Горад Вілейка

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Горад
Вілейка
Belarus-Vialejka-Church of Saint Mary of Egypt.jpg
Сцяг Герб
Сцяг
Герб
Каардынаты Каардынаты: 54°29′30″ пн. ш. 26°55′00″ у. д. / 54.491667° пн. ш. 26.916667° у. д. (G) (O) (Я)54°29′30″ пн. ш. 26°55′00″ у. д. / 54.491667° пн. ш. 26.916667° у. д. (G) (O) (Я)
Краіна
Вобласць
Раён
Першае згадванне
Насельніцтва
26 707 чалавек (2013)
Часавы пояс
Тэлефонны код
+375 1771
Паштовы індэкс
222412, 222416, 222417
Аўтамабільны код
5
Афіцыйны сайт
Вілейка (Беларусь)
Вілейка
Вілейка
Вілейка (Мінская вобласць)
Вілейка
Вілейка

Віле́йка (афіц. транс.: Viliejka) — горад у Мінскай вобласці Беларусі, адміністрацыйны цэнтр Вілейскага раёна, на р. Вілія. За 103 км да паўночнага захаду ад Мінска. Чыгуначная станцыя на лініі МаладзечнаПолацк. Вузел аўтадарог на Маладзечна, Смаргонь, Мядзел, Докшыцы, Плешчаніцы. Насельніцтва 29,1 тыс. чал. (2006).

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Мястэчка ўзнікла на землях вялікакняжацкага маёнтка Куранец. Упершыню Куранец разам з возерам Нарач і ракой Нарач узгадваецца ў лацінамоўнай грамаце вялікага князя Жыгімонта Кейстутавіча віленскаму катэдральнаму касцёлу Святога Станіслава ад 2 лютага 1436 года («districtum Kureniecz», «lacu Norocz», «flavium Norocz»)[1].

Упершыню ўспамінаецца крыніцамі (Велейка) разам з Камянем-Харэцкім, Ваўчой, Дамжэрыцамі (Дамжэрычы), Асецішчам і Беразіном (Беразыня) у 1570 годзе ў тастамеце Васіля Цішкевіча (пам. 1571), як адзін з яго маёнткаў, які мусіў перайсці (разам з Камянем-Харэцкім, паловай Асецішча і Ваўчы) яго дзецям ад другога шлюбу — Астафію і Аляксандры. Уладанне П. Мантыгердавіча, М. Радзівіла Чорнага, Л. І. Сапегі, А. Я. Гасеўскага, К. С. Паца і інш.

Аляксандра, разам з мужамі, валодала Вілейкай яшчэ у 1594 года. З 1599 года мястэчка, цэнтр староства Ашмянскага павета ВКЛ. У 1600 годзе Вілейкай валодаў ужо Херубін Дыбоўскі. Жонка Херубіна — Барбара, у другім шлюбе была за Іосіфам Тышкевічам (Цішкевічам) і разам з ім валодала Вілейкай. Барбара і Іосіф у 1607 годзе былі абвінавачаны стрыечным братам Барбары, Янам Пацам, у нявыплаце пазыкі, якая з першапачатковай сумы ў 2,7 тыс. коп узрасла да 10 тыс. коп. Паводле законаў ВКЛ, у такім выпадку крэдытору маглі быць перададзены даходы з маёнткаў неплацельшчыка, пакуль не спагоніць усёй сумы. Той, хто не дапускае крэдытора да «экзекуцыі» пазыкі на сваіх маёнтках, мог быць прыгавораны да баніцыі, што і адбылося з Іосіфам і Барбарай, якія адмовіліся даць магчымасць Я. Пацу спагнаць пазыку на іх маёнтках Вілейцы, Дальковічах і Камені-Харэцкім.

У далейшым Вілейка разам з Беразіном, Дамжэрычамі і вялікім абшарам уздоўж р. Бярэзіны апынулася ва ўладанні Я. Паца і яго нашчадкаў. Пацы не раз траплялі ў такое становішча, як некалі Іосіф Тышкевіч, у т.л. у 1644 годзе сын Я. Паца Ян Казімір быў прыгавораны да «экзекуцыі» 16 тыс. злотых на Вілейцы на карысць ігуменні менскага жаночага манастыра.

У 1727 годзе Аўгуст Моцны даў прывілей на штотыднёвыя таргі ў Вілейцы па нядзелях і на 3 кірмашы на год. З 1793 года ў складзе Расійскай імперыі. З 1795 года цэнтр павета, у 1796 годзе зацверджаны герб горада. У 1904 годзе праз Вілейку пракладзеная чыгунка. З 1921 года ў складзе Польшчы, цэнтр павета Віленскага ваяводства. З 1939 года ў БССР.

У Вялікую Айчынную вайну акупанты забілі тут больш 6 тыс. чалавек і амаль поўнасцю знішчылі горад.

2 ліпеня 1944 года 35-я гвардзейская танкавая брыгада, якой камандаваў Герой Савецкага Саюза Азі Асланаў, вызваліла Вілейку.

З чэрвеня 1946 — цэнтр раёна, са студзеня 1960 — у складзе Мінскай вобл.

У 2013 годзе ў межы горада ўключаныя некаторыя вуліцы вёскі Порса[2]

Дэмаграфія[правіць | правіць зыходнік]

  • 2006 — 29,1 тыс. чал.
  • 2007 — 28,8 тыс. чал.
  • 2009 — 28362 чал.
  • 2010 — 26836 чал.[3]
  • 2011 — 26736 чал.
  • 2012 — 26797 чал.
  • 2013 — 26707 чал.

Эканоміка[правіць | правіць зыходнік]

Прадпрыемствы машынабудаўнічай, дрэваапрацоўчай, будаўнічых матэрыялаў, лёгкай і харчовай прамысловасці. Гасцініца «Вілія». На беразе Вілейскага вадасховішча зона адпачынку рэспубліканскага значэння «Вілейка». Вілейская ГЭС.

За 10 км ад горада размешчаны 43-і вузел сувязі ВМФ Расіі.

СМІ[правіць | правіць зыходнік]

  • «Рэгіянальная газета»
  • «Шлях перамогі». У савецкія часы — орган партыйных і савецкіх улад, сёння — газета Вілейскага раённага выканаўчага камітэта.

Культура[правіць | правіць зыходнік]

Архітэктура і выдатныя мясціны[правіць | правіць зыходнік]

Касцёл Узвіжання Святога Крыжа

Помнікі, мемарыялы[правіць | правіць зыходнік]

Гарады-пабрацімы[правіць | правіць зыходнік]

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Вилейка // Туристская энциклопедия Беларуси / редкол. Г. П. Пашков [и др.]; под общ. ред. И. И. Пирожника. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 648 с. ISBN 978-985-11-0384-9;
  • Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Докшыцкага р-на. -Мн., 2004. С. 42-59, 70-71.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]