Курыльскія астравы

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Курыльскія астравы
Kurily.svg
Каардынаты: Каардынаты: 46°30′00″ пн. ш. 151°30′00″ у. д. / 46.5° пн. ш. 151.5° у. д. (G) (O) (Я)46°30′00″ пн. ш. 151°30′00″ у. д. / 46.5° пн. ш. 151.5° у. д. (G) (O) (Я)
Акваторыя Ціхі акіян
Колькасць астравоў 56
Найбуйнейшы востраў Ітуруп
Агульная плошча 10 500 км²
Найвышэйшы пункт 2 339 м
Краіна Flag of Russia.svg Расія
Курыльскія астравы (Расія)
Курыльскія астравы
Насельніцтва (2010) 18 735 чал.
Шчыльнасць насельніцтва 1,784 чал./км²
Касмічны здымак Курыльскіх астравоў

Курыльскія астравы — ланцуг астравоў паміж паўвостравам Камчатка і востравам Хакайда, крыху выпуклай дугой аддзяляе Ахоцкае мора ад Ціхага акіяна.

Геаграфічнае становішча[правіць | правіць зыходнік]

Працягласць - каля 1200 км. Агульная плошча - 10,5 тыс. км². Уключаюць 30 вялікіх і шмат дробных астраўкоў і скал. Складаюцца з Вялікай (даўж. 1200 км) і Малой (даўж. 120 км) Курыльскіх град. Астравы падзелены Курыльскімі пралівамі. Глыбокія пралівы Крузенштэрна і Бусоль падзяляюць Вялікую граду на 3 групы астравоў: паўночную (востраў Шумшу, востраў Парамушыр, востраў Анекатан, востраў Шыяшкотан і інш.), сярэднюю (востраў Сімушыр, востраў Кетой, востраў Расшуа, востраў Райкоке і інш.), паўднёвую (Кунашыр, Ітуруп, Уруп і інш.). На ўсход ад в-ва Кунашыр за Паўднёва-Курыльскім пралівам Малая Курыльская града (в-аў Шыкотан і інш.).

Курыльскія астравы ўваходзяць у Сахалінскую вобласць Расіі. Паўднёвыя астравы архіпелага - Ітуруп, Кунашыр, Шыкотан і так званыя Хабамаі аспрэчваюцца Японіяй, якая ўключае іх у склад прэфектуры Хакайда.

Спіс астравоў плошчай болей за 1 км² у напрамку з поўначы на поўдзень:

Назва Плошча,
км²
Максімальная
вышыня, м
Шырата Даўгата
Вялікая Курыльская града
Паўночная група
Атласава 150 2339 50°52' 155°34'
Шумшу 388 189 50°45' 156°21'
Парамушыр 2053 1816 50°23' 155°41'
Анцыферава 7 747 50°12' 154°59'
Маканрушы 49 1169 49°46' 154°26'
Анекатан 425 1324 49°27' 154°46'
Харымкатан 68 1157 49°07' 154°32'
Чырынкатан 6 724 48°59' 153°29'
Экарма 30 1170 48°57' 153°57'
Шыяшкотан 122 934 48°49' 154°06'
Сярэдняя група
Райкоке 4,6 551 48°17' 153°15'
Матуа 52 1446 48°05' 153°13'
Расшуа 67 948 47°45' 153°01'
а-вы Ушышыр 5 388
Рыпанкіча 1,3 121 47°32' 152°50'
Янкіча 3,7 388 47°31' 152°49'
Кетой 73 1166 47°20' 152°31'
Сімушыр 353 1539 46°58' 152°00'
Броўтана 7 800 46°43' 150°44'
а-вы Чорныя Браты 37 749
Чырпой 21 691 46°30' 150°55'
Брат-Чырпоеў 16 749 46°28' 150°50'
Паўднёвая группа
Уруп 1450 1426 45°54' 149°59'
Ітуруп 3318,8 1634 45°00' 147°53'
Кунашыр 1495,24 1819 44°05' 145°59'
Малая Курыльская града
Шыкотан 264,13 412 43°48' 146°45'
Палонскага 11,57 16 43°38' 146°19'
Зялёны 58,72 24 43°30' 146°08'
Танфільева 12,92 15 43°26' 145°55'
Юрый 10,32 44 43°25' 146°04'
Анучына 2,35 33 43°22' 146°00'

Будова і рэльеф[правіць | правіць зыходнік]

Вулкан на востраве Парамушыр

Кожны востраў — вулкан, частка вулкана або ланцуг вулканаў (больш за 160 вулканаў, з іх каля 40 дзеючых), якія зліліся падножжамі або злучаны нізіннымі перашыйкамі. Астравы складзены пераважна з вулканагенных і вулканагенна-асадкавых парод. 3 карысных выкапняў ёсць сера і тэрмальныя воды. Бываюць землетрасенні і цунамі. Рэльеф гарысты, пераважаюць вышыні 500—1000 м, максімальная — 2339 м (г. Алаід на аднайменным востраве).

Клімат[правіць | правіць зыходнік]

Клімат на астравах марскі, даволі суровы, з халоднай і працяглай зімой, прахалодным летам, высокай вільготнасцю паветра. На паўднёвай частцы Курыльскіх астравоў маразы ўзімку могуць дасягаць -25 °C, сярэдняя тэмпература лютага - -8 °C. На паўночнай жа частцы зіма мякчэйшая, з маразамі да -16 °C і -7 °C у лютым.

Узімку на астравы ўплывае Алеуцкі барычны мінімум, дзеянне якога слабее да чэрвеня.

Сярэдняя тэмпература жніўня на паўднёвай часткі Курыльскіх астравоў — 17 °C, на паўночнай — 10 °C.

Гідраграфія[правіць | правіць зыходнік]

На значных астравах густая сетка рэк і ручаёў. Шмат азёр, у т.л. кратэрных.

Глебы, расліннасць і жывёльны свет[правіць | правіць зыходнік]

Глебы пераважна дзярновыя, лугавыя і алювіяльныя, пад лесам — слабападзолістыя са значнымі дамешкамі вулканічнага матэрыялу. На паўночных астравах альхова-рабінавае крывалессе, кедравы сланік, нізкія кусцікі шыкшы (варанікі). На поўдні трапляецца крывалессе з каменнай бярозы, курыльскі бамбук, ялова-піхтавыя і шыракалістыя лясы з ліянамі і бамбукам, месцамі рэдкалессе з курыльскай лістоўніцы. Для наземнай фауны характэрны мядзведзь, гарнастай, чорна-буры і чырвоны лісы, бурундук. Шмат птушак, асабліва марскіх, на скалах птушыныя базары. Мора багатае рыбай, асабліва ласасевымі, крабамі, марскім зверам (нерпа, сівуч, марскі коцік, калан).

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Японскія перасяленцы на Ітурупе, 1933 г.

Да сяр. ХХ ст. астравы насялялі айны. Першым з еўрапейцаў астравы наведаў галандскі мараплавец М. Г. дэ Фрыз у 1644 г.. На карце 1644 г. астравы пазначаны як тэрыторыя японскага клана Мацумаэ. У Расіі першыя звесткі пра Курыльскія астравы атрыманы ад землепраходца У. Атласава ў 1697 г.. У 1711 г. іх даследаваў, падрабязна апісаў і склаў іх чарцёж расійскі служылы беларускага паходжання І. Казырэўскі. У 1721 г. І. Яўрэінаў (таксама паходзіў з Беларусі) разам з Ф. Лужыным па заданні Пятра правёў геадэзічнае вывучэнне Курыльскіх астравоў і ўпершыню пазначыў іх на карце Расіі. У 1745 г. большая частка астравоў нанесена на «Генеральную карту Расійскай імперыі» ў Акадэмічным атласе. 3 канца XVIII ст. пачалася расійская і японская каланізацыя. Паводле расійска-японскага дагавора 1855 г. востраў Ітуруп і іншыя астравы на поўдзень ад яго адыходзілі да Японіі, астатнія Курыльскія астравы прызнаваліся ўладаннем Расіі. У 1875 г. у абмен на прызнанне Японіяй расійскага суверэнітэту над востравам Сахалін Расія перадала ёй сваю частку Курыльскіх астравоў, якія да 1945 г. знаходзіліся пад японскім кіраваннем. У час ІІ сусветнай вайны ў адпаведнасці з рашэннем Крымскай канферэнцыі 1945 г. (апублікавана ў лютым 1946 г.) Курыльскія астравы перададзены СССР і заняты савецкімі войскамі ў час Курыльскай дэсантнай аперацыі 1945 г.; японскае насельніцтва з іх было эвакуіравана і заменена савецкімі перасяленцамі. 3 1947 г. астравы ў складзе Сахалінскай вобласці Расіі. Японія не пагадзілася з перадачай Савецкаму Саюзу паўднёвых Курыльскіх астравоў (Ітуруп, Кунашыр, Шыкатан, града Хабамаі) і выказвае свае правы на іх, што стала прычынай нязгоды Японіі падпісаць Дагавор аб міры з СССР, а з 1991 г. - з Расіяй як яго правапераемніцай.

Насельніцтва і гаспадарка[правіць | правіць зыходнік]

Вядзецца рыбалоўства, на поўдні лясная гаспадарка. Развіта рыбаперапрацоўчая і кансервавая прамысловасць. Гарады Курыльск (на в-ве Ітуруп), Севера-Курыльск (на в-ве Парамушыр).

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Афнагель І., Нікіцін М. Курыльскія астравы // БЭ ў 18 т. Т. 9. Мн., 1999.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]

Commons