Кіпу
| Сістэмы злічэння ў культуры | |
|---|---|
| Інда-арабская сістэма злічэння | |
| Арабская Індыйская Тамільская Бірманская |
Кхмерская Лаоская Мангольская Тайская |
| Усходнеазіяцкія сістэма злічэння | |
| Кітайская Японская Сучжоу Карэйская |
В'етнамская Лічыльныя палачкі |
| Алфавітныя сістэмы злічэння | |
| Абджадыя Армянская Арыябхата Кірылічная |
Грэчаская Эфіопская Яўрэйская Катапаядзі |
| Іншыя сістэмы | |
| Вавілонская Егіпецкая Этруская Рымская |
Аттычная Кіпу Майская |
| Пазіцыйныя сістэмы злічэння | |
| Дзесятковая сістэма злічэння (10) | |
| 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 12, 16, 20, 60 | |
| Нега-пазіцыйная сістэма злічэння | |
| Сіметрычная сістэма злічэння | |
| Змешаныя сістэмы злічэння | |
| Сістэма злічэння Фібаначчы | |
| Непазіцыйныя сістэма злічэння | |
| Адзінкавая (унарная) сістэма злічэння | |
| Спіс сістэм злічэння | |
Кі́пу (ісп.: quipu ад кечуа: khipu — «вузел», «завязвать вузлы», «лічыць») — старажытная мнеманічная і лічэбная сістэма інкаў і іх папярэднікаў у Андах, своеасаблівая пісьменасць. Прадстаўляе сабой складаныя вяровачныя спляценні і вузялкі, вырабленыя з поўсці паўднёваамерыканскіх вярблюдавых (альпакі і ламы) альбо з бавоўны. У кіпу можа быць ад некалькіх нітак да 2000. Яна выкарыстоўвалася для перадачы паведамленняў пасыльнымі часкі па спецыяльна пракладзеных імперскіх дарогах, а таксама ў самых розных аспектах грамадскага жыцця (у якасці календара, тапаграфічнай сістэмы, для ўліку падаткаў, фіксацыі законаў і інш.). Кіпу ўпершыню ў гісторыі чалавецтва выкарыстоўвалася для прымянення такога спосабу вядзення бухгалтарскага ўліку як двайны запіс.
У музеях свету захоўваецца 751 кіпу, самыя вялікія калекцыі знаходзяцца ў музеях Берліна і Мюнхена, меншыя — у музеях Перу.
Большая частка інфармацыі, зафіксаваная ў кіпу (2/3 расшыфраваных выпадкаў), — лічбавая, у дзесяцічнай сістэме злічэння. Сістэма кадзіравання ўключала прымяненне ключа галоўнага шнура, кадзіраванне колерам, кадзіраванне вузламі, фармат "утварэння серый", улік "фактару пазіцыі".
Спасылкі [правіць]
На ВікіСховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кіпу- Вузялкі на памяць.
- Часопіс «Archaeology». Conversations: String Theorist (Volume 58 Number 6, November/December 2005). Архівавана з першакрыніцы 18 жніўня 2011.
- Прыклад як робяцца вузлы ў стос. Архівавана з першакрыніцы 18 жніўня 2011.
- Unraveling Khipu’s Secrets. Архівавана з першакрыніцы 18 жніўня 2011.
Шаблон:Databases Шаблон:Пісьменнасці Шаблон:Інкі Шаблон:Канкіста Перу і ранні каланіяльны перыяд
| Андскія культуры | ||
|---|---|---|
| Балівія | Аймара — Ванкарані — Мольё — Тыўанака — Чанэ — Чырыпа | .png) |
| Калумбія | Ілама — Ётока — Каліма — Кімбая — Купісніке — Нарыньё — Сан-Агусцін — Тайрона — Т'ерадэнтра — Тумака-Ла-Таліта — Чыбча — Эль-Абра | |
| Перу | Археалагічныя помнікі Перу — Дакалумбава храналогія Перу — Акарай — Вікус — Віру — Ліма — Мочэ (Мачыка) — Наска — Нортэ-Чыка — Паракас — Рекуай — Салінар — Сікан (Ламбаеке) — Тальян — Уары — Чавін — Чанка — Чанкай — Чачапоя — Чыму — Чынча — Чынчора — Чырыбая | |
| Эквадор | Вальдзівія — Каньяры — Лас-Вегас — Мантэньё-Гуанкавілька — Мілагра-Кеведа — Нарыньё — Ла-Таліта — Чарэра | |
| Гл. таксама: Дакалумбавы цывілізацыі — Інкі — Індзейскія мовы Паўднёвай Амерыкі — Патагонскія культуры | ||
| Дакалумбавы культуры | |
|---|---|
| Паўночная Амерыка | Дакалумбавы культуры Паўночнай Амерыкі |
| Цэнтральная Амерыка | Арыдаамерыка — Вест-Індыя — Істма-Калумбія — Месаамерыка (Мовы Месаамерыкі — Ацтэкі — Мая — Альмекі — Іншыя культуры Месаамерыкі) |
| Паўднёвая Амерыка | Амазонскія культуры (Дакалумбава Бразілія — Льянас-дэ-Мохас — Маражо) — Андскія культуры (Інкі) — Патагонскія культуры — Мовы Паўднёвай Амерыкі |
| Культура і міфалогія | Касік — Ківа — Месаамерыканская гульня ў мяч — Пукара — Уака — Чанкі — Чынампа |
| Гл. таксама | Індзейцы — Археалогія Амерыканскага кантынента — Генацыд індзейцаў — Жывапіс індзейцаў — Індзейскія мовы — Кераміка індзейцаў — Калумбаў абмен — Канкіста — Культурныя рэгіёны Амерыкі — Кухня індзейцаў — Палеаіндзейцы — «Тры сястры» |
| Партал «Індзейцы» | |
- Андскія культуры
- Дакалумбавы культуры
- Бухгалтарскі ўлік
- Двайковая арыфметыка
- Дасягненні інкаў
- Гісторыя матэматыкі
- Гісторыя Перу
- Календары
- Стос
- Матэматычныя інструменты
- Механічныя злічальныя машыны
- Навука інкаў
- Нерасшыфраваныя пісьменнасці
- Памяць
- Пісьменнасці карэнных народаў Амерыкі
- Сістэмы злічэння
- Тэкстыль
- Эканоміка інкаў
- Вузельчыкавыя сістэмы запісу
- Вузлы
