Каспійскае мора

З пляцоўкі Вікіпедыя.
Перайсці да: рух, знайсці
Каспійскае мора
руск.: Каспийское море
азерб.: Xəzər dənizi
каз.: Каспий теңізі
туркм.: Hazar deňzi
перс.: دریای خزر
Caspian Sea.png
Выгляд з космасу
Каардынаты: 42°00′00″ пн. ш. 51°00′00″ у. д. / 42° пн. ш. 51° у. д. (G) (O) (Я)
Краіны

Flag of Azerbaijan.svg Азербайджан
Flag of Iran.svg Іран
Flag of Kazakhstan.svg Казахстан
Flag of Russia.svg Расія
Flag of Turkmenistan.svg Туркменістан

Вышыня над узроўнем мора

-28 м

Даўжыня

1200 км

Шырыня

435 км

Плошча

371000 км²

Аб'ём

78200000 км³

Даўжыня берагавой лініі

7000 км

Найбольшая глыбіня

1025 м

Сярэдняя глыбіня

208 м

Салёнасць

13 ‰

Плошча вадазбору

3626000 км²

Упадаюць

Волга, Урал, Кура, Церак

Каспійскае мора (Каспійскае мора)
Каспійскае мора
Каспійскае мора
Commons-logo.svg Катэгорыя на Вікісховішчы

Каардынаты: 42°00′00″ пн. ш. 51°00′00″ у. д. / 42° пн. ш. 51° у. д. (G) (O) (Я)

Каспі́йскае мора (азерб.: Xəzər dənizi, перс.: دریای خزر, каз.: Каспий теңізі, руск.: Каспийское море, туркм.: Hazar deňzi) — найбуйнейшае ў свеце возера на мяжы Еўропы і Азіі. Плошча каля 371 тыс. км². Максімальная глыбіня 1025 м. Узровень вады нестабільны, у цяперашні час прыкладна 28 м ніжэй за ўзровень Сусветнага акіяна. Абмывае берагі Азербайджана, Ірана, Казахстана, Расіі, Туркменістана.

Рэльеф[правіць | правіць зыходнік]

Пераважаюць глыбіні 180—200 м. Паводле характару рэльефу і асаблівасцей гідралагічнага рэжыму Каспійскае мора падзяляецца на паўночную, сярэднюю і паўднёвую часткі. Паўночны Каспій мелкаводны (глыбіня да 25 м), займае 24,3% плошчы мора і 0,5% аб'ёму. Рэльеф дна — хвалістая акумулятыўная раўніна.

У межах Сярэдняга Каспія (36,4 % плошчы мора, 33,9% аб'ёму, сярэдняя глыбіня 192 м) вылучаецца Дэрбенцкая ўпадзіна (глыб. да 788 м), шэльф і мацерыковы схіл.

Паўднёвы Каспій самы глыбакаводны (да 1025 м, Паўднёва-Каспійская ўпадзіна), займае 39,3% плошчы мора і 65,5% аб'ёму. Дно ўпадзіны — плоская абісальная раўніна, у паўночнай частцы некалькі хрыбтоў.

Берагавая лінія[правіць | правіць зыходнік]

Даўжыня берагавой лініі Каспійскага мора каля 7 тыс. км. Паўночныя берагі нізінныя, заходнія і паўднёвыя месцамі гарыстыя, да іх падыходзяць адгор'і Каўказа і Эльбурса, усходнія — узвышаныя. Берагавая лінія пераважна мала расчлянёная. Буйныя залівы: Кізлярскі, Мангышлакскі, Казахскі, Краснаводскі, Кара-Багаз-Гол (у 1980 аддзелены глухой дамбай, у 1984 пабудавана водапрапускное збудаванне).

Астравы[правіць | правіць зыходнік]

Каля 50 тыс. астравоў і некалькі сотняў гразевых вулканаў, у тым ліку:

Рэкі Каспійскага басейна[правіць | правіць зыходнік]

У Каспійскае мора ўпадае рака Волга, а таксама рэкі Урал, Церак, Кура і інш. Рачны сцёк дае каля 80% прыбаўлення вады, 18,6% — атмасферныя ападкі, 0,4% — падземны сцёк. 3 1929 па 1977 адзначалася зніжэнне ўзроўню вады з −25,9 м да −29 м (самая нізкая адзнака за 400 гадоў), з 1978 пачаўся пад'ём.

Гаспадарчая дзейнасць[правіць | правіць зыходнік]

Вядзецца прамысловая здабыча нафты і глаўберавай солі.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Матузка А. Каспійскае мора // БелЭн у 18 т. Т. 8. Мн., 1999.
  • Касымов А. Каспийское море. Л., 1987.
  • Клиге Р. Каспийское море: проблемы и прогнозы // Земля и Вселенная. 1992. № 2.

Шаблон:Краіны ля Каспійскага мора