Каменсалізм

Комменсализм (лац.: con mensa - літаральна «у стала», «за адным сталом») — узаемаадносіны паміж індывідамі ці групамі розных відаў, якія суіснуюць без канфліктаў і без узаемадапамогі (напрыклад, чашуйніца звычайная і чалавек).

Віды каменсалізму

У залежнасці ад характару ўзаемаадносін відаў-каменсалаў вылучаюць тры формы:

• Сінойкія (кватэрыянства) — адна жывёла (каменсал) выкарыстоўвае іншую жывёлу (яго ракавіну, гняздо і да т.п.) у якасці прытулку;
• Эпойкія — адна жывёла (каменсал) прымацоўваецца да жывёлы іншага віду ці жыве каля яго, якая становіцца «гаспадаром» (напрыклад, рыба-прыліпала плаўніком-прысоскай прымацоўваецца да скуры акул і іншых буйных рыб, перасоўваючыся з іх дапамогай і сілкуючыся рэшткамі іх трапезы);
• Энтойкія — адны жывёлы пасяляюцца ўнутры іншых, якія маюць паведамленне з знешнім асяроддзем.

Прыклады каменсалізму ў раслін

Прыкладам каменсалізму могуць служыць бабовыя (напрыклад, канюшына) і трава, якія сумесна растуць на глебах, бедных даступнымі злучэннямі азоту, але багатых злучэннямі калія і фосфару. Пры гэтым калі збажыну не падаўляе бабовае, то яна ў сваю чаргу забяспечвае яго дадатковай колькасцю даступнага азоту. Але падобныя ўзаемаадносіны могуць працягвацца толькі да тых часоў, пакуль глеба бедная азотам і травы не могуць моцна разрастацца. Калі ж у выніку росту бабовых і актыўнай працы азотфіксуючых клубеньковых бактэрый у глебе назапашваецца дастатковая колькасць даступных для раслін злучэнняў азоту, гэты тып узаемаадносін змяняецца канкурэнцыяй. Вынікам яе, як правіла, з'яўляецца поўнае ці частковае выцясненне менш канкурэнтаздольных бабовых з фітацэноза.

Іншы варыянт каменсалізму: аднабаковая дапамога расліны-«няні» іншай расліне. Так, бяроза ці алешына могуць быць няняй для елі: яны абараняюць маладыя елкі ад прамых сонечных прамянёў, без чаго на адкрытым месцы елка вырасці не можа, а таксама абараняюць усходы маладых ялінак ад выціскання іх з глебы марозам. Такі тып узаемаадносін характэрны толькі для маладых раслін елкі. Як правіла, пры дасягненні елкай пэўнага ўзросту яна пачынае паводзіць сябе як вельмі моцны канкурэнт і душыць сваіх нянь.

У такіх жа адносінах існуюць хмызнякі з сямействаў Яснотковые і Астровые і паўднёва-амерыканскія кактусы. Валодаючы асаблівым тыпам фотасінтэзу (САМ-метабалізм), які адбываецца днём пры зачыненых вусцейках, маладыя кактусы моцна пераграваюцца і пакутуюць ад прамога сонечнага святла. Таму яны могуць развівацца толькі ў цені пад абаронай засухаўстойлівых хмызнякоў.

Глядзіце таксама

• Сімбіёз
• Паразітызм
• Аменсалізм
• Мутуалізм