Гісторыя Вялікабрытаніі
| Перыяды англійскай гісторыі | |||
| Цюдораўскі перыяд |
|
||
|---|---|---|---|
| Елізавецінская эпоха |
|
||
| Якавіянская эпоха |
|
||
| Каралінская эпоха |
|
||
| Грамадзянскія войны, рэспубліка і Пратэктарат |
|
||
| Рэстаўрацыя Сцюартаў і Славутая рэвалюцыя |
|
||
| Утварэнне Вялікабрытаніі |
|
||
| Геаргіянская эпоха |
|
||
| Рэгенцтва |
|
||
| Віктарыянская эпоха |
|
||
| Эдвардзіянская эпоха |
|
||
.jpg){kind=small}
Гісторыя Вялікабрытаніі.
Змест |
[правіць] Старажытнасць
Гл.далей: Гісторыя Старажытнай Брытаніі.
[правіць] Сярэднявечча
Гл. адпаведныя раздзелы ў Гісторыі Англіі, Гісторыі Ірландыі, Гісторыі Уэльсу, Гісторыі Шатландыі.
Фармальна гісторыя Аб'яднанага каралеўства пачалася з Уніяй карон (1603), калі шатландскі кароль Джэймс VI быў каранаваны і як англійскі кароль Джэймс I. Барацьба між Парламентам і дынастыяй Сцюартаў вылілася ў грамадзянскую вайну (1642 — 1649) і скасаванне манархіі з устанаўленнем рэспублікі. Манархія была рэстаўравана (1660), але "Слаўная рэвалюцыя" (1688) замацавала паўнамоцтвы Парламенту. Быў дадзены Біль аб правах (1689).
Развіццё тэхналогіі і прадпрыймальніцтва ў 18 ст. аформіліся ў г.зв. Індустрыяльную рэвалюцыю.
У выніку Амерыканскай рэвалюцыі і вайны за незалежнасць Вялікабрытаніяй былі страчаны амерыканскія калоніі (1783).
У напалеонаўскіх войнах Вялікабрытанія была паслядоўным праціўнікам Францыі, значна спрычынілася да паразы Напалеона.
У 19 ст. адбываліся значныя сацыяльныя змены (гл. Чартызм, Прафсаюзы, Публічная адукацыя). Тады ж Вялікабрытанія набыла і замацавала за сабой вялікія тэрыторыі ў Афрыцы і Азіі, фактычна ператварылася ў імперыю.
[правіць] Новы час
У 1-й сусветнай вайне на баку Саюзных дзяржаў (гл. Антанта). Гл. таксама: Ірландскае паўстанне 1916.
[правіць] Найноўшы час
Пасля 1-й сусветнай вайны ўзмацніліся рухі за незалежнасць у калоніях. Ірландыя абвясціла незалежансць (1921), але Паўночная Ірландыя засталася ў Аб'яднаным каралеўстве.
[правіць] Другая сусветная вайна
У 2-й сусв. вайне — на баку Саюзных дзяржаў (з 3.9.1939). Пасля паразы Францыі каля году ваявала з Германіяй і Італіяй (гл. Бітва за Брытанію, Бітва за Атлантыку).
Пасля 2-й сусв. вайны страціла ролю лідэра сярод вялікіх дзяржаў. У унутранай палітыцы ўзмацніўся ўплыў лейбарыстаў.
Тунэль пад дном Ла-Маншу злучыў Вялікабрытанію з кантынентам (6.5.1994).
| Тэрытарыяльная экспансія | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Калонія • Метраполія • Каланіялізм • Імперыялізм • Неакаланіялізм • Ірэдэнтызм • Сепаратызм • Суверэнітэт • Заморская тэрыторыя • Незалежнасць | |||||
| Каланіяльныя імперыі |
 |
||||
| Экспансія іншых дзяржаў |
|
||||
| Кантынентальныя імперыі |
|||||
| Спісы: сучасных залежных тэрыторый • былых калоній • гістарычных дзяржаў • пераназваных дзяржаў • найбуйнейшых дзяржаў у гісторыі | |||||
.svg){kind=small}
.svg){kind=small}
.svg){kind=small}
.svg){kind=small}
.svg){kind=small}
.svg){kind=small}
.svg){kind=small}
| Краіны Еўропы: Гісторыя | |
|---|---|
|
Аўстрыя | Азербайджан¹ | Албанія | Андора | Арменія¹ | Беларусь | Бельгія | Балгарыя | Боснія і Герцагавіна | Ватыкан | Вялікабрытанія | Венгрыя | Германія | Грэцыя | Грузія | Данія | Ірландыя | Ісландыя | Іспанія | Італія | Казахстан² | Кіпр¹ | Латвія | Літва | Ліхтэнштэйн | Люксембург | Македонія | Мальта | Малдовы | Манака | Нідэрланды | Нарвегія | Польшча | Партугалія | Расія² | Румынія | Сан-Марына | Сербія | Славакія | Славенія | Турцыя² | Украіна | Фінляндыя | Францыя | Харватыя | Чарнагорыя | Чэхія | Швейцарыя | Швецыя | Эстонія |
|
| Залежныя тэрыторыі | |
|
| Азорскія астравы | Аландскія астравы | Гернсі | Гібралтар | Джэрсі | Востраў Мэн | Фарэрскія астравы | Шпіцберген | Ян-Маен
|
|
| Непрызнаныя і часткова прызнаныя дзяржавы | |
| ¹ Часткова або цалкам у Азіі, у залежнасці ад праведзенай мяжы (en) ² У асноўным у Азіі |
