Горад Гарадок

Горад Гарадок Герб Каардынаты 55.466667, 29.98333355°28′00″ пн. ш. 29°59′00″ у. д.55.466667° пн. ш. 29.983333° у. д.    Краіна Беларусь Вобласць Віцебская Першае згадванне 1128 Насельніцтва 13 600 чалавек (2008) Часавы пояс UTC+3 Тэлефонны код +375 2139 Паштовы індэкс 211573 Гарадок Гарадок Гарадок на Вікісховішчы

Гарадо́к — горад у Віцебскай вобласці Беларусі, адміністрацыйны цэнтр Гарадоцкага раёна, на рацэ Гаражанка. У 30 км да поўначы ад Віцебска каля возера Лугавое, на аўтамабільнай дарозе Віцебск—Невель. Чыгуначная станцыя на лініі Віцебск—Невель.
Насельніцтва 13,4 тыс. чал. (2009).

Гісторыя

Узнік на месцы старажытнага ўмацаванага паселішча, якое, відаць, знаходзілася ў пойме Гаражанкі. Магчыма, у позніх летапісах 16 ст. згадваецца як «Гарадок каля Полацка» у повязі з міфічнымі падзеямі сяр. 13 ст., калі каля Гарадка нібыта адбылася бітва паміж палачанамі і літоўскім войскам на чале з міфічным кннязем Мінгайлам. У канцы 16 ст. існаваў Гарадоцкі замак з магутнымі абарончымі валамі і 5 вежамі. На карце С. Пахалавіцкага (1579), паказаныя Вялікі і Малы Гарадок. На карце Т. Макоўскага (1613) Гарадок пазначаны як мястэчка Віцебскага ваяводства ВКЛ. Быў дзяржаўнай маёмасцю. Пад 1650 у Гарадку ўпамінаецца Ільінская царква, пераўтвораная ва уніяцкую, у гэтым жа годзе яна была вернута праваслаўным. Паводле некаторых звестак, у 16 ст. Гарадок меў свой герб: выява льва на залатым полі.

Пасля 1-га падзелу Рэчы Паспалітай (1772) Гарадок увайшоў у склад Расійскай імперыі. 3 1777 года цэнтр Гарадоцкага павета Полацкай губерні.

У 1778 годзе быў распрацаваны першы генеральны план Гарадка з рысамі класіцызму. 3 1796 Гарадоцкі павет у Беларускай, а з 1802 — Віцебскай губернях. У 1781 годзе Гарадок атрымаў статус горада і новы герб з выявай Пагоні. У кан. 18 ст. у ім 169, у 1860 —3 77 дамоў, 4075 жыхароў. У горадзе працавалі фабрыка паташу, 19 дробных саматужных прадпрыемстваў, 75 крам. Былі царква, 6 яўрэйскіх малітоўных дамоў. У 1887 у горадзе дзейнічалі 23 прадпрыемствы, працавалі бальніца, рамесная школа, царкоўнапрыходскае вучылішча.
На працягу 2-й паловы 19 ст. паводле праекта планіроўкі 1846 горад рос уздоўж шашы Віцебск — Пецярбург. Пасля 1904, калі была пракладзена чыгунка, Гарадок развіваўся паміж вакзалам і рынкам. Паводле перапісу 1897, у Гарадку 5023 жыхары. У 1905 — 21 мураваны і 834 драўляныя дамы, 6480 жыхароў. Працавалі 14 заводаў, фабрыка, паравы млын. Дзейнічалі 2 мужчынскія, 3 жаночыя вучылішчы, бальніца, 3 аптэкарскія магазіны, бібліятэка, 2 царквы, 10 сінагог.

3 17.7.1924 — цэнтр Гарадоцкага раёна. У 1939 у Гарадку жыло 7,3 тыс. чалавек.

У час Вялікай Айчыннай вайны 10 ліпеня 1941 Гарадок акупіраваны. За час акупацыі горад амаль поўнасцю разбураны, у горадзе і раёне загублена больш за 8 тыс. мірных жыхароў. Захопнікі стварылі ў Гарадку лагер смерці, дзе загінула 2,5 тыс. чалавек. 24 снежня 1943 у выніку Гарадоцкай аперацыі Гарадок вызвалілі войскі 1-га Прыбалтыйскага фронту.

Пасля вайны горад паступова адбудаваўся. У 1959 насельніцтва склала 7,6 тыс. чалавек. У 1966 быў распрацаваны праект планіроўкі. У 1969 у Гарадку 9 тыс. жыхароў. У 1977 прыняты генеральны план горада. Узведзены новыя мікрараёны з шматпавярховымі дамамі.

У 1997 г. Гарадок адзначыў 220-годдзе з дня прысваення яму статуса горада.

Дэмаграфія

• 1801 — 1,713 тыс. чал.
• 1860 — 4,075 тыс. чал.
• 1939 — 7,3 тыс. чал.
• 1969 — 9 тыс. чал.
• 2003 — 14,1 тыс. чал.
• 2006 — 13,8 тыс. чал.
• 2008 — 13,6 тыс. чал.
• 2009 — 13,4 тыс. чал.

Эканоміка

Прадпрыемствы лёгкай, дрэваапрацоўчай, харчовай прамысловасці. Ільнозавод. Гарадок вядомы як цэнтр ганчарнага промыслу (так званая гарадоцкая кераміка). Гасцініца «Раўбічы».

Культура

Дом культуры, 2 бібліятэкі, Гарадоцкі раённы краязнаўчы музей, Дом рамёстваў і фальклору. Гарадоцкая Траецкая царква (1999).

Адукацыя

Гарадоцкі аграрна-тэхнічны каледж, Гарадоцкі прафесійна-тэхнічны каледж сельскагаспадарчай вытворчасці, 2 сярэднія, 8-гадовая, дзіцяча-юнацкая спартыўная школы, школа мастацтваў

СМІ

У горадзе выдаецца раённая газета «Гарадоцкі веснік».

Спорт

Дзейнічае рэспубліканскае ўнітарнае прадпрыемства «Гарадоцкі цэнтр спорту і турызму Раўбічы».

Выдатныя мясціны

Помнік воінам 2-й гвардзейскай мінамётнай дывізіі

• селішча і могільнік часоў Русі — помнікі археалогіі
• жылыя дамы (кан. 19 — пач. 20 ст.)
• помнік воінам 2-й гвардзейскай Чырвонасцяжнай ордэна Аляксандра Неўскага Гарадоцка-Берлінскай мінамётнай дывізіі, вызначыўшымся ў баях за вызваленне горада
• помнік воінам-танкістам, якія аднымі з першых увайшлі ў горад у дзень вызвалення
• Мемарыяльны комплекс на воінскіх могілках.

Вядомыя асобы

• Бэр Аршанскі (1883—1945) — савецкі дзяржаўны і партыйны дзеяч, літаратар
• Ангел Іванавіч Багдановіч
• Настасся Віктараўна Дубарэзава - беларуская біятланістка
• Аляксандр Пятровіч Сабалеўскі — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза
• Уладзімір Канстанцінавіч Слабін
• Юзаф Маралёўскі

Фотагалерэя

• 

  У цэнтры - Краязнаўчы музей. 2009 год.

• 

  Помнік танкістам, удзельнікам вызвалення горада ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў.

• 

  Валун з мемарыяльнай дошкай, прысвечаны паэме "Тарас на Парнасе" каля краязнаўчага музея.

• 

  Від на возера Лугавое і ўрочышча Вераб'ёвыя горы.

Літаратура

• Гарадок // Гарады і гарадскія пасёлкі Беларусі / рэд. Л. К. Калошына. -Мн., 1981. С. 61-62.
• Гарадок // Рэспубліка Беларусь : вобласці і раёны : энцыклапедычны даведнік / аўт. — склад. Л. В. Календа. -Мн., 2004. С.122-124.
• Шагалеева Т. А. Гарадок і яго жыхары ў другой палове XIX — пачатку ХХ ст. / Т. А. Шагалеева // Памяць: Гарадоцкі р-н: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / уклад. С. І. Садоўская; рэдкал. Н. А. Бурунова і інш. — Мн., 2004. — С. 130—147.
• Городок // Города Беларуси. Витебщина. — Мн., 2006. С. 78-79.
• Цітоў А. Геральдыка беларускіх местаў. / Маст А. П. Бажэнаў. — Мн.: Полымя, 1998. — С. 145. — 287 с. — 5000 экз. — ISBN 985-07-0131-5

У Сеціве

• Прыдзвінскі край — Горад Гарадок
• Легенда пра Гарадок
• Horodek у Геаграфічным слоўніку Каралеўства Польскага і іншых славянскіх краёў, том III (Haag — Kępy) з 1882 року, c. 133 (польск.)