Дзьюла Багі

З пляцоўкі Вікіпедыя
(Пасля перасылкі з Д'юла Багі)
Перайсці да: рух, знайсці
Дьюла Багі
Baghy Gyula
Julio Baghy.jpg
Псеўданімы:

Jobo

Дата нараджэння:

13 студзеня 1891({{padleft:1891|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:13|2|0}})

Месца нараджэння:

Сегед, Венгрыя

Дата смерці:

18 сакавіка 1967({{padleft:1967|4|0}}-{{padleft:3|2|0}}-{{padleft:18|2|0}}) (76 гадоў)

Месца смерці:

Будапешт, Венгрыя

Грамадзянства:

Венгрыя

Род дзейнасці:

празаік, паэт, драматург

Жанр:

лірыка, сатыра

Мова твораў:

эсперанта

Дзью́ла Ба́гі (венг.: Baghy Gyula, па эсперанта звычайна падпісваўся эсперантызаванай формай імя Julio, выкарыстоўваў псеўданім Jobo; 13 студзеня 1891, Сегед18 сакавіка 1967, Будапешт) — выдатны вянгерскі эсперантыст, вядомы паэт і празаік на мове эсперанта.

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Д. Багі нарадзіўся 13 студзеня 1891 у горадзе Сегед у тэатральнай сям'і: яго бацька быў акцёрам, а маці працавала ў тэатры суфлёрам. Пасля заканчэння школы Дьюла паследваў за бацькамі, да пачатка вайны ён працаваў акцёрам і рэжысёрам. З эсперанта Д. Багі пазнаёміўся ў 1911 годзе. Першая сусветная вайна спыніла яго акцёрскую кар'еру. Каля шасці гадоў ён правёў у сібірскіх лагерах для ваеннапалонных, дзе веў актыўную эсперанта-дзейнасць, арганізуючы курсы эсперанта і міжнародную перапіску (потым ён апіша гэтыя падзеі ў некаторых сваіх творах). Пасля вяртання ў Венгрыю да самой смерці ён быў адным з вядучых дзеячаў міжнароднага эсперанта-руха: арганізоўваў курсы, займаў кіруючыя пасты ў некаторых арганізацыях, супрацоўнічаў з літаратурнымі часопісамі, быў адным з рэдактараў уплывовага эсперанта-часопіса "Літаратурны свет" (эспер.: Literatura mondo). Памёр 18 сакавіка 1967, у Будапешце.

Эсперанта-дзейнасць[правіць | правіць зыходнік]

Нягледзячы на сваю актыўную арганізацыйную дзейнасць, Д. Багі дабіўся вядомасці ў першую чаргу як паэт і празаік. Яго творы характэрызуюцца ідэалізмам і чалавекалюбствам; яго дэвізам было наступнае сцвяржэнне: "Любоў стварае свет, свет захоўвае чалавечнасць, чалавечнасць - гэта вышэйшы ідэал". Акрамя гэтага, у асобных яго творах ён выступае і як тонкі сатырык, і як цікавы мысліцель. Шмат у чым яго погляды адпавядалі "унутранай ідэе" эсперанта і знаходзілі шырокую падтрымку сярод простых эсперантыстаў.

Багі, якога ласкава называлі Татай, выразіў тыя пачуцці, якія з самага пачатку былі каштоўнымі для ўсіх эсперантыстаў... Ён прзбягаў сувязі з вядомымі палітыка-ідэалагічгымі пазіцыямі і такім чынам дапамог сярэднестатыстычнаму эсператнысту, які быў далёкі ад палітыкі, звязаць сябе з яго ідэалам чалавечага братэрства.

— У. Лінс (нямецкі гісторык, аўтар некалькіх твораў аб гісторыі эсперанта)

Д. Багі з'яўляецца аўтарам шматлікіх паэтычных зборнікаў, аповесцяў, раманаў, падручнікаў эсперанта, тэатральных твораў. На шматлікіх Сусветных кангрэсах эсперантыстаў ён прымаў удзел у тэатральных пастаноўках, шмат з якіх рэжысаваў сам. Быў членам Акадэміі эсперанта Яго вучэбная аповесць "Зялёнае сэрца" (эспер.: La verda koro; назву трэба разумець як "сэрца эсперантыста" ці як больш шырока, як "сэрца, напоўненае гуманізмам) да нашага часу з'яўляецца адным з найбольш папулярных падручнікаў эсперанта. Стыль твораў Д. Багі адрозніваецца прастатой і зразумеласцю. Ён быў прыхільнікам "простага" эсперанта і актыўна палемізаваў з прыхільнікамі "багатага" эсперанта, якія ўводзілі шматлікія неалагізмы (адным з такіх апанентаў Багі быў другі выдатны вянгерскі эсперантыст Кальман Калачай, з якім Багі тым не мень актыўна супрацоўнічаў).

Менавіта згодна з ініцыятывай Д. Багі 15 снежня (дзень нараджэння ініцыятара эсперанта Лазара Заменгофа) адзначаецца эсперантыстамі яшчэ і як Дзень эсперантамоўнай кнігі.

Асноўныя творы[правіць | правіць зыходнік]

Група аўстра-вянгерскіх палонных каля барака, 1915 год. Фота С. М. Пракудзіна-Горскага
Магіла Д. Багі ў Будапешце

У ніжэйпрыведзеным спіске азначаны толькі год першага выдання. Большасць твораў Д. Багі шматразова перавыдаваліся; некаторыя перакладзены на нацыянальныя мовы.

  • "Preter la vivo" (Міма жыцця, паэтычны зборнік; 1922)
  • "Viktimoj" (Ахвяры, раман; 1925) - раман апавядаючы аб жыцці ваеннапалонных у Сібіры, раман шмат у чым аўабіяграфічны
  • "Pilgrimo" (Пілігрым, паэтычны зборнік; 1926)
  • "Dancu, marionetoj" (Таньчыце, марыянеткі, зборнік апавяданняў; 1927)
  • "Migranta plumo" (Блукаючае пяро, апавяданні і вершы, пераклады; 1929) - у гэтым зборніку Д. Багі асцярожна эксперыментуе з формамі і паэтычнай мовай.
  • "Hura" (Ура, раман; 1930)- сатырычны і часткова утапічны твор, які нярэдка прызнаеццанайбольш выдатным творам Д. Багі. Аўтра планаваў напісаць працяг пад назвай "Insulo de Espero" (Востраў надзеі), але чарнавікі былі страчаны падчас Другой сусветнай вайны.
  • "Printempo en la aŭtuno" (Вясна восенню, раман; 1931 лірычны твор аб першым каханні)
  • "La vagabondo kantas" (Бадзяга спявае, паэтычны зборнік, 1933)
  • "Verdaj donkiĥotoj" (Зялёныя Данкіхоты, зборнік апавяданняў і скетчаў; 1933; слова "зялёныя" з'яўляецца каннатацыяй да "Унутранай ідэі" эсперанта)
  • "Sur sanga tero" (На акрываўленай зямлі, раман; 1933) - працяг і распрацоўка рамана "Viktimoj"
  • "La Teatra korbo" (Тэатральны кошык, невялікія замалёўкі; 1934)
  • "La verda koro" (Зялёнае сэрца, вучэбная аповесць для пачынаючых; 1937; назву трэба разумець як "сэрца эсперантыста" ці "сэрца, напоўненае гуманізмам") - аўтабіяграфічная аповесць аб падзеях Грамадзянскай вайны на Далёкім Усходзе. аповесць напісана спецыяльна для пачынаючых эсперантыстаў і выкарыстоўвае спачатку просты, але паступова ўдакладняючыся адглавы да главы граматычны і лексічны матэрыял; вытрымала шмат перавыданняў і з'яўляецца папулярнай і зараз.
  • Sonĝe sub pomarbo (У мроях пад яблыняй, лірычная трохактная вершаваная камедыя ; 1958)
  • "Koloroj" (Колеры, апавяданні; 1960)
  • "Aŭtuna foliaro" (Асенняя лістоота, паэтычны зботнік; 1965)
  • "Ĉielarko" (Вясёлка, казкі ў вершах, 1966)
  • "En maskobalo" (На маскарадзе, пяць невялікіх тэатрадьных твораў; 1977)

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]