Лес

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці

Лес — прыродны комплекс згуртаванняў лясных раслін і жывёл з пэўным геаграфічным асяроддзем; адзін з асноўных тыпаў расліннага покрыва Зямлі.

Складаецца з сукупнасці дрэвавых, кустовых і травяністых раслін, дзе галоўная роля належыць дрэвам. Пашыраны на ўсіх кантынентах (акрамя Антаркгыды). Займае больш за 27% сушы. Палова гэтай плошчы належыць трапічным лясам. Біямаса лясоў — 90% наземнай біямасы.

Структура лясоў залежыць ад фізіка-геаграфічных умоў асяроддзя, відавога складу і біялагічных асаблівасцей раслін (гл. біягеацэноз). Для лесу характэрна ярусная будова. Звычайна вылучаюць дрэвавыя ярусы (дрэвастой), ярус куставага падлеску, кусцікавае, паўкусцікавае і травяністае покрыва, ярус імхоў і лішайнікаў, па-заярусныя расліны (ліяны, эпіфііныя расліны на ствалах і ў кронах дрэў). У залежнасці ад складу, умоў і асаблівасцей развіцця вылучаюць вечназялёныя (вільготныя трапічныя лясы, мангравыя лясы, хвойныя лясы), лістападныя (дробна- і шыракалістыя лясы, мусонныя, саванныя і інш.). Паводле тыпу аднаўлення адрозніваюць насенныя і парасткавыя, паводле паходжання — натуральныя і штучнаствораныя, паводле гісторыі фарміравання — карэнныя і другасныя, па складзе парод — чыстыя і мяшаныя.

Лес уздзейнічае на працэсы глебаўтварэння, клімат, кругаварот вільгаці, з'яўляецца адным з планетарных акумулятараў жывога рэчыва ў біясферы; атыўна ўзаемадзейнічае з трапасферай і вызначае ўзровень кіслароднага і вугляроднага абмену. Выконвае водаахоўную, глебаахоўную, рэкрэацыйную і інш. функцыі. Выключная роля лесу ў экалагічнай раўнавазе біясферы, захаванні генетычнай разнастайнасці раслін і жывёл, як крыніц рэсурсаў для розных галін прамысловасці, сельскай гаспадаркі і інш. робяць неабходнымі мерапрыемсгвы па ахове лясоў, аднаўленні лясоў, лесаразвядзенні.

Лес — узнаўляльны прыродны рэсурс, які забяспечвае ўстойлівасць біясферы. Важны кампанент геаграфічных ландшафтаў. Яго вывучае лесазнаўства, лесаводства і інш.

У залежнасці ад прыродна-кліматычных умоў адрозніваюць:

Вільготныя трапічныя лясы (сельва, гілея, джунглі) — экватарыяльныя вечназялёныя лясы: маюць вялікую разнастайнасць флоры і фаўны. Развітая яруснасць расліннасці дазваляе пранікаць унутр (на ніжнія ярусы) толькі вельмі малой колькасці святла. Больш паловы ўсіх трапічных лясоў ужо знішчаныя. Прыкладам з'яўляюцца лясы Амазоніі, джунглі Індыі і басейна ракі Конга.

Каатынга — сухія лістападныя трапічныя лясы, ападаюць у перыяд засухі.

Вечназялёныя цвёрдалістыя субтрапічныя лясы Міжземнамор'я, Каліфорніі, а таксама эўкаліптавыя гаі Аўстраліі.

Лістападныя лясы (шырокалістыя і драбналістыя): знаходзяцца галоўным чынам у Паўночным паўшар'і. Дзякуючы пранікненню святла, жыццё на ніжніх ярусах больш актыўнае. Першасныя лясы ўмераных шырот Еўропы прадстаўленыя толькі рэшткамі.

Тайга — хваёвы лес: займае шырокі найбольш арэал. Уключае лясы Сібіры, Аляскі, Скандынавіі і Канады.

Існуюць таксама араукарыявыя гаі ў Паўднёвай Амерыцы. Флора прадстаўленая пераважна хваёвымі вечназялённымі дрэвамі.

Змяшаныя лясы — лясы, у якіх растуць як лісцяныя, так і хвойныя дрэвы. Арэал распасціраецца амаль на ўсю Цэнтральную і Заходнюю Еўропу.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Лес // БЭ ў 18 т. Т. 9. Мн., 1999.