Горад Полацк

З пляцоўкі Вікіпедыя.
Перайсці да: рух, знайсці
іншыя значэнні У гэтага паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Полацк, значэнні.
Горад
Полацк
Polatsk-Euphrosine statue.JPG
Помнік Ефрасінні Полацкай
Сцяг Герб
Сцяг
Герб
Каардынаты Каардынаты: 55°29′00″ пн. ш. 28°48′00″ у. д. / 55.483334, 28.8 (G) (O) (Я)55°29′00″ пн. ш. 28°48′00″ у. д. / 55.483334, 28.8 (G) (O) (Я)
Краіна Беларусь
Першае згадванне 862
Плошча 40,77[1] км²
Насельніцтва 82 547[2] чалавек (2009)
Шчыльнасць 2 057 чал./км²
Нацыянальны склад беларусы — 80,03 %,
рускія — 14,75 %,
украінцы — 1,86 %,
іншыя — 3,36 %
Часавы пояс UTC+3
Тэлефонны код +375 214
Паштовы індэкс 211291, 211400—211402, 211404—211415, 211422
Полацк (Беларусь)
Полацк
Полацк

Полацк — горад абласнога падпарадкавання ў Віцебскай вобласці Беларусі, адміністрацыйны цэнтр Полацкага раёна, на рацэ Заходняя Дзвіна пры ўпадзенні ў яе ракі Палата. У 100 км ад Віцебска. Вузел чыгунак, лініі на Маладзечна, Віцебск, Невель (Расія), Даўгаўпілс (Латвія) і аўтамабільных дарог. Насельніцтва 83,7 тыс. чалавек (2009). Знаходзіцца непадалёк ад Наваполацка, разам з якім складае гэтак званы Полацкі рэгіён.

Змест

Гісторыя [правіць]

Асноўны артыкул: Гісторыя Полацка

Заснаванне [правіць]

Упершыню Полацк (летапісны Полотеск, Полотьск, Полтеск, ням. летапіс. Плоцэке[3], у скандынаўскіх сагах Palteskjuborg) згадваецца ў «Аповесці мінулых гадоў» пад 862—865. Але гэтая дата, відаць, не вельмі дакладная, бо летапіс пісаўся праз 200—250 гадоў пасля падзей. Звычайна першую згадку Полацка звязваюць з паведамленнем «В лето 6370 [862] и прия власть Рюрик, и раздал мужем своим грады, овому Полотеск, овому Ростов, другому Белоозеро...»[4], але гэта, відаць, устаўка пазнейшага летапісца, бо ў IX ст. яшчэ не існавала Растова (з'явіўся ў канцы X ст.), які тут згадваецца разам з Полацкам. Іпацьеўскі летапіс паказвае Рурыка і яго «мужоў» у якасці заснавальнікаў гарадоў:

" И прия Рюрикъ власть всю одинъ... и роздая мужемъ своимъ волости и городы рубити овому Полътескъ, овому Ростовъ... "

[5]

Верагодная згадка Полацка датычыць паходу на палачан, паводле «Аповесці мінулых гадоў», кіеўскіх князёў Аскольда і Дзіра, які адбыўся ў тыя ж 862—865 гады «Того же лета воеваша Асколд и Дир Полочан и много зла сътвориша».

Але дзе знаходзіўся Полацк у IX ст., летапісы не паведамляюць. Адказ на гэтае пытанне паспрабаваў даць беларускі археолаг А. М. Ляўданскі, які ў 1928 заклаў некалькі шурфоў на гарадзішчы. У выніку раскопак ім былі знойдзены археалагічныя матэрыялы, у першую чаргу ляпная кераміка IX—X стст. Гэта дазволіла яму зрабіць выснову, што старажытнны Полацк знаходзіўся на гарадзішчы[6]. З высновай А. М. Ляўданскага пагадзіліся вядомыя беларускія археолагі Г. В. Штыхаў і С. В. Тарасаў. Яны лічылі, што Полацк развіваўся як цэнтр племяннога аб'яднання крывічоў у IX ст. знаходзіўся на гарадзішчы[7].

Развіццё [правіць]

Фрагмент прывiлея Полацку на магдэбургскае права

У 9 ст. Полацк размяшчаўся на гарадзішчы (плошча часткі, якая захавалася каля 1 га) на правым беразе Палаты (адсюль назва). Хуткаму развіццю Полацка спрыяла яго выгоднае размяшчэнне на гандлёвым шляху з Рыжскага заліва да Кіева і Чорнага мора, праз вярхоўі Заходняй Дзвіны і Волгі да краін Усходу (частка шляхоў з вараг у грэкі і з вараг у арабы). У 10—13 ст. цэнтр Полацкага княства. У 11 ст. на тэрыторыі сённяшняга Верхняга замка пабудаваны Полацкі Сафійскі сабор. У 12 ст. сфарміравалася самабытная школа дойлідства, пабудаваныя Полацкі княскі храм і княскі палац, Бельчыцкі Барысаглебскі манастыр, заснаваны Полацкія Спаскі і Багародзіцкі манастыры і інш. У 12 ст. тут працавалі майстар-ювелір Лазар Богша (стварыў крыж Еўфрасінні Полацкай) і дойлід Іаан, які пабудаваў Полацкую Спаскую царкву. З сяр 13 ст. Полацак у складзе ВКЛ, самы вялікі яго горад у 14—16 ст., меў адмысловыя правы («Полацкія прывілеi»). Тут былі створаныя Полацкія Евангеллі 12—14 ст., у горадзе пры Сафійскім саборы з 11 ст. была бібліятэка. Каля 1490 у Полацку нарадзіўся дзеяч культуры эпохі Адраджэння Ф. Скарына. У 1498 Полацак атрымаў магдэбургскае права. З 1504 цэнтр Полацкага ваяводства. З 16 ст. горад меў свой герб. Падчас вайны 1654—1667 заняты рускімі войскамі, паводле Андрусаўскага перамір'я (1667) вернуты Рэчы Паспалітай. У 2-й пал. 17 — 1-й пал. 18 ст. прыйшоў у заняпад. У 1772 да Расіі адыйшла правабярэжная, у 1793 — левабярэжная частка горада. З 1776 цэнтр Полацкай губерніі, у 1778—1796 — намесніцтва, з 1796 цэнтр павета Беларускай, з 1802 Віцебскай губерніі. З 1924 Полацак — цэнтр раёна, у 1924—1930 і 1935—1938 цэнтр акругі. З 1938 у Віцебскай вобласці. У 1944—1954 цэнтр Полацкай вобласці. У 1989 Полацак стаў першым у Беларусі гісторыка-культурным горадам-запаведнікам.

Дэмаграфія [правіць]

  • 2006 — 82,4 тыс. чал.
  • 2007 — 81,7 тыс. чал.
  • 2009 — 83,7 тыс. чал.

Эканоміка [правіць]

Прадпрыемствы хімічнай, машынабудаўнічай і металаапрацоўчай, лёгкай, харчовы, будаўнічых матэрыялаў, паліграфічнай прамысловасці. Полацкая ЦЭС. Полацак — перспектыўны цэнтр турызму Беларусі міжнароднага значэння. Гасцінічны комплекс «Славянскі», гасцініца «Дзвіна».

Культура [правіць]

У горадзе створаны Нацыянальны Полацкі гісторыка-культурны музей-запаведнік, які ўключае стала дзеючыя музеі: Полацкі краязнаўчы музей, Музей беларускага кнігадрукавання, Полацкі музей-бібліятэку Сімеона Полацкага, Полацкі музей традыцыйнага ручнога ткацтва Паазер'я, Полацкі музей баявой славы, Полацкі музей гісторыі архітэктуры Сафійскага сабора, Полацкі дзіцячы музей, музей Тусналобавай-Марчанка, Полацкую стацыянарную выстаўку «Прагулка па Ніжнепакроўскай», прыродна-экалагічны музей Мастацкую галерэю.

З 2003 працуе філіял Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Я. Коласа.

У Полацку месціцца гісторыка-філалагічны факультэт Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта (астатнія — ў Наваполацку).

Выдатныя мясціны [правіць]

Сафійскі сабор

Спорт [правіць]

Галерэя [правіць]

  • «Сафія» з боку апсіды

  • Барысаў камень

  • Царква Яўлення Гасподняга

  • Царква Св. Спаса

  • Лютэранская кірха

  • Манастыр Спаса-Ефрасіннеўскі

  • Царква Узвышэння Св. Крыжа

  • Касцёл Св. Андрэя Баболі

  • Царква Покрыва Прасв. Багародзіцы

  • Помнік Францыску Скарыну

  • Г.зв. «Дом Пятра І»

  • Прыродна-экалагічны музей

Вядомыя ўраджэнцы [правіць]

Гл. таксама [правіць]

Зноскі

  1. ↑ «Дзяржаўны зямельны кадастр Рэспублікі Беларусь» (па стане на 1 студзеня 2011 г.)
  2. ↑ Перепись населения — 2009. Витебская область(руск.)  Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь
  3. ↑ Хроніка Вартберга.
  4. ↑ Полное собрание русских летописей (далей — ПСРЛ). Т. 1. Лаврентьевская летопись. — 2-е изд. — М., 2001. — С. 20.
  5. ↑ ПСРЛ. Т. 2. Ипатьевская летопись. — 2-е изд. — М., 2001. — С. 14.
  6. ↑ Ляўданскі, А. М. Археолёгічныя досьледы ў Полацкай акрузе // Запіскі аддзелу гуманітарных навук БАН. Кн. 2. Працы археолёгічнай камісіі. Т. 2. — Мн., 1930. — С. 165—166.
  7. ↑ Штыхов, Г. В. Древний Полоцк. — Мн., 1975. — С. 24—25; Штыхов, Г. В. Средневековые города Беларуси и их предшественники (к проблеме восточнославянского протогорода) // Вестник Полоцкого государственного университета. Серия: Гуманитарные науки. — 2008. — № 1. — С. 2; Тарасаў, С. В. Полацк IX—XVII стст.: гісторыя і тапаграфія. — Мн., 1998. — С. 36.

У Сеціве [правіць]

Гарады і гарадскія пасёлкі Віцебскай вобласці
Сцяг Віцебскай вобласці
Сцяг Беларусі

Віцебск • Бешанковічы • Браслаў • Верхнядзвінск • Глыбокае • Гарадок • Дзісна • Докшыцы • Дуброўна • Лепель • Лёзна • Міёры • Новалукомль • Наваполацк • Орша • Полацк • Паставы • Расоны • Сянно • Талачын • Ушачы • Чашнікі • Шаркаўшчына • Шуміліна

 
герб Адміністрацыйны падзел Віцебскай вобласці сцяг

Раёны:  Аршанскі • Бешанковіцкі • Браслаўскі • Верхнядзвінскі • Віцебскі • Гарадоцкі • Глыбоцкі • Докшыцкі • Дубровенскі • Лепельскі • Лёзненскі • Міёрскі • Пастаўскі • Полацкі • Расонскі • Сенненскі • Талачынскі • Ушацкі • Чашніцкі • Шаркоўшчынскі • Шумілінскі •• Гарады:  Віцебск • Наваполацк • Орша • Полацк
Культурныя сталіцы Беларусі

да 2010 Віцебск · 2010 Полацк · 2011 Гомель · 2012 Нясвіж · 2013 Магілёў

 
Узята з "http://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Горад_Полацк&oldid=1516159"