Горад Мікалаеў, Мікалаеўская вобласць

У гэтага паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Мікалаеў.

Горад

Мікалаеў
укр.: Миколаїв

Сцяг	Герб

Каардынаты: 46°58′00″ пн. ш. 32°00′00″ у. д. / 46.966667° пн. ш. 32° у. д. ^(G) ^(O) ^(Я)46.966667, 3246°58′00″ пн. ш. 32°00′00″ у. д. / 46.966667° пн. ш. 32° у. д. ^(G) ^(O) ^(Я)

Краіна	Украіна
Рэгіён	Мікалаеўская вобласць
Першае згадванне	1399
Ранейшыя назвы	Вітаўка
Горад з	1399
Плошча	260 км²
Насельніцтва (2008)	506 381 чалавек
Шчыльнасць	1 994 чал./км²
Часавы пояс	UTC+2
Тэлефонны код	+380-512
Паштовыя індэксы	54000-490
Афіцыйны сайт	Мікалаеўская гарадская рада

Мікалаеў

Мікалаеў на Вікісховішчы

Мікала́еў (укр.: Миколаїв) — горад на поўдні Украіны, на сутоках рэчак Паўднёвы Буг і Інгул. Адміністрацыйны цэнтр Мікалаеўскай вобласці, Жаўтнэвага і Мікалаеўскага раёнаў.

Знаходзіцца за 65 кіламетраў ад Чорнага мора. Праз горад праходзяць аўтамабільная дарога еўрапейскага значэння E58: Вена — Браціслава — Кашчыцэ — Ужгарад — Бая-Марэ — Ясі — Кішынёў — Адэса — Мікалаеў — Марыупаль — Растоў-на-Доне, а таксама рэгіянальны аўтамабільны шлях Кіраваград — Мікалаеў. Вузел чыгуначных ліній на Адэсу, Херсон, Снігураўку, Далінскую. Аэрапорт.

У 1399 годзе вялікі князь літоўскі Вітаўт заснаваў на месцы сучаснага Мікалаева горада Вітаўку як памежную фартэцыю Вялікага Княства Літоўскага.^[1]

Гісторыя [правіць]

Вітаўка [правіць]

Асноўны артыкул: Вітаўка

Старажытная гісторыя мясцовасці, дзе цяпер знаходзіцца Мікалаеў, звязаная з падзеямі ў паўднёвай частцы сучаснага горада — Вітаўцы. Уласна сваю назву гістарычная мясцовасць атрымала ад вялікага князя літоўскага Вітаўта, які ўзвёў тут у 1399 годзе Вітаўтаўскі замак (фартэцыю) і мытню для кантролю гандлю з татарамі.

Пазней, пасля экспансіі Турцыі, назва горада ўскладнілася турэцкім словам «гаммані», якое мае значэння «лазня», «купальня», «фантан».

Згодна з Кючук-Кайнарджыйскім мірным дагаворам 1774 года гэтыя землі ўвайшлі ў склад Расійскай імперыі, назва Вітальд-Гаммані была скарочаная і прыстасавана да расійскай і ўкраінскай моў — Вітаўка. У 1789 г Вітаўку перайменавалі ў Богаяўленскае (з 1938 г. — Кастрычніцкае, з 1962 — Жаўтнэвае)

Мікалаеў [правіць]

У 1789 годзе князь Рыгор Пацёмкі непадалёк ад Вітаўкі, на паўвостраве пры сутоках Інгул і Паўднёвага Буга, заснаваў флотскае і карабельнае горада. Першым грамадзянінам Мікалаева зрабіўся прадпрымальнік, ваенны дзеяч і будаўнік М. Фалееў. Менавіта ордар № 1065 ад 9 верасня 1789 для яго і з'яўляецца першай дакументальнай згадкай сучаснай назвы горада:

Фабераву дачу называць Спаскім, а Вітаўку — Богаяўленскім, а новую верф, якая ўзводзіцца на Інгуле — горадам Мікалаевам...

Існуе версія, што горада атрымала сваю назву ў гонар перамогі расійскіх войскаў 1788 годзе падчас узяцця турэцкай фартэцыі Ачакаў, якая супала з Днём Св. Мікалая.^[2]

Будаваўся горад паводле спецыяльна складзенага расійскім архітэктарам І. Старовым плану — з простымі вуліцамі і кварталамі правільнай формы. Жыццё Мікалаева цалкам падпарадкоўвалася суднабудаванню і флоту. Амаль сто гадоў тут знаходзіўся штаб Чарнаморскага флоту. Падчас губернатарства А. Грэйга ў 1-й траціне XIX ст. у Мікалаеве ўпершыню была зробленая спроба пабудаваць водаправод, на вуліцах з'явіўся брук, азеляненне.

У 1862 годзе ў месце адкрыўся камерцыйны порт, што паслужыла штуршком да пераўтварэння Мікалаева ў значны эканамічны і гандлёвы цэнтр. Ужо ў канцы XIX ст. Мікалаеўскі порт займаў трэцяе месца пасля Пецярбургу і Адэсы па аб'ёмах гандлю з замежнымі дзяржавамі, а паводле экспарту збожжа, галоўнымі пастаўнікамі якога былі стэпавыя губерні, — першае месца ў Расійскай імперыі.

Будынак гарадскай думы (не захаваўся)

У 1918 годзе ў Мікалаеве знаходзіліся хаўрусныя войскі гетмана П. Скарападскага. Савецкая ўлада на Мікалаеўшчыне ўмацавалася толькі ў 1920 г. У часы галадамору 1932—1933 гг. у Мікалаеве, як вялікім прамысловым асяродку, прымаліся пэўныя захады па барацьбе з бедствам, тады як сяляне вобласці засталіся без дапамогі і цярпелі ад голаду.^[3]

З 1942 па 28 сакавіка 1944 г. горада знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. У паваенны час Мікалаеў зрабіўся адным з найбольшых цэнтраў суднабудавання ў СССР.

1 снежня 1991 года мікалаеўцы разам з жыхарамі вобласці на Усеукраінскім рэферэндуме 89,45% галасоў «за» пацвердзілі Акт абвяшчэння незалежнасці Украіны. У 1990-я гг. эканоміка Мікалаева, як і ўсёй дзяржавы, адчула шэраг істотных, часцяком негатыўных наступстваў лібералізацыі рынку і эканамічных пераўтварэнняў. Рэзультатам гэтага стала амаль поўнае знішчэнне прамысловасці, напрыклад, заводаў ЧСЗ, ім. 61 камунары і "Акіян"

Геаграфія [правіць]

Выгляд Мікалаева з вышыні каля 10 км

Мікалаеў размяшчаецца на поўдні Украіны, у межах Прычарнаморскай нізіны.

Места знаходзіцца каля Бугскага ліману на сутоках рэчак Паўднёвы Буг і Інгул, у сухастэпавай зоне.^[4]

Клімат Мікалаева ўмерана-кантынентальны, засушлівы, стэпавы, з гарачым сонечным летам і мяккай зімой. Сярэдняя тэмпература студзеня складае –3 °C, зіма мяккая, маласнегавая, з частымі адлігамі, зменлівая, адлігі змяняюцца пахаладаннямі. Уначы замаразкі практычна штодзень.

На клімат горада значна ўплывае размешчанае паблізу Чорнае мора. У сувязі з гэтым сакавік і красавік параўнальна халодныя, а восень параўнальна цёплая.

Лета спякотнае, сонечнае, сярэдняя тэмпература ліпеня складае 22 °C, пры паступленні гарачага паветра з Сахары, які добра выграваецца ўлетку ва ўмовах яснага неба тэмпература нярэдка даходзіць і да +40 °C у цені. На працягу апошніх гадоў, з прычыны глабальнага пацяплення тэмпература дасягала вельмі высокіх для поўдня Украіны значэнняў.

Сярэднегадавая колькасць ападкаў 450—500 міліметраў. Выпаральнасць дасягае амаль 1000 міліметраў ападкаў у рок. У сувязі з гэтым клімат Мікалаева і вобласці вельмі засушлівы. Ападкі выпадаюць даволі раўнамерна, але галоўным чынам у летні перыяд пасля навальніцаў і ўзімку ў выглядзе снегу

Насельніцтва [правіць]

Кінатэатр «Радзіма»

Гандлёва-забаўляльны комплекс City Center

Гіпермаркет «Вялікая Кішэня»

1897 — 92 тыс. чал.^[5]
1911 — 105 тыс. чал.
1939 — 174 тыс. чал.
1959 — 226 тыс. чал.
1970 — 331 тыс. чал.^[6]
1991 — 512 тыс. чал.^[7]
2001 — 514,1 тыс. чал.
2006 — 507 тыс. чал.
2008 — 506,4 тыс. чал.

Эканоміка [правіць]

У структуры прамысловасці Мікалаева галоўнае месца займае машынабудаванне і металаапрацоўка, сярод якіх асабліва вылучаюцца галіны суднабудавання і энергетычнага машынабудавання.

Прамысловыя прадпрыемствы горада забяспечваюць да 50% аб'ёмаў прадукцыі суднабудавання Украіны, звыш 90% дзяржаўнай вытворчасці газавых турбін, 80% гліназёму.

Апроч цяжкай, у месце развітая харчовая прамысловасць (асаблівы ўзрост якой адбыўся пасля 1991 года дзякуючы замежным інвестыцыям) — так, ува Украіне і за яе межамі нязменная папулярнасцю карыстаецца прадукцыя ТАА «Сандора», ЗАТ «Лакталіс-Украіна», піўзавода «Янтар» і інш.

Найбольшыя мікалаеўскія прадпрыемствы:

Акцыянерная холдынгавая кампанія «Чарнаморскі суднабудаўнічы завод», найбольшае суднабудаўнічае прадпрыемства ва Украіне і адно з наймагутнейшых у Еўропе.
Дзяржаўнае прадпрыемства «Суднабудаўнічы завод імя 61 камунара».
ААТ «Дамен Шыпьярдс Акіян», суднабудаўнічая кампанія.
«Мікалаеўскі гліназёмны завод», найбольшы вытворца гліназёму ў Еўропе.
Мікалаеўскі авіярамонтны завод «НАРП».
Дзяржаўнае прадпрыемства «Мікалаеўскі марскі гандлёвы порт».
Піўзавод «Янтар».
ЗАТ «Лакталіс-Україна».
ТАА «Сандора»

Турыстычная інфармацыя [правіць]

Касцёл Св. Іосіфа

У Мікалаеве знаходзіцца адзін з найлепшых ува Украіне і найвядомейшых у Еўропе заапаркаў. У месце дзейнічае шэраг музеяў, у т.л. мастацкі музей імя Васіля Верашчагіна.

Да ліку прыкметных архітэктурна-гістарычных помнікаў горада належаць:

Абсерваторыя Чарнаморскага флоту (1827) — цяпер гэта Мікалаеўская астранамічная абсерваторыя;
Афіцэрскі сход (1824);
Кафедральны сабор Каспераўскай іконы Маці Божай (1908) УПЦ Кіеўскага патрыярхату;
Кафедральны Свята-Раства-Багародзіцкі сабор (1800—1828) УПЦ Маскоўскага патрыярхату;
Касцёл Св. Іосіфа (1886);
Лютэранская кірха (1852);
Штаб камандуючага Чарнаморскім флотам (1793) — цяпер гэта Музей суднабудавання і флоту;
Яхт-клуб (1904).