Дзеянні Апосталаў

З пляцоўкі Вікіпедыя.
Перайсці да: рух, знайсці
Лука, аўтар кнігі Дзеянняў Апосталаў, пэнзля Эль Грэка

Кніга дзеянняў Апосталаў — адна з кніг Бібліі, якая ўвайшла ў спіс кніг Новага Запавету. Размяшчаецца пасля Евангелля паводле Яна. Згодна заходняй традыцыі пасля кнігі стаіць Ліст да Рымлянаў, паводле ўсходняй традыцыі пасля кнігі ідзе ліст апостала Якава.

Аўтарства[правіць | правіць зыходнік]

Кніга напісана тым жа чалавекам, што і трэцяе Евангелле. Аб гэтым сведчыць пралог, з якога можна даведацца, што гэта другая кніга, якая была напісана да невядомага хрысціяніна Феафіла. Такім чынам, аўтарам Дзеянняў з'яўляецца Лука, адзін з бліжэйшых супрацоўнікаў апостала Паўла, які заставаўся з Паўлам нават тады, калі апошні знаходзіўся ў Рымскай турме. Лука быў сведкам многіх падзей, пра якія ён пазней напісаў у Дзеяннях. Магчыма, што Лука вёў дзённік, куды падрабязна апісваў усе падставы і падзеі. У тэксце шмат урыўкаў, у якіх аўтар апавядае ад першай асобы множнага ліку: Дз. 16:10-17, 20:5-15, 21:1-18, 27:1-28:16.

Месца і час напісання[правіць | правіць зыходнік]

У творы апавядаецца пра амаль трыццацігадовы перыяд пасля ўзнікнення Царквы да часу, калі Павел знаходзіўся пад дамашнім арыштам. У кнізе нічога не паведамляецца пра смерць Паўла, аднак лічыцца, што кніга была напісана пасля смерці апостала, нават пасля ганенняў Нерона. Прыкладнай датай напісання Дзеянняў лічыцца 8090 гг. Ёсць меркаванні, што Лука хацеў напісаць трылогію; у трэцяй частцы кнігі расказаць пра пакутніцкую смерць апосталаў Пятра і Паўла. Аднак іншыя даследчыкі лічаць, што Лука, пішучы Дзеянні, ставіў іншую мэту: паказаць што ўратаванне, данае Богам праз Свайго адзінага Сына, праз дзейнасць царквы стала магчычым усім народам, пачынаючы ад Іерусаліма і да вялізнай сталіцы Рымскай імперыі. Пры гэтым распаўсюджанне веры вялося не шляхам зброі, але толькі на падставе адной веры.

Месца напісання невядома. Кніга магла быць напісана ў Грэцыі, Сірыі ці ў іншым якім месцы імперыі.

Асаблівасці кнігі[правіць | правіць зыходнік]

Унікальнасць кнігі ў тым, што яна адзіная ў Новым Запавеце гістарычная кніга. У ёй апавядаецца пра станаўленне і развіццё першай Царквы. Дзякуючы ёй можна даведацца пра змест пропаведзі, аб саміх прапаведніках, аб кіраўніках Царквы. У ёй паведамляецца пра тое, як жылі першыя хрысціянскія суполкі, з якімі праблемамі і з якім супрацівам сутыкнуліся першыя вернікі. Аднак гэта не проста гістарычнае апавяданне, гэта творчасць багаслова. На думку Лукі перыяд існавання чалавецтва дзеліцца на некалькі перыядаў. У першым перыядзе было панаванне Закона, гэты перыяд скончыўся з служэннем Яна Хрысціцеля. Другі перыяд – дзейнасць Ісуса, а трэці – дзейнасць Царквы. Таму Лука задумаў адзін твор, у першай частцы якога апавядалася пра дзейнасць Ісуса, а ў другой як гэта дзейнасць была падоўжана Царквой пад кіраўніцтвам Святога Духа. Дзякуючы Святому Духу, Які сышоў на вучняў падчас Пяцідзесятніцы, вучні змаглі працягнуць справу Хрыста. Такім чынам, кніга Дзеянняў апосталаў, гэта перш за ўсё гісторыя таго, як Бог дзейнічае ў свеце.

Пазней так атрымалася, што два творы Лукі апынуліся разарванымі, але і ў гэтым можна ўбачыць сваі плюсы. Тое, што кніга Дзеянняў апосталаў апынулася паміж Евангеллямі і лістамі апосталаў, нават адлюстроўвае першапачатковую задуму аўтара, па якой кніга Дзеянняў павінна стаць аповядам пра служэнне царквы свету пасля ўзнясення Хрыста.

Мэта Лукі – паказаць, што хрысціянства па задуме Бога павінна стаць рэлігіяй усяго свету. Тым не менш, хоць кніга названа Дзеяннямі апосталаў (а ў некаторых рукапісах – Дзеяннямі ўсіх апосталаў), насамрэч кніга апавядае практычна пра дзейнасць толькі дзвух з іх. Спачатку гэта Пётр, а пасля Павел. Пётр – прызнаны лідар царквы, яго імя заўсёды стаіць у цэнтры спісаў пералічэнняў апосталаў у Евангеллях. Пётр аддана выконвае дадзены самім Ісусам загад: ён прапаведвае, вылечвае і нават уваскрашае, ён смела стаіць перад судом вышэйшага яўрэйскага Савета, ён без хістанняў сведчыць Радасную вестку былому язычніку Карнілію, а потым не зважаючы на рэлігійныя прадузятасці былых іудэяў, крэсціць апошняга. Пасля турэмнага звяволення і цудоўнага вызвалення Ангелам Пётр відаць вымушаны пакінуць Іерусалім.

У другой частцы Дзеянняў (пачынаючы з 13 раздзела) апавядаецца амаль цалкам пра дзейнасць Паўла. Сам яго прыход у хрысціянства з'явіўся цудам: некалі яры праціўнік “назарэйскай ерасі” і актыўны ганіцель маладой царквы, Павел пасля сустрэчы з паўстаўшым з памерлых Ісусам Хрыстом на шляху ў Дамаск стаў адданым і пладатворным служкам Евангелля. Павел атрымаў даручэнне самага Пана несці Радасную вестку язычнікам, і ён пачынае сваі місіянерскія вандроўкі. Разам са сваімі спутнікамі ён абыходзіць усю Малую Азію, потым даходзіць да Еўропы, засноўваючы цэрквы ў Македоніі і Грэцыі. К 20 раздзелу голас хрысціянскіх прапаведнікаў гучаў па ўсяму Міжземнамор'ю, распаўсюджваючыся ўсё надалей углыбь Рымскай імперыі. Падчас паломніцтва ў Іерусалім Павел быў арыштаваны і пасля некалькіх год няволі ў Кесарыі яго адпраўляюць у Рым на суд імператара. Але знаходзячыся ў Рыме ў чыканні суда пад дамашнім арыштам Павел таксама прапаведвае пра ўкрыжаванага і паўстаўшага з памерлых Ісуса Хрыста. Гэтак у твары Паўла Евангелле дасягае сталіцы цывілізацыі - Рыму.

Структура кнігі[правіць | правіць зыходнік]

Кніга падзелена на 28 раздзелаў. яна пачынаецца, гэтак жа як і Евангелле паводле Лукі, кароткім пралогам да невядомага верніка Феафіла. Пасля структурна кнігу можна падзяліць два дзве часткі. У першай частцы (раздзелы 1-12) апавядаецца пра дзейнасць Пятра, другая (раздзелы 13-28) прысвечана пераважна дзейнасці Паўла. Лука расказвае пра тое, як Хрысціянства паслядоўна пашыралася ад Іерусаліма па Іудзеі і Галілеі, а потым і Самарыі. У след за гэтым Радасная вестка пашыраецца і за межы Палесціны. Своеасаблівым цэнтрам хрысціянства становіцца Антыёхія Сірыйская, дзе па сведчанні Лукі новая рэлігія і атрымала цяперашняе імя – Хрысціянства. Ад гэтуль місіянеры накіроўваюцца ў тры місіянерскія вандроўкі: спачатку ў Малую Азію, потым у Еўропу. Новымі хрысціянскімі цэнтрамі становяцца Карынф і Эфес. Чацвёртай місіянерскай вандроўкай, якую Павел ажыццяўляе ў няволі, стаў шлях у Рым. Евангелле дасягае апагея свайга распаўсюджвання.

Кароткі план кнігі[правіць | правіць зыходнік]

  • Пралог (1:1-5)
  • Пачатак дзейнасці Царквы (1:6-2:47)
  • Супрацьдзеянне яўрэйскіх уладаў новай Царкве (3:1-5:42)
  • Дзейнасць сямі дыяканаў (6:1-8:25)
  • Зварот Саўла (Паўла) (9:1-31)
  • Пачатак пропаведзі сярод язычнікаў (9:32-12:25)
  • Першая місіянерская вандроўка Паўла (13:1-15:35)
  • Другая місіянерская вандроўка Паўла (15:36-18:23)
  • Трэцяя місіянерская вандроўка Паўла (18:24-20:38)
  • Арышт Паўла, турэмнае зняволенне і шлях у Рым (21:1-28:31)

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]

Кніга Дзеянняў Апосталаў у перакладзе В. Сёмухі

Кніга Дзеянняў Апосталаў у перакладзе Праваслаўнай Беларускай Царквы