Горад Маладзечна

Горад Маладзечна Сцяг Герб Цэнтральная плошча 54.313889, 26.86111154°18′50″ пн. ш. 26°51′40″ у. д.54.313889° пн. ш. 26.861111° у. д.    Краіна Беларусь Заснаваны 1388 Горад з 1929 Плошча ~30 км² Насельніцтва (2006) 98,4 тыс. чалавек Часавы пояс UTC+2 Тэлефонны код +375 176 Паштовы індэкс 222301, 222302, 222303, 222304, 222305, 222306, 222307, 222310 Аўтамабільны код 5 Афіцыйны сайт http://city.molodechno.by/ (руск.)

Маладзечна

Маладзечна на Вікісховішчы

Маладзе́чна — горад у Мінскай вобласці Беларусі на рацэ Уша, адміністрацыйны цэнтр Маладзечанскага раёна. У 73 км да паўночным захадзе ад Мінска. Насельніцтва — 98,4 тыс. чал. (2006).

Назва

Тапонім «Маладзечна», відаць, паходзіць ад назвы рэчкі Маладачанкі, якая знікла ў выніку меліярацыйных прац. Таксама існуе меркаванне, што назва горада ўтварылася ад словаў «маладзец» (у значэнні — дзяцюк, ваяр у княжацкай дружыне), «малады», «малодшы» або ад спалучэння двух даўніх словаў «мала» і «надэчыць», што азначае «малазмяшчальнае месца».

Гісторыя

Першы пісьмовы ўспамін пра Маладзечна змяшчаецца ў прысяжным лісце князя ноўгарад-северскага Дзмітрыя Альгердавіча вялікаму князю Ягайлу і датуецца 16 снежня 1388. У 1413 мясцовасць увайшла ў склад Віленскага ваяводства.

У ХV ст. ля сутокаў Маладачанкі і Вушы збудавалі драўляны замак, які неднаразова цярпеў ад пажараў (1519 — двойчы, а таксама ў 1533) і быў зруйнаваны ў XVIII ст.

Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (1565—1566) Маладзечна ўвайшло ў склад Мінскага павета Менскага ваяводства. У 1567 тут праходзілі папярэднія перамовы прадстаўнікоў Вялікага Княства Літоўскага і Каралеўства Польскага датычна ўмоў Люблінскай уніі. У кан. ХVI ст. Маладзечна ўваходзіла ў шэрагі 20 найбуйнейшых гарадоў Вялікага Княства Літоўскага на тэрыторыі сучаснай Беларусі. У розныя часы мясцовасць знаходзілася ва ўладанні Заслаўскіх, Мсціслаўскіх, Сангушкаў, Агінскіх і інш.

У Вялікую Паўночную вайну (1700—1721) у 1708 Маладзечна пэўны час займалі шведскія войскі. У 1757 кароль і вялікі князь Аўгуст Сас надаў мястэчку прывілей на гандаль. У 1758 уладальнік паселішча Міхал Казімір Агінскі збудаваў тут касцёл Св. Казіміра, пры якім з 1762 дзейнічаў кляштар трынітарыяў (скасаваны расійскімі ўладамі ў 1831).

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітае (1793) Маладзечна апынулася ў складзе Расійскай імперыі, у Вілейскім павеце Мінскай, з 1847 Віленскай губерні. У вайну 1812 года 4 снежня каля мястэчка расійскія войскі разбілі ар'ергард французскай арміі маршала Віктора.

14 красавіка 1831 у часы вызваленчага паўстання аддзел Міхала Ходзькі пры падтрымцы местачкоўцаў вызваліў Маладзечна з-пад расійскага панавання. Аднак ужо 22 красавіка 1831 царскія карнікі занялі паселішча, пачалі дзейнічаць ваенна-палявыя суды над паўстанцамі. У 1864 з мэтай русіфікацыі края ўлады адкрылі настаўніцкую семінарыю, выкладанне ў якой вялося вылучна на рускай мове пад наглядам Маскоўскага патрыярхату. У 1873 будова Лібава-Роменскай чыгункі спрыяла пераўтварэнню невялікага мястэчка ў чыгуначны вузел.

• Старыя выявы Маладзечна
• 

  Грэка-каталіцкая царква

• 

  Панарама мястэчка

• 

  Сінагога

• 

  Царква-мураўёўка МП

Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Маладзечна апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе сталі самастойнай гмінай у Вілейскім павеце Віленскага ваяводства. У 1925 паселішча атрымала статус асобнага павета, а ў 1929 — зноў статус горад. З 1922 па 1939 гады на тэрыторыі фальварка Гелянова (з 1929 года у складзе горада) размяшчаўся гарнізон 86-га пяхотнага палка Войска Польскага.

У 1939 Маладзечна ўвайшло ў БССР, дзе ў 1940 зрабілася цэнтрам раёна Вілейскай вобласці (у 1944—1960 цэнтр асобнай вобласці). Станам на 1940 тут адкрылася педагагічнае вучылішча, працавалі 2 клубы, бібліятэка, бальніца, 2 аптэкі. У Другую сусветную вайну з 25 чэрвеня 1941 да 5 ліпеня 1944 горада знаходзілася пад нямецкай акупацыяй.

• Горад на старых фатаздымках
• 

  Касцёл і кляштар трынітарыяў

• 

  Трыумфальная брама, знішчаная пасля вайны

• 

  Капліца

• 

  Чыгуначная станцыя

Амфітэатр, узведзены да Дажынак-2011

25 красавіка 1993 у часы дэмакратычных гарадскіх уладаў на чале з Генадзем Карпенкам на цэнтральным пляцы Маладзечна ў прысутнасці некалькіх тысяч гараджан адбылося ўрачыстае адкрыццё помніка пакутнікам за свабоду і незалежнасць Беларусі (у наш час пры падрыхтоўцы да «Дажынак» помнік перанеслі у Зялёны Гарадок — гістарычны раён горада побач з гарадскім паркам). . 18 сакавіка 1997 у горадзе адбылася ўрачыстая кансекрацыя новага касцёла Св. Іосіфа.

У 2011 годзе ў горадзе прайшоў фестываль «Дажынкі-2011».

Эканоміка

Прадпрыемствы машынабудавання і металаапрацоўкі лёгкай, харчовы, дрэваапрацоўчай, будаўнічых матэрыялаў прамысловасці. Гасцініца «Маладзечанская» (знаходзіцца побач цэнтральнай плошчы, у 10 хв. хады ад чыгуначнага і аўтавакзалаў).

Транспарт

Вуліца Вялікі Гасцінец — галоўная вуліца горада

Чыгуначная станцыя

Вузел чыгунак на Мінск, Полацк, Вільнюс, Ліду і аўтадарог на Мінск, Вільнюс, к.п. Нарач.

СМІ

Выдаюцца газеты:

• «Маладзечанская газета» (грамадска-палітычнае выданне, орган раённых улад),
• «Рэгіянальная газета» (рэгіянальнае выданне, якое па змястоўнасці значна пераўзыходзіць раённую газету),
• «Из рук в руки, Молодечно».
• Мясцовыя тэлебачанне і радыё: Маладзечанскае кабельнае тэлебачанне, Маладзечанскае радыё.

Культура

Палац культуры

У горадзе знаходзяцца Мінскі абласны краязнаўчы музей, Мінскі абласны драматычны тэатр, Мінскі абласны тэатр лялек «Батлейка». У горадзе штогод праводзіцца больш 30 культурных мерапрыемстваў, у т.л. рэспубліканскі тэатральны фестываль «Маладзечанская сакавіца» і Маладзечанскі фестываль беларускай песні і паэзіі (з 1993). У 2006 годзе горад стаў месцам правядзення фестывалю «Адна зямля».

Маладзечна лічыцца рэп ці [[хіп-хоп горадам, тут таксама існуюць і альтэрнатыўныя гурты (Usplesk, Буркіна Фасо, ХЗКН, Stickoxydal і іншыя).

Дзяржаўны політэхнічны каледж

У Маладзечне 14 сярэдніх школ, мастацкая школа, 6 вучылішч, у т.л. медыцынскае і музычнае, політэхнічны каледж, гандлёва-эканамічны каледж, 4 публічныя бібліятэкі.

Выпускаецца гісторыка-краязнаўчы і літаратурна-мастацкі альманах «Куфэрак Віленшчыны»

Грамадскае жыццё

Прадстаўніцтва партыі БНФ, аддзяленне праваабарончай арганізацыі Беларуска-Хельсінскі камітэт, скауцкая дружына «Маладэчына».

Рэлігійнае жыццё

У горадзе зарэгістравана 5 рэлігійных абшчын.

Турыстычная інфармацыя

«Брадвей» — пешаходная частка вуліцы Прытыцкага, папулярнае сярод моладзі месца сустрэч

Маладзечна ўваходзіць у турыстычны маршрут «У краі Нарачанскім».

Гатэль «Маладзечна» знаходзіцца побач з цэнтральнай плошчай, за 10 хвілінаў хады ад чыгуначнага і аўтобуснага вакзалаў. У горадзе працуе краязнаўчы музей.

Славутасці

• Гарадзішча (XV—XVII стст.) —  Гісторыка-культурная каштоўнасць РБ, шыфр 613В000295
• Гістарычная забудова горада (ХІХ — пач. ХХ стст.)
• Касцёл і кляштар трынітарыяў (XVIII ст., дагэтуль не вернутыя каталікам) —  Гісторыка-культурная каштоўнасць РБ, шыфр 612Г000294

Мемарыяльны комплекс «Шталаг 342»

• Мемарыяльны комплекс «Шталаг 342»
• Настаўніцкая семінарыя (1762)
• Сінагога (XIX—XX стст.)
• Царква Покрыва Прасвятой Багародзіцы (1867—1871)
• Чыгуначная станцыя (1907)

Страчаная спадчына

• Брама Трыумфальная (1920-я)
• Вуніяцкая царква Святых Казьмы і Дзям'яна (XVIII ст.)
• Касцёл (1-я пал. ХХ ст.)
• Палац Агінскіх (XVIII ст.)
• Царква (XVI ст.)

• Краявіды Маладзечна
• 

  Касцёл Св. Іосіфа

• 

  Царква Покрыва Прасв. Багародзіцы

• 

  Чыгуначная станцыя

• 

  Помнік-паравоз

Гарады-пабрацімы

• Велінград, Балгарыя
• Елгава, Латвія
• Ірпень, Украіна
• Каломна, Расія
• Панявежыс, Літва
• Пётркаў-Трыбунальскі, Польшча
• Саколка, Польшча
• Фларэшць, Малдова
• Чарапавец, Расія
• Эслінген-на-Некары, Германія

Вядомыя асобы

• Ларыса Марозава (Леся Беларуска), уяўная асоба — псеўданім Валянціны Коўтун
• Зэлік Аксельрод
• Уладзімір Боська
• Меер Майсеевіч Аксельрод

Літаратура

• Молодечно // Туристская энциклопедия Беларуси / редкол. Г. П. Пашков [и др.]; под общ. ред. И. И. Пирожника. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 648 с. ISBN 978-985-11-0384-9
• Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 5: М — Пуд / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1999. — 592 с.: іл. ISBN 985-11-0141-9.
• Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — 788 с.: іл. ISBN 985-11-0378-0.
• Mołodeczno // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich.Tom VI: Malczyce — Netreba. — Warszawa, 1885. S. 647—648.

Спасылкі

• На ВікіСховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Горад Маладзечна
• http://www.molodechno.by — Старонка горада
• Здымкі на Radzima.org
• Інфармацыя на старонцы Мінскага аблвыканкама
• «Рэгіянальная газета» анлайн
• Агульныя звесткі пра Занальны дзяржаўны архіў г. Маладзечна
• Маладзечанскае аддзяленне РАА «БХК»