Жарэс Іванавіч Алфёраў

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Жарэс Іванавіч Алфёраў
Zhores Alferov.jpg
Падчас наведвання Уладзімірам Пуціным і Герхардам Шродэрам Навукова-адукацыйнага цэнтра Фізіка-тэхнічнага інстытута імя А.Ф. Іофэ РАН, 10 красавіка 2001 года
Дата нараджэння:

15 сакавіка 1930(1930-03-15) (84 гады)

Месца нараджэння:

Віцебск, Беларуская ССР СССР

Краіна:

Сцяг СССР СССР →
Сцяг Расіі Расія

Навуковая сфера:

фізіка паўправаднікоў

Навуковая ступень:

доктар фізіка-матэматычных навук (1970)

Навуковае званне:

прафесар (1972), акадэмік АН СССР (1979), акадэмік РАН (1991)

Альма-матэр:

ЛЭТІ

Узнагароды і прэміі


Нобелеўская прэмія — 2000 Нобелеўская прэмія па фізіцы (2000)
Ордэн «За заслугі перад Айчынай» I ступені
Ордэн «За заслугі перад Айчынай» II ступені
Ордэн «За заслугі перад Айчынай» III ступені
Ордэн «За заслугі перад Айчынай» IV ступені
Ордэн Леніна  — 1986 Ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі — 1980 Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга  — 1975 Ордэн «Знак Пашаны»  — 1959
Ордэн Францыска Скарыны
Ордэн Князя Яраслава Мудрага V ступені
Ленінская прэмія Дзяржаўная прэмія СССР — 1984 Дзяржаўная прэмія Расійскай Федэрацыі — 2001

Жарэ́с Іва́навіч Алфёраў (15 сакавіка 1930, Віцебск) — савецкі і расійскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы ў 2000 годзе за распрацоўку паўправадніковых гетэраструктур і стварэнне хуткіх опта- і мікраэлектронных кампанентаў. Яго даследаванні адыгралі вялікую ролю ў інфарматыцы. З'яўляецца дэпутатам Дзяржаўнай Думы Расійскай Федэрацыі. Ініцыяваў заснаванне прэміі «Глабальная энергія» ў 2002 годзе. Да 2006 года ўзначальваў Міжнародны камітэт па прысуджэнні гэтай прэміі.

Біяграфічныя звесткі[правіць | правіць зыходнік]

Нарадзіўся ў Віцебску ў сям'і Івана і Ганны Алфёравых. Названы ў гонар Жана Жарэса. Скончыў з залатым медалём сярэднюю школу № 42 ў Мінску. Быў залічаны на 1 курс Энергетычнага факультэта Беларускага політэхнічнага інстытута (цяпер Беларускі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт). Далей, паводле парады свайго настаўніка фізікі Я. Б. Мельцэрзона паехаў паступаць у Ленінград. У 1952 годзе Скончыў Ленінградскі электратэхнічны інстытут імя У. І. Ульянава (ЛЭТІ). З 1953 года працуе ў Фізіка-тэхнічным інстытуце імя А. Ф. Іофэ (з 1987 да мая 2003 года быў дырэктарам, з мая 2003 года да ліпеня 2006 года — навуковы кіраўнік). Кандыдат фізіка-матэматычных навук (1961), доктар фізіка-матэматычных навук (1970). Прафесар ЛЭТІ (1972). У 1990-91 гадах — віцэ-прэзідэнт АН СССР, старшыня Прэзідыуму Ленінградcкага навуковага цэнтра. З 2003 года — старшыня Навукова-адукацыйнага комплекса «Санкт-Пецярбургскі фізіка-тэхнічны навукова-адукацыйны цэнтр» РАН. Акадэмік АН СССР (1979), потым РАН. Віцэ-прэзідэнт РАН, старшыня прэзідыуму Санкт-Пецярбургскага навуковага цэнтра РАН. Галоўны рэдактар «Лістоў у Часопіс тэхнічнай фізікі», член рэдактарскай рады часопісу «Навука і жыццё».

Аўтар больш як 500 навуковых прац, трох манаграфій і каля пяцідзесяці вынаходніцтваў.

У культуры[правіць | правіць зыходнік]

На кінастудыі Беларусьфільм зняты дакументальны фільм «Лазар Алфёрава» (рэжысёр Уладзімір Мароз, 2008).

Узнагароды[правіць | правіць зыходнік]

Узнагароды Расіі і СССР

  • Поўны кавалер ордэна «За заслугі перад Айчынай»:
  • Ордэн «За заслугі перад Айчынай» I ступені (14 сакавіка 2005) - за выдатныя заслугі ў развіцці айчыннай навукі і актыўны ўдзел у заканатворчай дзейнасці
  • Ордэн «За заслугі перад Айчынай» II ступені (2000)
  • Ордэн «За заслугі перад Айчынай» III ступені (4 Чэрвені 1999) - за вялікі ўклад у развіццё айчыннай навукі, падрыхтоўку высокакваліфікаваных кадраў і ў сувязі з 275-годдзем Расійскай акадэміі навук
  • Ордэн «За заслугі перад Айчынай» IV ступені (15 сакавіка 2010) - за заслугі перад дзяржавай, вялікі ўклад у развіццё айчыннай навукі і шматгадовую плённую дзейнасць
  • Ордэн Леніна (1986)
  • Ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі (1980)
  • Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга (1975)
  • Ордэн «Знак Пашаны» (1959)

Медалі

  • Дзяржаўная прэмія Расійскай Федэрацыі 2001 года ў галіне навукі і тэхнікі (5 жніўня 2002) за цыкл прац «Фундаментальныя даследаванні працэсаў фарміравання і ўласцівасцей гетэраструктур з квантавымі кропкамі і стварэнне лазераў на іх аснове»
  • Ленінская прэмія (1972) - за фундаментальныя даследаванні гетеропереходов у паўправадніках і стварэнне новых прыбораў на іх аснове
  • Дзяржаўная прэмія СССР (1984) - за распрацоўку ізаперыядычных гетэраструктур на аснове чацвярня цвёрдых раствораў паўправадніковых злучэнняў A3B5

Замежныя ўзнагароды

  • Ордэн Францыска Скарыны (Беларусь, 17 мая 2001) - за вялікі асабісты ўклад у развіццё фізічнай навукі, арганізацыю беларуска-расійскага навукова-тэхнічнага супрацоўніцтва, умацаванне дружбы народаў Беларусі і Расіі
  • Ордэн князя Яраслава Мудрага (Украіна, 15 мая 2003) - за важкі асабісты ўклад у развіццё супрацоўніцтва паміж Украінай і Расійскай Федэрацыяй у сацыяльна-эканамічнай і гуманітарнай сферах
  • Ордэн Дружбы народаў (Беларусь)

Іншыя ўзнагароды

  • Нобелеўская прэмія (Швецыя, 2000) - за развіццё паўправадніковых гетэраструктур для высакаскорасны оптаэлектронікі
  • Прэмія Ніка Холоньяка (Аптычнае таварыства ЗША, 2000)
  • Хьюллет-Паккардовская прэмія (Еўрапейскае фізічнае таварыства, 1978) - за новыя працы ў галіне гетэрапереходаў
  • Прэмія А. П. Карпінскага (ФРГ, 1989) - за ўклад у развіццё фізікі і тэхнікі гетэраструктур
  • Прэмія імя А. Ф. Іофе (РАН, 1996) - за цыкл работ «Фотаэлектрычныя пераўтваральнікі сонечнага выпраменьвання на аснове гетэраструктур»
  • Дзямідаўскі прэмія (Навуковы Дзямідаўскі фонд, Расія, 1999)
  • Прэмія Кіёта (Инамори фонд, Японія, 2001) - за поспехі ў стварэнні паўправадніковых лазераў, якія працуюць у бесперапынным рэжыме пры пакаёвых тэмпературах - піянерскі крок у оптаэлектронікі
  • Прэмія У. І. Вярнадскага (НАН Украіны, 2001)
  • Прэмія «Расійскі Нацыянальны Алімп». Тытул «Чалавек-легенда" (РФ, 2001)
  • Міжнародная энергетычная прэмія «Глабальная энергія» (Расія, 2005)
  • Залаты медаль Х. Велькера (1987) - за піянерскія працы па тэорыі і тэхналогіі прыбораў на аснове злучэнняў III-V груп
  • Медаль Балантайна (Інстытут Франкліна, ЗША, 1971) - за тэарэтычныя і эксперыментальныя даследаванні падвойных лазерных гетэраструктур, дзякуючы якім былі створаны крыніцы лазернага выпраменьвання малых памераў, якія працуюць у бесперапынным рэжыме пры пакаёвай тэмпературы
  • Залаты медаль імя А. С. Папова (РАН, 1999)
  • Залаты медаль (SPIE, 2002)
  • Узнагарода сімпозіума па GaAs (1987) - за піянерскія працы ў галіне паўправадніковых гетэраструктур на аснове злучэнняў III-V груп і распрацоўку інжэкцыённых лазераў і фотадыёдаў
  • Узнагарода «Залатая талерка» (Акадэмія дасягненняў, ЗША, 2002)
  • XLIX Мендзялееўская чытальнік - 19 лютага 1993 года
  • Званне і медаль Ганаровага прафесара МФТІ (2008)
  • Узнагарода «Ганаровы ордэн Рау». Ганараваны звання «Ганаровы доктар Расійска-Армянскага (Славянскага) універсітэта". (ГОУ ВПО Расійска-Армянскі (Славянскі) універсітэт, Арменія, 2011)

Шаблон:Кіраўніцтва РАН з 1 чэрвеня 2008