Звычайны зімародак

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Звычайны зімародак
Common Kingfisher Alcedo atthis.jpg
Навуковая класіфікацыя
Міжнародная навуковая назва

Alcedo atthis L., 1758

Арэал
выява
Ахоўны статус
Wikispecies-logo.svg
Сістэматыка
на Віківідах
Commons-logo.svg
Выявы
на ВікіСховішчы
ITIS   554549
NCBI   36245
EOL   1178564

Зімародак звычайны (Alcedo atthis) — птушка сямейства зімародкавых атрада ракшападобных.

Апісанне[правіць | правіць зыходнік]

Крыху большы за вераб'я. Даўжыня крыла 7-8 см, вага 25-45 грамаў, даўжыня птушкі 18—19 см.

Апярэнне яркае: зверху блакітна-зялёнае, надхвосце («сядло») бліскуча-блакітнае, шырокая паласа ад дзюбы праз вока да патыліцы і горла — вохрыста-белаватая, ніз інтэнсіўна ржава-рыжы. Галава вялікая, дзюба доўгая і прамая, крылы і хвост кароткія. Дзюба чорная, ногі чырвоныя.

Самец і самка аднолькавыя па афарбоўцы, але самцы крыху буйней і ярчэй. Перамяшчаецца толькі з дапамогай крылаў, паколькі лапкі кароткія і не прызначаныя для працяглага перамяшчэння. Апярэнне зімародка зблізу цьмянае; яго яркасць дасягаецца за кошт праламлення святла пёрамі. Зімародкі любяць адзіноту, убачыць іх — рэдкасць.

Голас — перарывісты піск «цііп-цііп-цііп». Працягласць жыцця прыкладна 15 гадоў.

Пашырэнне і экалогія[правіць | правіць зыходнік]

Від уключае 6 падвідаў, распаўсюджаных у Еўразіі (да Паўднёвай Скандынавіі і Санкт-Пецярбурга), на паўночным захадзе Афрыкі (да Сахары), у Інданэзіі і Новай Зеландыі, на Новай Гвінеі і Саламонавых астравах. Ёсць аселыя і пералётныя падвіды. У Італіі гняздуецца каля 5000-10000 пар.

У Беларусі сустракаецца па ўсёй тэрыторыі, але нераўнамерна. Адзначаны на рацэ Ушача[1].

У Расіі сустракаецца ў лесастэпавай і стэпавай частках Сярэдняй Сібіры: ля Ачынска, Канска, Красноярска, Мінусінска, Новасібірска, Томска ў Паўладарскай вобласці(бел. (тар.)) бел. (Казахстан), у вярхоўях Енісея і ўздоўж яго прытокаў Абакан(руск.) бел., Туба(руск.) бел., у нізоўях Кебежа(руск.) бел., на Мажарскіх азёрах, а таксама па рацэ Чуне(руск.) бел. (басейн Ангары). Найбольш паўночны пункт гнездавання — рака Верхні Імбак(руск.) бел.. Сустракаецца ля вёскі Пагодаева і ля сяла Варагова.

Акрамя гэтага распаўсюджаны ва Украіне: уздоўж рэчышча Дзясны, заўважаны таксама на рацэ Мертвавод(руск.) бел., Чырвонааскольскім вадасховішчы(руск.) бел. і нізоўях ракі Аскол. Заўважаны гнёзды ў залівах у Днепрапятроўску, Запарожжы. Таксама зімародак у апошні час часта сустракаецца на Паўднёвым Захадзе Крыму (Балаклава, Блакітная бухта(руск.) бел., у 2012 годзе быў заўважаны на мысе Фіялент(руск.) бел. у Севастопалі).

Месцы пражывання: рэкі, старарэччы, значна радзей азёры, каналы з стромкімі і абрывістымі берагамі, парослымі дрэўна-хмызняковай і травяністай расліннасцю. У зімародка вельмі строгія патрабаванні да жыцця: чысты вадаём з праточнай вадой (не дробны, але і не глыбокі), абрыў і зарослыя берага. Зімародкі не любяць блізкага суседства з іншымі птушкамі. Колькасць зімародка ў цяперашні час скарачаецца з-за гаспадарчай дзейнасці чалавека.

Асаблівасці біялогіі[правіць | правіць зыходнік]

Размнажэнне[правіць | правіць зыходнік]

Яйкі

У месцах гнездавання з'яўляецца звычайна ў першай дэкадзе красавіка.

Зімародкі манагамныя, хоць сярод самцоў сустракаюцца такія, якія заводзяць некалькі сем'яў. Каб стаць парай, самец падае самцы злоўленую рыбку. Калі самка прыме дар, то прапанова прынята. Пара ствараецца толькі на цёплы час года. Узімку зімародкі разлятаюцца паасобку, але вясной вяртаюцца да старога гнязда, дзе і ўз'ядноўваюцца пара.

Гнездавы перыяд расцягнуты. Гнёзды ў глыбокіх норах. Іх зімародкі капаюць у стромкіх берагавых адхонах, у непасрэднай блізкасці ад вадаёма. Адтуліна ўтоена галінамі дрэў або хмызнякоў, каранямі, каб да нары не мог падабрацца ні адзін з патэнцыйных драпежнікаў. Адлегласць паміж гнёздамі — ад 0,3 да 1 км і больш. Нара гарызантальная, даўжынёй 0,3-1 м. Рыццём нары пара занятая больш за тыдзень. Калі на шляху сустракаецца перашкода, то зімародкі кідаюць гэтую нару і прыступаюць да рыцця новай. Нара завяршаецца гнездавой камерай-пашырэннем. Подсцілу ў гняздзе няма. Але калі гняздо старое, то на падлозе утвораецца пласт лускі, рыбіных костачак і іншых харчовых рэшткаў. У гэтым пласце развіваюцца лічынкі мух.

Поўныя свежыя кладкі з 5—8 белых (у цэлым ад 4 да 11) з бляскам яек памерамі 21,8 x 18,4 мм трапляюцца з сярэдзіны мая да канца першай дэкады чэрвеня. Наседжваюць абедзве птушкі 19—21 суткі.

Птушаняты зімародка вылупляюцца без апярэння і сляпымі. Растуць хутка. Вылупленне адбываецца не адначасова. Сілкуюцца птушаняты лічынкамі казурак, якіх бацькі папярэдне раздзелваюць. Праз тры тыдні пасля з'яўлення на свет птушаняты могуць вылятаць з нары. Яны пафарбаваны менш ярка, чым дарослыя і крыху меншыя ў памерах. Пару дзён птушаняты лётаюць з бацькамі, якія працягваюць іх карміць. У добрыя гады зімародкі паспяваюць зрабіць другую кладку (канец чэрвеня — пачатак ліпеня) і вывесці яшчэ адзін вывадак нашчадкаў. Другая кладка робіцца пасля вылету птушанят, але часам і раней. У сярэдзіне жніўня другі вывадак гатовы да палёту.

Харчаванне[правіць | правіць зыходнік]

Зімародак са здабычай

Корміцца дробнай рыбай (верхаводка (Alburnus alburnus), падкаменшчык (Cottus gobio)), радзей воднымі бесхрыбтовымі (напрыклад, прэснаводнымі крэветкамі). Часам сілкуецца воднымі насякомымі (лічынкі страказы) і жабкамі. Норма спажывання 10-12 рыбак у суткі пры адсутнасці сям'і. За рыбай палюе з паветра. Здольны ўзлятаць з-пад вады. Часта вартуе здабычу, седзячы на галінцы над вадой. Выбірае для засады самыя ціхія куткі, у якіх вельмі цяжка яго заўважыць. Калі атака прайшла безвынікова, зімародак працягвае чакаць ахвяру на галінцы. Калі рыба злоўленая, зімародак есць яе альбо на галінцы, альбо ў гняздзе.

Пералёт і зімоўка[правіць | правіць зыходнік]

Пасля вылету другога вывадку, зімародка пачынаюць пералёт на зімоўку. Ён пачынаецца і ў канцы жніўня, і ў верасні і нават кастрычніку. У Паўднёвую Еўропу і Паўночную Афрыку зімародкі пералятаюць з еўрапейскай часткі Расіі, у Паўднёвую Азію — з Сібіры. Зімародкі з Паўночнага Каўказа не пералятаюць на зіму.

Натуральныя ворагі[правіць | правіць зыходнік]

У зімародка практычна няма ворагаў. Часам маладых зімародкаў ловяць ястрабы і сокалы. Чалавек рэдка палюе на гэтую птушку, хіба што з-за пудзіла.

Зноскі

  1. Природа Белоруссии: Популярная энциклопедия / Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др — 2-е изд. — Мн.: БелСЭ им. П. Бровки, 1989. — 599 с. — 40 000 экз. — ISBN 5-85700-001-7.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1993. — ISBN 5-85700-095-5
  • Борис Жуков Сверкающий рыболов // Вокруг света(руск.) бел. : журнал. — Москва: 2009. — № 8. — С. 89-98.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]

Зубр еўрапейскі Гэты від занесены ў Чырвоную кнігу Беларусі і ахоўваецца законам.
III катэгорыя (VU)