Курыльскія астравы

Курыльскія астравы
Каардынаты: 46.5, 151.546°30′00″ пн. ш. 151°30′00″ у. д.46.5° пн. ш. 151.5° у. д.
Акваторыя	Ціхі акіян
Колькасць астравоў	56
Найбуйнейшы востраў	Ітуруп
Агульная плошча	10 500 км²
Найвышэйшы пункт	2 339 м
Краіна	Расія
Насельніцтва (2010)	18 735 чал.
Шчыльнасць насельніцтва	1,784 чал./км²

Курыльскія астравы — ланцуг астравоў паміж паўвостравам Камчатка і востравам Хакайда, крыху выпуклай дугой аддзяляе Ахоцкае мора ад Ціхага акіяна.

Геаграфічнае становішча

Працягласць - каля 1200 км. Агульная плошча - 10,5 тыс. км². Уключаюць 30 вялікіх і шмат дробных астраўкоў і скал. Складаюцца з Вялікай (даўж. 1200 км) і Малой (даўж. 120 км) Курыльскіх град. Астравы падзелены Курыльскімі пралівамі. Глыбокія пралівы Крузенштэрна і Бусоль падзяляюць Вялікую граду на 3 групы астравоў: паўночную (востраў Шумшу, востраў Парамушыр, востраў Анекатан, востраў Шыашкатан і інш.), сярэднюю (востраў Сімушыр, востраў Кетой, востраў Расшуа, востраў Райкоке і інш.), паўднёвую (Кунашыр, Ітуруп, Уруп і інш.). На ўсход ад в-ва Кунашыр за Паўднёва-Курыльскім пралівам Малая Курыльская града (в-аў Шыкатан і інш.).

Курыльскія астравы ўваходзяць у Сахалінская вобласць Расіі. Паўднёвыя астравы архіпелага - Ітуруп, Кунашыр, Шыкатан і так званыя Хабамаі аспрэчваюцца Японіяй, якая ўключае іх у склад прэфектуры Хакайда.

Спіс астравоў плошчай болей за 1 км² у напрамку з поўначы на поўдзень:

Назва	Плошча, км²	Максімальная вышыня, м	Шырата	Даўгата
Вялікая Курыльская града
Паўночная група
Атласава	150	2339	50°52'	155°34'
Шумшу	388	189	50°45'	156°21'
Парамушыр	2053	1816	50°23'	155°41'
Анцыферава	7	747	50°12'	154°59'
Маканрушы	49	1169	49°46'	154°26'
Анекатан	425	1324	49°27'	154°46'
Харымкатан	68	1157	49°07'	154°32'
Чырынкатан	6	724	48°59'	153°29'
Экарма	30	1170	48°57'	153°57'
Шиашкатан	122	934	48°49'	154°06'
Сярэдняя група
Райкоке	4,6	551	48°17'	153°15'
Матуа	52	1446	48°05'	153°13'
Расшуа	67	948	47°45'	153°01'
а-вы Ушышыр	5	388	—	—
Рыпанкіча	1,3	121	47°32'	152°50'
Янкіча	3,7	388	47°31'	152°49'
Кетой	73	1166	47°20'	152°31'
Сімушыр	353	1539	46°58'	152°00'
Броўтана	7	800	46°43'	150°44'
а-вы Чорныя Браты	37	749	—	—
Чырпой	21	691	46°30'	150°55'
Брат-Чырпоеў	16	749	46°28'	150°50'
Паўднёвая группа
Уруп	1450	1426	45°54'	149°59'
Ітуруп	3318,8	1634	45°00'	147°53'
Кунашыр	1495,24	1819	44°05'	145°59'
Малая Курыльская града
Шыкатан	264,13	412	43°48'	146°45'
Палонскага	11,57	16	43°38'	146°19'
Зялёны	58,72	24	43°30'	146°08'
Танфільева	12,92	15	43°26'	145°55'
Юрый	10,32	44	43°25'	146°04'
Анучына	2,35	33	43°22'	146°00'

Будова і рэльеф

Вулкан на востраве Парамушыр

Кожны востраў — вулкан, частка вулкана або ланцуг вулканаў (больш за 160 вулканаў, з іх каля 40 дзеючых), якія зліліся падножжамі або злучаны нізіннымі перашыйкамі. Астравы складзены пераважна з вулканагенных і вулканагенна-асадкавых парод. 3 карысных выкапняў ёсць сера і тэрмальныя воды. Бываюць землетрасенні і цунамі. Рэльеф гарысты, пераважаюць вышыні 500—1000 м, максімальная — 2339 м (г. Алаід на аднайменным востраве).

Клімат

Клімат на астравах марскі, даволі суровы, з халоднай і працяглай зімой, прахалодным летам, высокай вільготнасцю паветра. На паўднёвай частцы Курыльскіх астравоў маразы ўзімку могуць дасягаць -25 °C, сярэдняя тэмпература лютага - -8 °C. На паўночнай жа частцы зіма мякчэйшая, з маразамі да -16 °C і -7 °C у лютым.

Узімку на астравы ўплывае Алеўцкі барычны мінімум, дзеянне якога слабее да чэрвеня.

Сярэдняя тэмпература жніўня на паўднёвай часткі Курыльскіх астравоў — 17 °C, на паўночнай — 10 °C.

Гідраграфія

На значных астравах густая сетка рэк і ручаёў. Шмат азёр, у т.л. кратэрных.

Глебы, расліннасць і жывёльны свет

Глебы пераважна дзярновыя, лугавыя і алювіяльныя, пад лесам — слабападзолістыя са значнымі дамешкамі вулканічнага матэрыялу. На паўночных астравах альхова-рабінавае крывалессе, кедравы сланік, нізкія кусцікі шыкшы (варанікі). На поўдні трапляецца крывалессе з каменнай бярозы, курыльскі бамбук, ялова-піхтавыя і шыракалістыя лясы з ліянамі і бамбукам, месцамі рэдкалессе з курыльскай лістоўніцы. Для наземнай фауны характэрны мядзведзь, гарнастай, чорна-буры і чырвоны лісы, бурундук. Шмат птушак, асабліва марскіх, на скалах птушыныя базары. Мора багатае рыбай, асабліва ласасевымі, крабамі, марскім зверам (нерпа, сівуч, марскі коцік, калан).

Гісторыя

Японскія перасяленцы на Ітурупе, 1933 г.

Да сяр. ХХ ст. астравы насялялі айны. Першым з еўрапейцаў астравы наведаў галандскі мараплавец М. Г. дэ Фрыз у 1644 г.. На карце 1644 г. астравы пазначаны як тэрыторыя японскага клана Мацумаэ. У Расіі першыя звесткі пра Курыльскія астравы атрыманы ад землепраходца У. Атласава ў 1697 г.. У 1711 г. іх даследаваў, падрабязна апісаў і склаў іх чарцёж расійскі служылы беларускага паходжання І. Казырэўскі. У 1721 г. І. Яўрэінаў (таксама паходзіў з Беларусі) разам з Ф. Лужыным па заданні Пятра правёў геадэзічнае вывучэнне Курыльскіх астравоў і ўпершыню пазначыў іх на карце Расіі. У 1745 г. большая частка астравоў нанесена на «Генеральную карту Расійскай імперыі» ў Акадэмічным атласе. 3 канца XVIII ст. пачалася расійская і японская каланізацыя. Паводле расійска-японскага дагавора 1855 г. востраў Ітуруп і іншыя астравы на поўдзень ад яго адыходзілі да Японіі, астатнія Курыльскія астравы прызнаваліся ўладаннем Расіі. У 1875 г. у абмен на прызнанне Японіяй расійскага суверэнітэту над востравам Сахалін Расія перадала ёй сваю частку Курыльскіх астравоў, якія да 1945 г. знаходзіліся пад японскім кіраваннем. У час ІІ сусветнай вайны ў адпаведнасці з рашэннем Крымскай канферэнцыі 1945 г. (апублікавана ў лютым 1946 г.) Курыльскія астравы перададзены СССР і заняты савецкімі войскамі ў час Курыльскай дэсантнай аперацыі 1945 г.; японскае насельніцтва з іх было эвакуіравана і заменена савецкімі перасяленцамі. 3 1947 г. астравы ў складзе Сахалінскай вобласці Расіі. Японія не пагадзілася з перадачай Савецкаму Саюзу паўднёвых Курыльскіх астравоў (Ітуруп, Кунашыр, Шыкатан, града Хабамаі) і выказвае свае правы на іх, што стала прычынай нязгоды Японіі падпісаць Дагавор аб міры з СССР, а з 1991 г. - з Расіяй як яго правапераемніцай.

Насельніцтва і гаспадарка

Вядзецца рыбалоўства, на поўдні лясная гаспадарка. Развіта рыбаперапрацоўчая і кансервавая прамысловасць. Гарады Курыльск (на в-ве Ітуруп), Севера-Курыльск (на в-ве Парамушыр).

Літаратура

• Афнагель І., Нікіцін М. Курыльскія астравы // БЭ ў 18 т. Т. 9. Мн., 1999.

Спасылкі

• Геаграфія Курыльскіх астравоў
• Навіны Курыльскіх астравоў
• Кіраванне па пытаннях Паўночных тэрыторый агульнага дэпартамента губернатарства Хакайда
• Чышыма: межы Сан-Францыска
• Курыльскія астравы
• Гісторыя курыльскіх астравоў