант пераходзіць пад кіраванне Габсбургаў. Іх дачка Маргарыта Аўстрыйская часова пераносіць рэзідэнцыю ў Мехелен, але пасля 1531 года Брусель ізноў становіцца сталіцай Бургундыі.

Геркулес Сегерс. Краявід Бруселя, 1625

Пасля смерці Карла V падчас кіравання яго сына Філіпа II вялікая частка сучаснай Бельгіі становіцца часткай Паўднёвых Нідэрландаў. Пры Філіпе адбываецца паўстанне супраць іспанскіх кіраўнікоў, у тым ліку пад правадырствам графа Эгманта і графа Горна, якія былі публічна пакараны. Падчас кіравання іспанца Фернанда Альварэс дэ Таледа былі жорстка праследуемыя пратэстанты. Рэпрэсія прывяла да таго, што горад пачала пакідаць інтэлектуальная эліта (галоўным чынам беглі ў Амстэрдам), што ў сваю чаргу прывяло да эканамічнага заняпаду Бруселя.

Брусель пасля Трыццацігадовай вайны[правіць | правіць зыходнік]

Па Вестфальскаму міру, які паклаў канец вайне ў 1648 годзе, паўночная частка Нідэрландаў была прызнана незалежнай, у той час як паўднёвая частка разам з Бруселем засталася пад кіраваннем іспанцаў. У другой палове XVII стагоддзя пры Людовіку XIV Францыя спрабуе заняць пануючае становішча ў Еўропе. Французскія войскі заваёўваюць Эно і Заходнюю Фландрыю.

У 1695 годзе брусельскі Гранд-плас на працягу трох дзён быў абстраляны з артылерыйскіх гармат і быў амаль цалкам разбураны. Па Рэйсвейкскаму міру ад 1697 года французы павінны былі пакінуць бельгійскія тэрыторыі. Падчас Войны за іспанскую спадчыну (1701—1714) панаванне над Паўднёвымі Нідэрландамі (разам з тым і над Бруселем) перанялі прадстаўнікі Габсбургаў з Аўстрыі.

Барацьба за незалежнасць[правіць | правіць зыходнік]

У 1789 годзе з дапамогай Брабанцкага паўстання атрымоўваецца на кароткі час дамагчыся незалежнасці ад панавання Габсбургаў падчас кіравання Іосіфа II, пакуль у 1794 годзе тэрыторыі не былі захоплены войскамі Французскай рэспублікі. Французскае панаванне было скончана ў 1815 годзе пасля паразы Напалеонаўскіх войскаў у бітве пры Ватэрлоа, які знаходзіцца ў 15 км на поўдзень ад Бруселя. На Венскім кангрэсе 1814—1815 было вырашана аб'яднаць Паўднёвыя Нідэрланды з Паўночнымі пад кіраваннем Вілема I.

Бельгійская рэвалюцыя 1830 года ў Бруселі

Ліберальная эліта каталіцкіх Паўднёвых Нідэрландаў, якая была арыентавана на Францыю лінгвістычна, культурна і палітычна, а таксама каталіцкае духавенства адчувалі сябе ўшчэмленымі ў вобласці дзяржаўнага кіравання, адукацыі і эканамічнага развіцця ў параўнанні з пераважна пратэстанцкім нідэрландамоўнай Поўначчу. Праз некаторы час Бельгійская рэвалюцыя прыводзіць да аддзялення Бельгіі ад Аб'яднанага каралеўства Нідэрландаў і ўтварэння Бельгійскага каралеўства. Самыя магутныя дзяржавы таго часу — Англія, Прусія, Аўстрыя і Расія — былі зацікаўлены ў мірным вырашэнні канфлікту і абвясцілі на Лонданскай канферэнцыі 1830 года незалежнасць новай дзяржавы. Брусель становіцца сталіцай каралеўства, а Леапольд I — першым каралём Бельгіі з формай кіравання канстытуцыйная манархія.

Новы час[правіць | правіць зыходнік]

Дзякуючы статусу сталіцы дзяржавы і ўздыму эканомікі Бельгіі ў эпоху індустрыялізацыі (XIX стагоддзе), Брусель становіцца ўсё больш прывабным месцам. Насельніцтва расце хуткімі тэмпамі, не ў апошнюю чаргу за кошт імігрантаў з Валоніі і Францыі. Гістарычнае ядро горада аб'ядноўваецца з былымі сельскімі камунамі ў кангламерат, вырастаюць новыя кварталы, заключаецца ў трубу Сена. Тым часам будуюцца такія будынкі, як манументальны Палац Юстыцыі, Біржа, каралеўскі палац, Трыўмфальная арка і знакамітыя будынкі ў стылі мадэрн (напрыклад, будынкі Віктора Орта).

Хоць Бельгія і стала ахвярай агрэсіўнай палітыкі Германіі падчас абедзвюх Сусветных войн, Брусель не быў падвергнуты значным разбурэнням. Дзякуючы гэтаму архітэктура і вуліцы Бруселя да 60-х гадоў (а часткова і ў нашы дні) заставаліся такімі ж, як і ў часы заснавання горада. Аднак ужо ў 30-х гадах былі праведзены рэйкавыя зносіны паміж Паўночным і Цэнтральным вакзаламі праз цэнтр горада.

Двухмоўе ў Бруселі

Даўні канфлікт паміж фламандскім, нідэрландамоўным, і валонскім, франкамоўным, насельніцтвам прыводзіць да таго, што ў 1932—1938 гадах Брусель становіцца двухмоўным: назвы вуліц, станцый грамадскага транспарта і муніцыпалітэтаў дублююцца на дзвюх мовах. Пад уплывам больш развітай у той час Валоніі горад усё больш «афранцужваецца», пераважаючая раней нідэрландская мова адыходзіць на другі план. Таксама ў архітэктуры дамінуе французскі стыль.

Пасля другой сусветнай вайны Брусель заваёўвае ўсё большае міжнароднае значэнне: у 1958 годзе тут абгрунтоўваецца Еўрапейская эканамічная супольнасць (папярэднік Еўрапейскага саюза). У тым жа годзе ў Бруселі адбылася Сусветная выстаўка, да якой быў пабудаваны Атоміум. У 1967 годзе з Парыжа ў Брусель пераязджае НАТА.

Выдадзены ў 1953 годзе закон, па якім выдаткі за знос старых дамоў аплачваюцца дзяржавай, негатыўна адбіваецца на вонкавым выглядзе горада: зносіцца неапраўдана вялікая колькасць старых дамоў і кварталаў, а атрыманыя тэрыторыі забудоўваюцца вышыннымі дамамі. Некаторыя архітэктары лічаць, што Брусель больш папакутаваў ад мадэрнізацыі ў 60-х гадах, чым ад войн. Падобная мадэрнізацыя, якая суправаджаецца масавым зносам гістарычных кварталаў, атрымала назву «бруселізацыя». Акрамя таго характэрнай для новага Бруселя рысай стала ўтварэнне гета і засяленне бедных сем'яў імігрантаў у цэнтральныя кварталы, якія адрозніваліся раней багатымі культурнымі традыцыямі.

Транспарт[правіць | правіць зыходнік]

Славутасці[правіць | правіць зыходнік]

Вядомыя асобы[правіць | правіць зыходнік]