Карлаў універсітэт

З пляцоўкі Вікіпедыя.
Перайсці да: рух, знайсці
Карлаў універсітэт
Univerzita Karlova v Praze, Universitas Carolina Pragensis

Charles-University-symbol-2.png
Арыгінальная назва:

Univerzita Karlova v Praze, Universitas Carolina Pragensis

Заснаваны:

1347/1348

Рэктар:

Вацлаў Гампл

Размяшчэнне:

Прага, Чэхія

Юрыдычны адрас:

Ovocný trh 5, 116 36 Praha 1

www.cuni.cz/

Ка́рлаў універсітэ́т у Празе (Універсітэт імя Карла ў Празе, чэшск.: Univerzita Karlova v Praze, чэшск.: Karlova univerzita, лац.: Universitas Carolina, ням.: Karls-Universität Prag, англ.: Charles University in Prague) — галоўны ўніверсітэт Чэхіі, найстарэйшы ўніверсітэт Цэнтральнай Еўропы і адзін з найстарэйшых універсітэтаў свету, быў заснаваны каралём Карлам IV у 1348 годзе. Прадметы выкладаюцца на чэшскай і англійскай мовах.

У наш час ва ўніверсітэце вучацца больш за 47 тыс. студэнтаў з усяго свету. Універсітэт уваходзіць у Асацыяцыю галоўных еўрапейскіх ВНУ разам з Оксфардам, Сарбонай, Балонняй, Універсітэтам Жэневы і інш. На яго факультэтах чытаюць лекцыі выкладчыкі вядучых універсітэтаў свету.

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

1347—1740 гады[правіць | правіць зыходнік]

Універсітэт створаны ініцыятывай імператара (чэшскага і рымскага караля) Карлам IV з прапановы першага пражскага архібіскупа Арнашта. 26 студзеня 1347 года Папа Рымскі Клімент VI выдаў дазвол на адкрыццё ў Празе навучальнай установы з правам надання вучоных ступеняў. Універсітэт з чатырма факультэтамі: вольных мастацтваў, юрыдычны, медыцынскі і тэалагічны, — урачыста заснаваны Карлам IV актам з 7 красавіка 1348 года. Для правядзення заняткаў імператар выкупіў некалькі будынкаў у квартале Старэ-Места, якія ў яго імя атрымалі назву Каралінума.

Карлаў універсітэт быў першым нямецкім універсітэтам наогул і першым універсітэтам Цэнтральнай Еўропы, у прыватнасці. Абслугоўваў у першую чаргу інтарэсы прадстаўнікамі нямецкай абшчыны Чэхіі, навучанне вялося на нямецкай мове да канца XIX ст. У адрозненне ад іншых універсітэтаў, адукацыя не мела рэлігійнага ўхілу, бо каталіцкая царква ў Празе мела ўласную навучальную ўстанову.

У 1372 годзе юрыдычны факультэт фактычна аддзяліўся ад універсітэта і да 1417 года меў уласнага рэктара. Арганізацыйна ўніверсітэт падзяляўся на 4 універсітэцкія нацыі: чэшскую (студэнты і прафесары з Багеміі і Маравіі, венгерскага каралеўства), польскую (з Сілезіі, польскага каралеўства, Мазовіі, Вялікага княства Літоўскага), баварскую і саксонскую. Кожная нацыя мела адзін універсітэцкі голас. У 1409 годзе чэшскі кароль Вацлаў IV выдаў т. зв. Кутнагорскі дэкрэт, паводле якога чэшская нацыя атрымала 3 галасы, а астатнія 1 на ўсіх. Пратэстуючы супраць дыскрымінацыі, каля 700 замежных студэнтаў і выкладчыкаў пакінулі Прагу, заснаваўшы ў тым жа годзе ўніверсітэт у Лейпцыгу.

Пражскі ўніверсітэт стаў калыскай і адным з цэнтраў гусіцкага руху. Пасля зыходу замежных студэнтаў паплечнікі Яна Гуса апынуліся ва ўніверсітэце ў большасці. Пасля 1419 года ў выніку гусіцкіх войнаў дзейнасць універсітэта спынілася. Навучанне было адноўленае ў 1430-х гадах, але толькі на факультэце вольных мастацтваў. Універсітэт страціў міжнароднае значэнне, да XVII стагоддзя на яго адзіным факультэце вучыліся амаль выключна студэнты ўтраквісты з Багеміі. 

У 1622—1638 гадах пасля паразы антыгабсбурскага паўстання (1618—1620) універсітэт быў перададзены езуітам, якія пачынаючы ад 1556 года мелі ў Празе акадэмію — т. зв. Клеменцінум, павышаную ў 1618 годзе да ўніверсітэта. У 1622 годзе да Клеменцінума перададзена ўніверсітэцкая бібліятэка. У 1638 годзе Фердынанд III выняў універсітэт з падпарадкавання езуітам і аднавіў дзейнасць юрыдычнага і медыцынскага факультэтаў, але ў 1654 годзе аб'яднаў пражскі універсітэт (Каралінум) з езуіцкім Клеменцінумам. У выніку быў створаны т. зв. Карла-Фердынандаў універсітэт з чатырма факультэтамі, прычым філасофскі (вольных мастацтваў) і тэалагічны факультэт былі пад апекай езуітаў. 

1740—1918 гады[правіць | правіць зыходнік]

У выніку абсалютычных рэформ падчас кіравання Марыі Тэрэзіі і Іосіфа II універсітэт быў паступова падпарадкаваны дзяржаве, яго аўтаномія абмежаваная. У 1773 годзе езуіты страцілі апеку над духоўнымі факультэтамі, а ў наступным годзе універсітэт быў выняты з-пад нагляду каталіцкай царквы. Нямецкая мова стала абавязковай, былі заведзеныя адзіныя для ўсёй Габсбурскай манархіі падручнікі.

Следам за венгерскай элітай чэшская інтэлігенцыя горада («будзіцелі») пачала рашучыя выступы супраць палітыкі германізацыі аўстрыйскіх улад, таму ў 1882—1939 гадах Карлаў універсітэт падзяліўся на дзве плыні: чэшскую і нямецкую.

1918—1945 гады[правіць | правіць зыходнік]

Падчас акупацыі Чэхаславакіі нацысцкай Германіяй у лістападзе 1939 года Чэшскі ўніверсітэт быў зачынены, а многія студэнты і прафесары трапілі ў канцлагеры. Рэктарам універсітэта быў прызначаны лінгвіст Бедржых Грозны. Па заканчэнні нямецкай акупацыі пачалася дэпартацыя нямецкамоўнага насельніцтва горада і, адпаведна, нямецкая плынь была закрыты. У кастрычніку 1945 года ўказам прэзідэнта Эдварда Бенеша (гл. Дэкрэты Бенеша) Нямецкі ўніверсітэт у Празе быў зачынены, а Чэшскі адноўлены як адзіны Карлаў універсітэт.

Цяперашні час (з 1945 г.)[правіць | правіць зыходнік]

Галоўны корпус універсітэта

Хоць універсітэт пачаў хутка аднаўляцца пасля вайны, прынцыпы акадэмічных свабод доўга не трывалі. У 1948 годзе, з прыходам да ўлады камуністаў, новы ўрад Чэхіі на чале з К. Готвальдам стаў актыўна душыць любыя праявы нязгоды з афіцыйнай ідэалогіяй. Такая палітыка праводзілася на працягу наступных чатырох дзесяцігоддзяў, і толькі ў канцы 1980-х сітуацыя пачала паляпшацца. На хвалі рэвалюцый 1989 года студэнты праводзілі розныя мерапрыемствы, у тым ліку і шэраг мірных дэманстрацый супраць існуючага рэжыму. Неўзабаве ў краіне прайшла «Аксамітавая рэвалюцыя», у якой як студэнты ўніверсітэта, так і яго выкладчыкі адыгралі вялікую ролю. У снежні 1989 года прэзідэнтам рэспублікі быў прызначаны Вацлаў Гавел.

Вялікая папулярнасць ў Карлавым універсітэце цяпер у медыцынскіх факультэтаў, дзе вучыцца каля 8 тысяч студэнтаў, таксама папулярныя філасофскі (каля 6,5 тысяч) і юрыдычны (каля 4 тысяч). Самы вялікі конкурс пры паступленні па псіхалагічнай спецыялізацыі — звыш 30 чалавек на месца.[1]

Факультэты ўніверсітэта[правіць | правіць зыходнік]

Помнік Карлу IV
  • тры тэалагічных (каталіцкі, евангелісцкі і гусіцкі);
  • шэсць медыцынскіх (з іх тры ў Празе, па адным у Пльзені і Градцы-Кралаве і фармацэўтычны факультэт);
  • фізіка-матэматычны (фізіка, матэматыка, інфарматыка);
  • юрыдычны;
  • філасофскі;
  • педагагічны;
  • сацыяльных навук (эканоміка, менеджмент, журналістыка, дызайн, міжнародныя адносіны);
    • Інстытут паліталогіі і міжнародных адносін (Міжнародныя адносіны, Паліталогія)
    • Інстытут міжнародных краіназнаўстваў (Міжнароднае краіназнаўства)
    • Інстытут эканамічных навук (Эканамічная тэорыя, Эканоміка)
    • Інстытут сацыялогіі (Сацыялогія і сацыяльная палітыка)
    • Інстытут камунікацыі і журналістыкі (СМІ (масмедыя) і камунікацыя, журналістыка)
  • прыродазнаўчы;
  • фізічнай культуры і спорту (менеджмент);
  • гуманітарных навук.

Таксама ў складзе ўніверсітэта[правіць | правіць зыходнік]

  • Інстытут моўнай і прафесійнай падрыхтоўкі — падрыхтоўка замежных абітурыентаў да навучання ў чэшскіх ВНУ, сертыфікацыя па чэшскай мове
  • Еўрапейскі інфармацыйны цэнтр
  • Цэнтр па пытаннях экалогіі
  • Бібліятэка
  • Вылічальны цэнтр

Выбітныя выпускнікі[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]