Паўночная Карэя

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Карэйская Народна-Дэмакратычная Рэспубліка
조선민주주의인민공화국
Карэйская Народна-Дэмакратычная Рэспубліка Герб Паўночнай Карэі
Сцяг Паўночнай Карэі Герб Паўночнай Карэі
North Korea (orthographic projection).svg
Дэвіз: «Магутная квітнеючая дзяржава (강성대국)»
Гімн: «애국가»
Заснавана 9 верасня 1948
Афіцыйная мова Карэйская
Сталіца Пхеньян
Найбуйнейшыя гарады Пхеньян, Хамхын, Чханджын, Нампхо, Вансан
Форма кіравання Сацыялістычная рэспубліка
Вышэйшы кіраўнік
Старшыня Прэзідыума
Вярхоўнага Народнага Схода
Старшыня
Кабінета Міністраў
Кім Чэн Ын
Кім Ён Нам

Пак Пон Джу
Плошча
• Усяго
• % воднай паверхні
98-я ў свеце
120.540 км²
4,87
Насельніцтва
• Ацэнка (2013)
• Перапіс (2011)
Шчыльнасць

24.720.407 чал. (49-я)
24.052.231 чал.
198,3 чал./км²
ВУП (ППЗ)
  • Разам (2011)
  • На душу насельніцтва

$40 млрд
$1.800
ВУП (намінал)
  • Разам (2011)
  • На душу насельніцтва

$12,4 млрд
$506
ІРЧП (2009) 0,733 (высокі) (157-ы)
Валюта Паўночнакарэйская вона
Інтэрнэт-дамен .kp
Код ISO KP
Тэлефонны код +850
Часавы пояс +9

Паўночная Карэя (кар.: 조선), Карэйская Народна-Дэмакратычная Рэспубліка (кар.: 조선민주주의인민공화국) — сацыялістычная краіна ва Усходняй Азіі, у паўночнай часцы Карэйскага паўвострава.

Мяжуе з Кітаем на поўначы, з Расіяй на паўночным усходзе. На поўдні мяжуе з Рэспублікай Карэя і аддзяляецца ад яе дэмілітарызаванай зонай. З захаду абмываецца водамі Жоўтага мора, з усходу — Японскім морам (Усходне-Карэйскі заліў). Сталіца — горад Пхеньян.

Паўночная Карэя ўтворана ў 1948 на тэрыторыі савецкай зоны прысутнасці, пад кантролем марксісцкай Працоўнай партыі Карэі. З цягам часу афіцыйнай ідэалогіяй было абвешчана чучхэ - сумесь камунізму, карэйскага нацыяналізму і аўтаркіі. Адна з найбольш мілітарызаваных і зачыненых ад знешняга свету дзяржаў. Вышэйшая ўлада афіцыйна належыць Дзяржаўнаму камітэту абароны на чале з Кім Чэн Ынам, які таксама займае пасады Вышэйшага кіраўніка і першага сакратара ЦК ППК.

Адміністрацыйны падзел[правіць | правіць зыходнік]

Сучаснае адміністрацыйнае дзяленне з некаторымі зменамі захавалася з канца XIX ст., апошніх годоў дынастыі Часон. Адміністрацыйныя адзінкі дзеляцца на гарады прамога падпарадкавання (чыкхальсі), правінцыі (то), гарады (сі), раёны (кун), падраёны (ку), акругі. Яны, у сваю чаргу дзеляцца на суседствы (тхон), вёскі (ры), працоўныя акругі (радангуянду).

З 2004 году ў Паўночнай Карэі існуюць два гарады цэнтральнага падпарадкавання (Пхеньян і Расон), тры спецыяльныя рэгіёны (прамысловы рэгіён Кэсон, турыстычны рэгіён Кымгансан, спецыяльны адміністрацыйны рэгіён Сіныйджу) і дзевяць правінцый (Чагандо, Хамгён-Пукто, Хамгён-Намдо, Хванхэ-Пукто, Хванхэ-Намдо, Канвандо, Пхёнан-Пукто, Пхёнан-Намдо, Янгандо).

Прырода[правіць | правіць зыходнік]

КНДР пераважна горная краіна. На поўначы — Паўночная-Карэйскія горы (г.Пэктусан, 2750 м.), на поўдні ад іх — Усходне-Карэйскія горы. Раўнінныя ўчасткі (каля 20% краіны) пераважна на захадзе. па ўзбярэжжы Жоўтага мора. Карысныя выкапні: антрацыт і буры вугаль, жалезная руда, каляровыя металы (вальфрам, цынк, свінец, золата, нікель, малібдэн), магнезіт, графіт.

Клімат умераны мусонны. Зімой халодныя патокі паветра з кантынента прыносяць сухое марознае надвор'е. Летам тэрыторыя знаходзіцца пад уплывам акіянічных паветраных мас, якія прыносяць ападкі. Тэмпература паветра ў студзені каля -11°С, у ліпені каля 23°С. Ападкаў ад 600 мм на паўночным захадзе да 1100-1400 мм на астатняй тэрыторыі. Рэкі горныя, багатыя гідраэнергіяй. Найбольшыя з іх Тэданган, Амнанкан, Туманган. Лячы займаюць тэрыторыю каля 9 млн. гектараў, пераважна ў гарах. Растуць даурская лістоўніца, карэйскі кедр, аянская елка, чырвоная хвоя. З лекавых раслін найбольш вядомы жэньшэнь. Жывёльны свет захаваўся ў гарах. Мора багатае рыбай, трэпангамі, кальмарамі. Рэзерваты — Хвангпо, Янгам.

Насельніцтва[правіць | правіць зыходнік]

Амаль усё насельніцтва — карэйцы. Вернікі пераважна анімісты, будысты і канфуцыянцы. Таксама ёсць прыхільнікі нацыянальнай сінкрэтычнай рэлігіі чхандагё. Сярэднегадавы прырост каля 2%. Сярэдняя шчыльнасць 198 чал./км². Найбольш густа заселены раўніны і ўзбярэжжы (да 300-400 чал./км²). У гарадах больш 70% насельніцтва (1997). Найбуйнейшыя гарады: Пхеньян, Хамхын, Чханджын, Нампхо, Хэджу, Сіныйджу, Вансан. У прамысловасці занята каля 30% працаздольнага насельніцтва, у сельскай, лясной гаспадарцы і марскіх промыслах — каля 46%.

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Праца на рысавым полі (1989)

У жніўні 1948 года ў Паўночнай Карэі адбыліся выбары ў Вярхоўны Народны Сход, які 9 верасня 1948 года абвясціў стварэнне КНДР, прыняў канстытуцыю і сфарміраваў урад на чале з Кім Ір Сенам. Імкнучыся да пашырэння сацыялістычнай сістэмы на ўсёй тэрыторыі Карэі, улады КНДР пачалі Карэйскую вайну 1950-53, пасля заканчэння якой Кім Ір Сен усталяваў у краіне аўтарытарны рэжым. З пачатку 1970-х гадоў паміж КНДР і Рэспублікай Карэя ажыццяўляюцца кантакты з мэтай урэгулявання ўзаемаадносін і ўз'яднання краіны. У снежні 1991 года падпісана Пагадненне аб прымірэнні, ненападзе, супрацоўніцтве і абменах, у лютым 1992 года — Сумесная дэкларацыя аб дэнуклеарызацыі Карэйскага паўвострава (скасаваны Паўднёвай Карэяй у сувязі з адмовай КНДР ад міжнароднай інспекцыі яе ядзерных аб'ектаў. Пасля смерці Кім Ір Сена (1994) афіцыйным пераемнікам стаў яго сын Кім Чэн Ір.

Паўночная Карэя — член ААН (з 1991 года), Руху недалучэння (з 1975 года). Дыпламатычныя адносіны з Рэспублікай Беларусь устаноўлены ў лютым 1992 года, дыпламатычныя прадстаўніцтвы адсутнічаюць. Кіруючай партыяй з'яўляецца Працоўная партыя Карэі (ППК), якая ўзначальвае Аб'яднаны дэмакратычны айчынны фронт, куды ўваходзяць Сацыял-дэмакратычная партыя Карэі, Партыя маладых сяброў рэлігіі нябеснага шляху, масавыя грамадскія арганізацыі.

Святы[правіць | правіць зыходнік]

Вядомыя асобы[правіць | правіць зыходнік]

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0144-3.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]

Шаблон:Краіны ля Жоўтага мора