Карал Чапек

З пляцоўкі Вікіпедыя
(Пасля перасылкі з Карэл Чапек)
Перайсці да: рух, знайсці
Карал Чапек
Karel Čapek
Karel-capek.jpg
Дата нараджэння:

9 студзеня 1890(1890-01-09)

Месца нараджэння:

Мале-Сватаневіцы, Аўстра-Венгрыя

Дата смерці:

25 снежня 1938(1938-12-25) (48 гадоў)

Месца смерці:

Прага, Чэхаславакія

Грамадзянства:

Flag of Czechoslovakia.svg Чэхаславакія

Род дзейнасці:

празаік

Жанр:

навуковая фантастыка, драматургія, сатыра

Подпіс:

Подпіс

Творы на сайце Lib.ru

Карал Чапек (чэшск.: Karel Čapek) (9 студзеня 1890 — 25 снежня 1938) — чэшскі празаік, публіцыст, перакладчык, фатограф, драматург і філосаф.

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Нарадзіўся ў Малых Сватанёвіцах, у хуткім часе з бацькамі пераехаў ва Упіцэ. Вучыўся ў гімназыі ў Градцы Кралавэ, а пазней у Брне, куды мусіў перавесціся праз антывенгерскую дзейнасць. У 1915 годзе скончыў філасофскі факультэт Карлавага ўніверсітэта ў Празе, пасля вывучаў філасофію ў Берліне і Парыжы. Праз хваробу не быў прызваны ў войска і не ўдзельнічаў у баях першай сусветнай вайны. Аднак гэтая вайна вельмі паўплывала на светабачанне пісьменніка. Пасля сканчэння навучання некаторы час працаваў дарэктарам у шляхецкай сям'і, але хутка заняўся журналістыкай. Працаваў рэдактарам у некалькіх часопісах: «Národní listy» (19171921), «Nebojsa» (19181920) і «Lidové noviny» (з 1921 года).

У 19211923 гадах працаваў у Тэатры на Вінаградах (Divadlo na Vinohradech).

У 19251933 гадах быў старшынёй чэхаславацкага ПЭН-клуба.

Пасля Мюнхенскага пагаднення і ад'ездзе Эдварда Бенеша Чапек зрабіўся аб'ектам палітычных нападаў. Апошнія тры гады жыцця правёў у Старой Гуці блізу Добржыша.

Быў выключна добрым фатографам-аматарам. Найбольш вядомая фотакніга «Дашанька, альбо Жыццё шчаняці» (Dášenka čili Život štěněte).

Цікавіўся этнічнай музыкай, быў заўзятым калекцыянерам.

Творчасць[правіць | правіць зыходнік]

Літаратурную творчасць пачаў перад першай сусветнай вайной, спачатку пісаў разам з братам Ёзэфам, які быў перш за ўсё мастаком. На яго творчасць вельмі паўплывала філасофская і эстэтычная адукацыя, перш за ўсё прагматызм і экспрэсіянізм, а таксама навукова-тэхнічная рэвалюцыя. Шмат у якіх творах Чаеэк выказваў непакой, што тэхніка будзе мець уладу над чалавекам.

Адметнай рысай творчасці Карала Чапека з'яўляецца выкарыстанне надзвычай багатага слоўнікавага запасу, выкарыстанне нязвыклых слоў і развітыя сінтасксічныя канструкцыі. Чапеку належыць аўтарства слова «робат», якое з яго п'есай «R.U.R» распаўсюдзілася па ўсім свеце.

У творах Чапека рэалізуецца індывідуалістычны падыход, і, значыць, прызнанне моцы індывідуума, суб'ектыўнасці праўды.

Опус Карала Чапека вельмі вялікі. Яго творы падзяляюць на дзве тэматычныя групы:

  • Творы, прысвечаныя вывучэнню ўнутранага жыцця асобы, з дапамогай якога Чапек намагаецца спазнаць чалавека.
  • Утапічныя творы, у якіх Чапек аналізуе грамадскія праблемы. У некаторых творах адчувальны непакой ад надыходзячага фашызму. Гэтыя творы — прадвесце чэшскай навуковай фантастыкі.

Журналісцкая праца Карала Чапека звязаная перш за ўсё з газетай «Lidové noviny» («Народная газета»), дзе ён у пэўным сэнсе працягваў справу Яна Неруды. Напісаў вялікую колькасць фельетонаў і калонак.

Проза[правіць | правіць зыходнік]

  • «Ззяйныя глыбі» (Zářivé hlubiny, 1916) — кніжнае выданне апавяданняў, друкаваных у часопісах у суаўтарстве з братам Ёзэфам.
  • «Божыя мукі» (Boží muka, 1917) — філасофскія апавяданні, прысвечаныя вывучэнню таямніцы чалавечай душы і лёсавызначальных выпадковасцей у жыцці чалавека (у суаўтарстве з Іозефам Чапекам).
  • «Сад Краканоша» (Krakonošova zahrada, 1918) — кніжнае выданне малых празаічных твораў, друкаваных у часопісах (у суаўтарстве з братам Іозефам) у 19081911 гг.
  • «Крытыка слоў» (Kritika slov, 1918) — публіцыстыка.
  • «Няёмкія апавяданні» (Trapné povídky, 1921) — скептычныя развагі пра сэнс чалавечага існавання.
  • «Фабрыка абсалюту» (Továrna na absolutno, 1922) — раман-фельетон.
  • «Кракатыт» (Krakatit, 1922) — раман.
  • «Пра самыя блізкія рэчы» (O nejbližších věcech, 1925) — кніжнае выданне газетных калонак, дробныя развагі.
  • «Скандальная афера Іозефа Галоўшка» (Skandální aféra Josefa Holouška, 1927)
  • «Апавяданні з адной кішэні» (Povídky z jedné kapsy, 1929)
  • «Апавяданні з другой кішэні» (Povídky z druhé kapsy, 1929) — апавяданні з дэтэктыўнай тэматыкай.
  • «Год садоўніка» (Zahradníkův rok, 1929) — фельетоны аб садоўніцтве і чэшскім характары.
  • «Марсіяс, альбо крыху пра літаратуру» (Marsyas čili na okraj literatury, 1931).
  • «Апокрыфы» (Apokryfy, 1932) — апавяданні.
  • «Пра агульныя рэчы, альбо Zoon politikon» (O věcech obecných čili Zoon politikon, 1932) — фельетоны і артыкулы.
  • «Гордубал» (Hordubal, 1933)
  • «Метэор» (Povětroň, 1934)
  • «Звычайнае жыццё» (Obyčejný život, 1934)
  • «Вайна з саламандрамі» (Válka s mloky, 1936) — алегарычны антыфашысцкі раман.
  • «Жыццё і творчасць кампазітара Фолтына» (Život a dílo skladatele Foltýna, 1939)

Драматургія[правіць | правіць зыходнік]

  • «Кахання гульня ракавая» (Lásky hra osudná, 1910)
  • «Рабаўнік» (Loupežník, 1920)
  • «R.U.R.» (Rossum's Universal Robots — Росумавыя Універсальныя Робаты, 1920)
  • «З жыцця жамяры» (Ze života hmyzu, 1921)
  • «Справа Макропулас» (Věc Makropulos, 1922)
  • «Белая хвароба» (Bílá nemoc, 1937)
  • «Маці» (Matka, 1938)

Вандроўныя нарысы[правіць | правіць зыходнік]

Гэтыя творы не ўяўляюць сабой геаграфічныя нататкі. Гэта запіс асаблівасцей, звычак, стылю жыцця.

  • «Італьянскія лісты» (Italské listy, 1923)
  • «Англійскія лісты» (Anglické listy, 1924)
  • «Падарожжа ў Іспанію» (Výlet do Španěl, 1930)
  • «Замалёўкі з Галандыі» (Obrázky z Holandska, 1932)
  • «Падарожжа на поўнач» (Cesta na sever, 1936)

Для дзяцей[правіць | правіць зыходнік]

  • «Дзевяць казак і яшчэ адна ад Іозефа Чапека як даважак» (Devatero pohádek a ještě jedna od Josefa Čapka jako přívažek, 1932)
  • «Дашанька, альбо Жыццё шчаняці» (Dášeňka čili život štěněte, 1933)

Філасофскія творы[правіць | правіць зыходнік]

  • «Прагматызм, альбо Філасофія практычнага жыцця» (Pragmatismus čili Filosofie praktického života, 1918)

Пераклады[правіць | правіць зыходнік]

  • «Французская паэзія новага часу» (Francouzská poezie nové doby, 1920)

Палітычныя творы[правіць | правіць зыходнік]

Пасмяротныя выданні[правіць | правіць зыходнік]

  • «У мяне быў сабака і кот» (Měl jsem psa a kočku, 1939) — проза і фельетоны
  • «Каляндар» (Kalendář, 1940) — калонкі
  • «Пра людзей» (O lidech, 1940)
  • «Узрушаныя танцы» (Vzrušené tance, 1946) — вершы
  • «Байкі і падапавяданні» (Bajky a podpovídky, 1946)
  • «Дзіця і лаўр» (Ratolest a vavřín, 1947)
  • «Замалёўкі з дому» (Obrázky z domova, 1953)
  • «Рэчы вакол нас» (Věci kolem nás, 1954)
  • «Нататкі пра творчасць» (Poznámky o tvorbě, 1959) — выбранае з літаратуразнаўчых прац
  • «На беразе дзён» (Na břehu dnů, 1966)
  • «Месца для Джонатана!» (Místo pro Jonathana!, 1970)
  • «Лісты Вользе» (Listy Olze, 1971)
  • «Дробкі пад сталом часу» (Drobty pod stolem doby, 1975)
  • «Лісты Аніелцы» (Listy Anielce, 1978)
  • «Лісты з шуфлядкі» (Dopisy ze zásuvky, 1980)
  • «Кіналібрэта» (Filmová libreta, 1988)

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]