Дыцыян

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Дыцыян
Дыцыян: выгляд малекулы
Дыцыян: структура
Агульныя
Традыцыйныя назвы Дыцыян
Хімічная формула C2N2
Эмпірычная формула CN
Фізічныя ўласцівасці
Стан (ст. ум.) газ
Адн. малек. маса 52,04 а. а. м.
Малярная маса 52,04 г·моль?1 г/моль
Шчыльнасць 0,95 г·см?3 (вадкасць, ?21 °C)
2,38 г·л?1 (газ, 0 °C, 1013 mbar)
Тэрмічныя ўласцівасці
Тэмпература плаўлення -34,3; -28 °C
Тэмпература кіпення -21; -20,7 °C
Ціск пары 0,49 MPa (20 °C)
Хімічныя ўласцівасці
Растваральнасць у вадзе 45020 мл/100 мл
Растваральнасць у этаноле 23020 мл/100 мл
Растваральнасць у дыэтылавым эфіры 50018 мл/100 мл

Цыян, дыцыян, (CN)2 — дынітрыл шчаўевай кіслаты, бясколерны газ з рэзкім пахам; tпл -27,8 °C; tкіп -21,15 °C; абмежавана растваральны ў вадзе, лепш — у спірце, эфіры, воцатнай кіслаце.

Хімічныя ўласцівасці[правіць | правіць зыходнік]

Пры працяглым награванні (400 °C) ператвараецца ў аморфны палімер — парацыян (CN)x: (х = 2000-3000), які пры 800 °C цалкам дэпалімерызуецца. Для цыяну характэрны т. зв. псеўдагалагенныя ўласцівасці: падобна галагенам (хлор, бром) ён узаемадзейнічае з воднымі растворамі шчолачаў:

\mathsf{(CN)_2 + 2KOH \rightarrow KCN + KCNO + H_2O}

Мае характэрны пах міндаля.

Атрыманне[правіць | правіць зыходнік]

  • з кіслародам у прысутнасці сярэбранага каталізатара:
\mathsf{4HCN + O_2 \rightarrow 2(CN)_2 + 2H_2O}
\mathsf{2HCN + Cl_2 \rightarrow (CN)_2 + 2HCl}
  • з дыяксідам азоту:
\mathsf{2HCN + NO_2 \rightarrow (CN)_2 + NO + H_2O}
  • У лабараторыі атрымліваюць акісленнем цыянідаў двухвалентнай меддзю Cu(II) у водных рошчынах:
\mathsf{4CN^- + 2Cu^{2+} \rightarrow (CN)_2 + 2CuCN}
  • Дэгідратацыяй дыяміну шчаўевай кіслаты (CONH2)2.
  • Утвараецца пры піролізе азотазмяшчальных арганічных злучэнняў і таму ў малых колькасцях утрымоўваецца ў коксавым і даменным газах.

Знаходжанне ў прыродзе[правіць | правіць зыходнік]

Цыян спектраскапічна выяўлены ў каметах, выяўлены ў атмасферы Тытана.

Ужыванне[правіць | правіць зыходнік]

Выкарыстоўваецца ў арганічным сінтэзе (атрыманне Аксаміду) і зварванні металаў.

У 1824 годзе нямецкі хімік Фрыдрых Вёлер атрымаў з дыцыяну і вады шчаўевую кіслату.

Бяспека[правіць | правіць зыходнік]

  • Ядавіты, але па таксічнасці саступае сінільнай кіслаце (фактар ад 2 да 10) і яе солям — цыянідам. Мяжа ўспрымання чалавекам характэрнага паху «міндаля» ляжыць значна вышэй чым у сінільнай кіслаты, тым не менш цыян з'яўляецца вельмі небяспечным газам. Напачатку адбываецца рэзарбаванне цыяну арганізмам і наступны распад C-C сувязі. Механізм яго таксічнага дзеяння падобны на механізм дзеяння сінільнай кіслаты: блакада трохвалентнага жалеза ў сістэме клетачнага дыхання (Цытахром с-аксідазы) і як вынік кіслародная смерць на клетачным узроўні.
  • Гаручы, лёгка запалім, утварае з паветрам выбухныя сумесі.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Brotherton Т. К., Lynn J. W., The synthesis and chemistry of cyanogen, «Chemical reviews», 1959, v. 59, ? 5, р. 841
  • Arnold F. Holleman, Nils Wiberg: Lehrbuch der Anorganischen Chemie. 102. Auflage, de Gruyter, Berlin 2007, ISBN 978-3-11-017770-1.
  • Справочник химика / Редкол.: Никольский Б.П. и др. — 3-е изд., испр. — Л.: Химия, 1971. — Т. 2. — 1168 с.