Карл XII

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Карл XII
Karl XII
Karl XII 1697.jpg
сцяг
9-ы Кароль Швецыі, Готаў і Вендаў
5 красавіка 1697 — 30 лістапада 1718
Папярэднік: Карл XI
Пераемнік: Ульрыка Элеанора
 
Нараджэнне: 17 чэрвеня 1682
Стакгольм, Швецыя
Смерць: 30 лістапада 1718
Фредрыкстэн, Нарвегія
Род: Пфальц-Цвейбрюкен
Бацька: Карл XI
Маці: Ульрыка-Элеанора Дацкая

Карл XII (шведск.: Karl XII) (17 чэрвеня 1682 — 30 лістапада 1718) — кароль Швецыі ў 16971718, палкаводзец, які патраціў большую частку свайго царствавання на працяглыя войны ў Еўропе. Карл XII узышоў на трон пасля смерці бацькі Карла XI ва ўзросце 15 гадоў і надоўга пакінуў краіну праз 3 гады, прыступіўшы да шматлікіх ваенных кампаній за межамі краіны з мэтай канчаткова зрабіць Швецыю дамінуючай сілай у Паўночнай Еўропе.

Дацкая кампанія[правіць | правіць зыходнік]

Яго юнацкія авантуры далі падставу іншым краінам уварвацца ў Швецыю. Польшча з Саксоніяй, Данія з Нарвегіяй і Расія стварылі кааліцыю супраць Швецыі для ўдзелу ў Паўночнай вайне. Але Карл XII аказаўся больш праніклівым, чым можна было падумаць.

Першая ваенная кампанія Карла была накіравана супраць Даніі, каралём якой быў у той час яго стрыечны брат Фрэдэрык IV Дацкі, які пагражаў шведскаму саюзніку Фрыдрыху IV Гольштэйн-Гаторпскаму, іншаму стрыечнаму брату Карла XII, жанатаму на яго сястры Хедвіг-Сафіі. Данія запрасіла мір, аднак узвышэнне Швецыі на Балтыцы выклікала незадаволенасць у двух буйных суседзяў: у польскага караля Аўгуста II, што прыходзіла кузенам і Карлу XII і Фрэдэрыку IV Дацкаму, а таксама ў рускага цара Пятра I.

Паўночная вайна[правіць | правіць зыходнік]

Бітва пры Нарве[правіць | правіць зыходнік]

Карта Паўночнай вайны

Расія заняла Інгрыю, рускія войскі ўварваліся ў шведскія правінцыі Лівонію і Эстляндыю, аблажыў крэпасці Нарва і Іван-горад. Карл высадзіўся ў Прыбалтыцы, дзе запрацівіўся гэтаму захопу, напаўшы на рускую армію пад камандаваннем герцага дэ Кроа пры Нарве. У гэтай упартай бітве рускае войска лікава пераўзыходзіла шведскую армію. Наступаючы пад прыкрыццём снежнай пурга, шведы раскалолі рускую армію напалам. Многія замежныя афіцэры на чале з дэ Кроа тут жа перайшлі на бок шведаў. Нядаўна сфарміраваныя рускія палкі пачалі бязладны адыход да свайго правым флангу, дзе знаходзіўся мост праз раку Нарва. Мост паваліўся. На левым флангу конніца, якой камандаваў ваявода Шереметаў, убачыўшы ўцёкі іншых частак, паддалася агульнай паніцы і кінулася праз раку ўплаў. Нягледзячы на тое, што Сямёнаўскі і Праабражэнскі палкі змаглі спыніць атаку шведаў, бітва завяршылася паразай рускіх. Шмат рускіх салдат патанула ў рацэ. Была страчана значная частка артылерыі.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Цветков С. Карл XII. Последний викинг. 1682—1718 — М.: Центрполиграф, 2005—480стр.
  • Григорьев Б. Н. Карл XII, или Пять пуль для короля. Москва : Молодая гвардия, 2006. 547, [3] с., [16] л. ил. (Жизнь замечательных людей; Вып. 1198 (998)). ISBN 5-235-02910-0, 5000 экз.
  • Bengtsson F.G. The Life of Charles XII, King of Sweden, 1697—1718. — Stockholm, 1960.
  • Haintz О. König Karl XII. von Schweden. 3 Bände. — Berlin: De Gruyter, 1951.
  • Hatton R. Charles XII of Sweden. — London, 1968.
  • Пушкин А. С. «Полтава»

Крыніцы[правіць | правіць зыходнік]