Горад Чэрвень

Горад Чэрвень Герб Каардынаты 53.707778, 28.43222253°42′28″ пн. ш. 28°25′56″ у. д.53.707778° пн. ш. 28.432222° у. д.    Краіна Беларусь Вобласць Мінская Першае згадванне 1387 Насельніцтва 9,9 тыс. чалавек (2008) Часавы пояс UTC+3 Тэлефонны код +375 1714 Паштовы індэкс 223232 Чэрвень Чэрвень

Чэрвень на Вікісховішчы

Чэрвень, (да 1923 — Ігумен) — горад у Мінскай вобласці Беларусі, адміністрацыйны цэнтр Чэрвеньскага раёна, на р. Чэрвенка (Ігуменка). У 62 км да паўднёвага ўсходу ад Мінска, 30 км ад чыгуначнай станцыі Пухавічы на лініі Мінск—Асіповічы, каля аўтамабільнай дарогі Мінск-Магілёў. Насельніцтва 10,1 тыс. чал. (2006).

Гісторыя

Першы пісьмовы ўспамін пра Ігумен датуецца 1387. У 1-й пал. XV ст. мястэчка знаходзілася ва ўладанні Кезгайлаў. 21 кастрычніка 1430 (паводле іншых звестак, у 1447) згадваецца воласць Гумен (лац.: districtum Humyen), якая належала біскупу віленскаму (царкоўнае мястэчка). Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (1565—1566) мясцовасць увайшла ў склад Мінскага павета Менскага ваяводства.

У 1595 у Ігумене збіраліся харугвы Вялікага Княства Літоўскага дзеля барацьбы з казацкімі набегамі Налівайкі. У Трынаццацігадовую вайну (1654—1667) маскоўскія захопнікі разрабавалі і моцна разбурылі мястэчка. Пад 1669 упершыню згадваецца касцёл. У Вялікую Паўночную вайну (1700—1721) у мястэчку спыняўся кароль Швецыі Карл XII.

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Ігумен апынуўся ў складзе Расійскай імперыі. Новыя ўлады канфіскавалі мястэчка ў Віленскага біскупства. У 1795 паселішча атрымала статус горада і сталі цэнтрам павета. 22 студзеня 1796 Ігумену даравалі герб: «у блакітным полі срэбны кушч грачыхі, над якімі пяць залатых пчол». Станам на 1800 у месце было 85 двароў. У часы нацыянальна-вызваленчага паўстання (1863—1864) тут дзейнічаў паўстанцкі аддзел на чале з Б. Свентаржэцкім.

18 верасня 1923 камуністычныя ўлады перайменавалі Ігумен у Чэрвень (у гонар месяца чэрвень). У 1924 горад стаў цэнтрам раёна. 26 чэрвеня 1941 на выхадзе з Чэрвеня ва ўрочышчы Цагельня НКВД расстраляла каля трох тысяч вязняў чэрвеньскай перасыльнай турмы — беларусаў, палякаў, літоўцаў і іншых.

У 1989 грамадскасць даведалася пра тое, што Чэрвень стаў другімі Курапатамі — вакол горада знаходзяцца пахаванні тысяч палітычных зняволеных. 18 красавіка 2001 адбылося афіцыйнае зацверджанне гарадскага герба.

Насельніцтва

• XVIII стагоддзе: 1800 — 560 чал. (266 муж. і 294 жан.), у тым ліку і 12 цыганаў; апроч таго, існавалі прыпісаныя да горада яўрэі (37 муж. і 54 жан.), што жылі ў арандаваных імі корчмах павета
• XIX стагоддзе: 1882 — каля 3 тыс. чал.; 1897 — 4573 чал.
• XX стагоддзе: 1907 — 5390 чал.; 1939 — 6,4 тыс. чал.; 1959 — 8,2 тыс. чал.; 1970 — 10,2 тыс. чал.; 1991 — 11,6 тыс. чал.
• XXI стагоддзе: 2006 — 10,1 тыс. чал.; 2008 — 9,9 тыс. чал.; 2009 — 10,2 тыс. чал.

Адукацыя

У Чэрвені працуюць 4 сярэднія школы, дашкольныя ўстановы.

Эканоміка

Прадпрыемствы харчовай, лясной і дрэваапрацоўчай прамысловасці. Гасцініца «Чэрвень».

Культура

Дзейнічаюць дом культуры, бібліятэкі, Чэрвеньскі краязнаўчы музей.

Славутасці

• Помнікі: Помнік вызвалення; Помнік землякам; Помнік моладзі і камсамольцам і інш.
• Гістарычная забудова (кан. ХІХ — пач. ХХ стст.; фрагменты)
• «Кацярыненская» вязніца (XVIII ст.)
• Месца гібелі грамадзян Беларусі, Польшчы і Літвы — ахвяр бальшавіцкага тэрору
• Могілкі: яўрэйскія; старыя каталіцкія

Страчаная спадчына

• Касцёл Узвышэння Св. Крыжа (1799—1800)
• Сабор Раства Прасв. Багародзіцы (1833)
• Сінагога
• Царква Св. Георгія (1975)

Вядомыя асобы

• М. П. Станюта (1881—1974), беларускі мастак
• Галіна Іосіфаўна Марцінкевіч
• Мікола Вяршынін, паэт
• Валерый Пятровіч Шарый
• Леў Уладзіміравіч Шчэрба
• Ганна Адамаўна Барысевіч
• Ілона Вусовіч
• Алег Віктаравіч Навіцкі (нар. 1971) — расійскі касманаўт, чалец атрада касманаўтаў ЦПК. Камандзір касмічнага карабля «Союз ТМА-06М», старт якога адбыўся 23 кастрычніка 2012 года.

Літаратура

• Червень // Туристская энциклопедия Беларуси / редкол. Г. П. Пашков [и др.]; под общ. ред. И. И. Пирожника. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 648 с. ISBN 978-985-11-0384-9;

У Сеціве

• Здымкі на Radzima.org
• http://ihumien.belinter.net/ — Неафіцыйная старонка г. Чэрвень